بررسی حجاب در قرآن 

((یا ایها النبی،قل لازواجک و بناتک و نساءالمومنین یدنین علیهنّ من جلابیبهنّ ذلک ادنی ان یعرفن فلا یؤذین و کان الله غفوراً رحیماً : ای پیامبر به زنان ودختران خود و به زنان مومن بگو روسری های بلند بر خود بیفکنند،این عمل مناسب تر است،تا(به عفت وپاکدامنی)شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند و خداوند آمرزنده و مهربان است)).(۱)(سوره احزاب،آیه۵۹)

در این نوشته،برآنیم که آیه مورد نظر را مورد بررسی قرار داده و برخی از نکات پیرامون آن را که ننتیجه مطالعه کتب تفسیر می باشد،به رشته تحریر در آوریم.شایسته یادآوری است که این نوشته،قصد تفسیر آیه را ندارد و تنها به بیان نکات اجمالی آن بسنده می کند،اما پیش از طرح نکات،لازم است مفهوم حجاب بررسی گردد.

مفهوم حجاب

حجاب در لغت به معنای مانع و پرده و پوشش آمده است.حجاب،به معنای پوشش اسلامی بانوان دارای دو بعد ایجابی وسلبی است.بعد ایجابی آن وجوب پوشش بدن و بعد سلبی آن،حرام بودن خود نمایی به نامحرم است واین دو بعد باید در کنار یک دیگر باشند،تا حجاب اسلامی محقق شود.گاهی،ممکن است یک بعد باشد ولی دیگری نباشد که در این صورت،نمی توان گفت که حجاب اسلامی محقق شده است.

اگر به معنای عام هرنوع پوشش ومانع از وصول به گناه را حجاب بنامیم،حجاب می تواند اقسام متفاوتی داشته باشد از جمله حجاب ذهنی،فکری وروحی،علاوه براین در قرآن از انواع دیگر حجاب که در رفتار خارجی انسان تجلی می کند،نام برده شده است.

جلابيب جمع جلباب،به معنای مقنعه ای است که سر وگردن را می پوشاند.(۲)ویا پارچه بلندی است که تمام بدن و سروگردن را می پوشاند(۳)مرحوم امین الاسلامی طبرسی،در ((مجمع البیان))،در ذیل آیه می نویسد : جلباب عبارت از روسری بلند است که هنگام خروج از خانه،زنان به وسیله آن سر و صورت خود را می پوشانند…مقصود این است که با روپوشی که زن بر تن می کند،محل گریبان و گردن را می پوشاند.

با توجه به معانی جلباب وازجمله،این معنی که پارچه بلندی برای پوشیدن تمام بدن وسر و گردن است،در معنای امروزی می توان پوشش ((چادر))رابا((جلباب))همانند ومشابه در نظر گرفت و از آن جا که در این آیه،به طور مشخص به استفاده زنان و دختران از جلباب اشاره شده است،می توان نتیجه گرفت که طبق فرموده رهبر معظم انقلاب اسلامی،چادر به عنوان یک حجاب برتر مطرح شده است.

پوشش معرف شخصیت وعفت زن مومن است و موجب می گردد افراد لاابالی جرات نکنند به آن جسارت کرده و به دید شهوت و هوسرانی بنگرند.

این آیه،بیان می دارد : زنان مومن برای این که مورد آزار افراد هرزه قرار نگیرند،به گونه ای خود را بپوشانند که زمینه ای برای بی حرمتی به آنها فراهم نگردد.

خداوند در این فرموده اش،ابتدا فلسفه حجاب را تبیین می کند و با تهدید وزور دستور حجاب را مطرح نمی کند وسپس به بیان الگوی عملی پوشش یعنی جلباب که پوشش خاص آن زمان بوده است،اشاره می کند.در این جا می توان نتیجه گرفت که برای ایجاد فرهنگ حجاب و پوشش مناسب در جامعه، باید ابتدا پایه های اعتقادی و بینش افراد را نسبت به این موضوع محکم کنیم واین یعنی نهادینه سازی باورهای درست و فرهنگ سازی دقیق.بنابراین،تهدید واجبار،هیچ گاه به عنوان اولین راه کار،اثر بخش نخواهد بود.

این آیه به پیامبر فرموده است که ابتدا به زنان و دختران خود و بعد به زنان مومن بگو که حجاب را رعایت کنند.یعنی در امر به معروف اول از خودی ها و نزدیکان شروع کنیم،سپس به سراغ دیگران برویم.هم چنین در احکام الهی تفاوتی میان همسران و دختران پیامبر با دیگر زنان وجود ندارد.احکام دینی باید مورد توجه و استفاده همه قرار گیرد.(۴)

هر پدیده ای آثار و پیامدهایی به دنبال خواهد داشت.حجاب نیز به عنوان یک راهکار عملی آثار فردی و اجتماعی مختلفی را به دنبال خواهد داشت.

آثار و پیامد های رعایت حجاب

الف-آثار فردی

در خصوص آثار فردی رعایت حجاب،می توان به موارد زیر اشاره کرد :

۱٫احترام به شخصیت زن،به واسطه رعایت حجاب. 

۲٫مصونیت ارتباطات زن با مردان غریبه.

۳٫حفظ اعتقادات مذهبی برای افراد.

۴٫حفظ عفت زن و جلو گیری از فساد و ناهنجاری.

ب-آثار اجتماعی

آثار اجتماعی رعایت حجاب فراوانند که برخی ارآنها عبارتند از:

۱٫سلامت نسل جدید جامعه.

۲٫پیشگیری از فساد اخلاقی.

۳٫مبارزه با مظاهر بی دینی.

۴٫حفظ کیان خانواده.

در این نوشتار،آیه ۵۹ سوره احزاب و نکات پیرامون آن را بررسی کردیم،اما در مورد انواع حجاب با مطالعه کتب تفسیری و آیات قرآنی دیگر مشخص می شود که انواع حجاب در قرآنبه سه بخش تقسیم شده است.

انواع حجاب قرآنی

۱٫حجاب چشم

((قل للمؤمنین یغضّوا من ابصارهم،ای رسول،به مردان مؤمن بگو تا چشم ها را از نگاه ناروا بپوشند))(سوره نور،آیه ۳۰)

((قل للمؤمنات یغضضن من ابصارهنّ،ای رسول به زنان بگو تا چشم ها را از نگاه ناروا بپوشند.))(سوره نور،آیه۳۱)

۲٫حجاب در گفتار

نوع دیگر حجاب و پوشش قرآنی حجاب گفتاری زنان در مقابل نامحرم است.((فلا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض،زنها نازک و نرم با مردان سخن نگویید،مبادا آن که دلش بیمار(هوا وهوس) است،به طمع افتد.))(سوره احزاب،آیه۳۲)

۳٫حجاب رفتاری

نوع دیگر حجاب و پوشش قرآنی حجاب رفتاری زنان در مقابل نامحرم است. به زنان دستور داده شده است به گونه ای راه نروند که با نشان دادن زینت های خود باعث جلب توجه نامحرم شوند.

(( ولا یضربن بارجلهنّ لیعلم ما یخفین من زینتهنّ،وآن طور پای به زمین نزنند که خلخال و زیور پنهان پاهایشان معلوم شود.))(۵)(سوره نور،آیه۳۱)

از مجموعه این مباحث به روشنی استفاده می شود که مراد از حجاب اسلامی پوشش و حریم قایل شدن در معاشرت زنان با مردان نامحرم در خلال رفتارهای مختلف آنها،مثل نحوه پوشش،نگاه،حرف زدن و راه رفتن است.

بنابراین حجاب و پوشش زن  به منزله یک حجاب و مانع در مقابل افراد نامحرمی است که قصد نفوذ و تصرف در حریم ناموس دیگران را دارند.

در انتها این نوشتار را با بیان سخنانی از استاد شهید((مرتضی مطهری))که در تبیین فلسفه حجاب در اسلام تلاش علمی فراوانی داشت،به پایان می رسانیم:

 ((عده ای می گویند : چون حجاب به معنی پرده است،اسلام خواسته است زن با حجاب باشد یعنی همواره پشت پرده بوده و در عزلت و گوشه نشینی باشد اما باید بدانیم آن چه درباره ی پوشش زن است کلمه((ستر))به کار می رود . پوشش زن در اسلام آن است که در معاشرت با مردان،بدن خود را پوشانده و از جلوه گریپرهیز کند)).(۶)

پی نوشتها :

۱٫تفسیر نور،جلد۸٫

۲٫مجمع البیان،ذیل آیه.

۳٫تفسیر المیزان.

۴٫تفسیر نور،جلد۸٫

۵٫المیزان،۱۹٫

۶٫شهید مطهری،مسئله حجاب،انتشارات صدرا.

** با تشكر از ارسال كننده : خانم الف ، مسلم خاني **