بسم اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ 

::درس شصت و چهارم به تاریخ: 19 بهمن 94 

::قرار چهل روزه : ترک غیبت 

::قرار روز : السلام علیک یا سید الساجدین علیه السلام 

::هدیه به : امام سجاد علیه السلام 

::تدبر در سوره مبارکه : اعلی/بخش اول

این سوره نوزده آیه دارد و در مکّه نازل شده است.

سوره ‏هایى را که با فرمان تسبیح خداوند آغاز مى‏شود، مسبّحات گویند و سوره اعلى، آخرین سوره از سور مسبّحات است.

نام سوره، برگرفته از آیه اول است که خداوند را با وصفِ «اعلى» توصیف مى‏ کند. مطالب سوره به دو بخش تقسیم مى‏ شود که بخش اول، خطاب به پیامبر گرامى اسلام و بخش دوم درباره مؤمنان و کافران و عوامل سعادت و شقاوت این دو گروه است.

در روایات سفارش شده است که در نماز عید (فطر و قربان)، در رکعت اول سوره اعلى خوانده شود.

معنی عنوان سوره:

برتر، عالي تر، دارنده مقامات بسيار عالي (از صفات خدا)

محتوای سوره:

دستوراتي در زمينه تسبيح پروردگار. زندگي برتر و جاويد و رستگاري در سايه تزكيه و ذكر و نماز و همه در رابطه با توحيد. مؤمنان خاشع و كافران شقي و عوامل سعادت و شقاوت اين دو گروه.

ترتیب:

به ترتيب جمع آوري، هشتاد و هفتمين سوره است و به ترتيب نزول،‌ هفتمين سوره است كه بعد از سوره «تكوير» و قبل از سوره «ليل» نازل شده است.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ‏

بخوان این سوره را به نام خدای رحمتگر مهربان

آیه ۱ – ۵

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى (۱)الَّذی خَلَقَ فَسَوَّى (۲)وَ الَّذی قَدَّرَ فَهَدى‏ (۳)وَ الَّذی أَخْرَجَ الْمَرْعى‏ (۴)فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى‏ (۵)

آیا می توانم وحی قرآنی را دریافت کنم و آن را فراموش نکنم؟ آیا برای ابلاغ وحی آماده هستم و این امر خطیر بر من دشوار نیست؟ برفرض که توان دریافت، حفظ و ابلاغ وحی را داشته باشم، آیا مردم پذیرش آن را دارند؟ می بینم که بسیاری از آدمیان تذکرات وحیانی مرا به گوش جان نمی شنوند و نمی پذیرند. با این حال، آیا باز هم فایده ای در ادامه راه ابلاغ وحی قرآنی هست؟ کم بهرگی یا بی بهرگی مردمان از هدایت تشریعی، ناشی از چیست؟ آیا در شبکه انتقال هدایت تشریعی الهی به انسانها نقصی هست؟ یعنی آیا من که واسطه هدایت تشریعی هستم، در انجام وظیفه خویش دچار کاستی هستم یا مسئله دیگری در میان است؟

ای رسول ما! منزّه شمار نام پروردگارت را که از همگان برتر است؛«۱» همان که موجودات را آفرید و اجزاى آنها را هماهنگ ساخت«۲» و آن که براى آفریدگان حدّى معیّن کرد و آنها را به آنچه برایشان تقدیر کرده است، هدایت کرد«۳» و آن که علوفه چراگاهها را رویانید،«۴» سپس آن را خشک و تیره-گون ساخت.«۵»

آری، خدا سرسلسله بی همتای هدایت تکوینی است و اگر اندازه رشد علفها کم و بهره شان از هدایت تکوینی الهی ناچیز است، اقتضای ظرف محدودشان است، نه نشانه نقصی در سیستم هدایت تکوینی.

در این آیات، مثال محسوس بیان شد تا راهنمای معقول شود. خدا تنها کسی است که عهده دار هدایت تشریعی است و اگر اندازه رشد و کمال برخی از آدمیان کم است و از هدایت تشریعی، بی بهره یا کم بهره اند، ناشی از سوء اختیار خود آنان است، نه نشانه نقصی در سیستم هدایت تشریعی یا کاستی در شبکه انتقال تذکرات وحیانی.

فرمان تسبیح اسم پروردگار به پیامبر(صلی‏ الله‏ علیه‏ وآله)

ای رسول ما! اسم پروردگار بلندمرتبه ات را منزّه دان؛ کسی که هدایت تکوینی به دست اوست و همو حد رشد برخی از مخلوقات را ناچیز و بهره آنها را از هدایت تکوینی، کم قرار داده است.

آیه ۶ – ۱۳

سَنُقْرِئُکَ فَلا تَنْسى‏ (۶)إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ إِنَّهُ یَعْلَمُ الْجَهْرَ وَ ما یَخْفى‏ (۷)وَ نُیَسِّرُکَ لِلْیُسْرى‏ (۸)فَذَکِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّکْرى‏ (۹)سَیَذَّکَّرُ مَنْ یَخْشى‏ (۱۰)وَ یَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى (۱۱)الَّذی یَصْلَى النَّارَ الْکُبْرى‏ (۱۲)ثُمَّ لا یَمُوتُ فیها وَ لا یَحْیى‏ (۱۳)

ای رسول ما! جایی برای نگرانی نسبت به توانایی دریافت، حفظ و ابلاغ وحی و ابهام نسبت به نتیجه آن نیست؛ به زودى تو را بر خواندن قرآن توانا خواهیم ساخت؛ به گونه اى که آن را فراموش نمى کنى«۶» مگر آنچه خدا بخواهد. به یقین او آشکار و آنچه را نهان مى شود، مى داند. تو در حفظ هدایت تشریعی وحیانی، مستقل نیستی و اراده خدا بر این امر حاکم است.«۷» و تو را چنان آماده می سازیم که آسان ترین راه را براى فراخوانىِ مردم برگزینى.«۸» پس تردیدی به دل راه مده و برمبنای وحی قرآنی یادآوری کن که یادآوری کردن سودمند است.«۹» به زودى آن کس که از خدا بیم دارد، متذکّر خواهد شد«۱۰» و آن کس که تیره بخت ترین است و در دل از خدا بیمى ندارد، از تذکار قرآن دورى خواهد گزید؛«۱۱» همو که به بزرگ ترین آتش درمى آید و در آن ماندگار مى شود.«۱۲» آن گاه نه در آن مى­میرد تا عذاب نبیند و نه از آن رهایى مى یابد تا به حیاتى آسوده رسد.«۱۳»

آری، پذیرش تذکرات وحیانی رسول خدا(ص) ناشی از خشیت است و دوری از تذکرات وحیانی آن حضرت نشانه نقص و کاستی در سیستم هدایت تشریعی یا کمبودی در شبکه انتقال آن نیست، بلکه علامت شقاوت و بدبختی و موجب عذاب آنان است. به همین دلیل پیامبر خدا(ص) نسبت به بازتاب مردمی تذکر وحیانیِ خویش مسئولیتی ندارد و این مردم هستند که نسبت به عکس العمل خویش در قبال تذکر وحیانی او مسئول اند.

فرمان تذکر وحیانی به رسول الله(صلی‏ الله‏ علیه‏ وآله)

ای رسول ما! امکان دریافت، حفظ و ابلاغ وحی را برای تو فراهم می سازیم. تو براساس وحی تذکر بده و بدان که نسبت به عکس العمل مردم در قبال تذکر خود مسئول نیستی.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان