بسم اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس بیست و  نهم به تاریخ: 23  شهریور 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز : یا جوادالائمه ادرکنی

::هدیه به : حضرت جوادالائمه علیه السلام

::تدبر در سوره مبارکه : علق / بخش اول

سوره علق نود و ششمین سوره قرآن است كه مكی است  و 19 آیه دارد.

بسم الله الرحمن الرحیم

۱) اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِی خَلَقَ.۲) خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ.۳) اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ.۴) الَّذِی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ.۵) عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ.۶) كَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغی.۷) أَنْ رَآهُ اسْتَغْنی.۸) إِنَّ إِلی رَبِّكَ الرُّجْعی.۹) أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهی.۱۰) عَبْداً إِذا صَلَّی.۱۱) أَ رَأَیْتَ إِنْ كانَ عَلَی الْهُدی.۱۲) أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوی.۱۳) أَ رَأَیْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّی.۱۴) أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَری.۱۵) كَلاَّ لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِیَهِٔ.۱۶) ناصِیَهٍٔ كاذِبَهٍٔ خاطِئَهٍٔ.۱۷) فَلْیَدْعُ نادِیَهُ.۱۸) سَنَدْعُ الزَّبانِیَهَٔ.۱۹) كَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ.

ترجمه:

۱) بخوان به نام پروردگارت كه آفرید.۲) انسان را از عَلَق آفرید.۳) بخوان‏، و پروردگار تو كریمترین [كریمان‏] است‏.۴) همان كس كه به وسیله قلم آموخت‏.۵) آنچه را كه انسان نمی‏دانست [بتدریج به او] آموخت‏.۶) حقاً كه انسان سركشی می‏كند،۷) همین كه خود را بی‏نیاز پندارد.۸) در حقیقت‏، بازگشت به سوی پروردگار توست‏.۹) آیا دیدی آن كس را كه باز می‏داشت‏،۱۰) بنده‏ای را آنگاه كه نماز می‏گزارد؟۱۱) چه پنداری اگر او بر هدایت باشد،۱۲) یا به پرهیزگاری وادارد [برای او بهتر نیست‏]؟۱۳) [و باز] آیا چه پنداری [كه‏] اگر او به تكذیب پردازد و روی برگرداند [چه كیفری در پیش دارد]؟۱۴) مگر ندانسته كه خدا می‏بیند؟۱۵) زنهار، اگر باز نایستد، موی پیشانی [او] را سخت بگیریم‏؛۱۶) [همان‏] موی پیشانی دروغزن گناه‏پیشه را.۱۷) [بگو] تا گروه خود را بخواند.۱۸) بزودی آتشبانان را فرا خوانیم‏.۱۹) زنهار! فرمانش مَبَر، و سجده كن‏، و خود را [به خدا] نزدیك گردان‏.

این سوره اولین سوره‌ای است كه بر پیامبر نازل شد. حضرت برای راز و نیاز با خداوند به كوه حرا رفته بود كه جبرئیل فرود آمد و عرضه داشت: ای محمد بخوان. حضرت فرمود: من قرائت كننده نیستم. جبرئیل او را در بغل گرفت و فشرد و بازگفت بخوان و حضرت همان جواب را تكرار فرمود و جبرئیل برای دومین بار این كار را تكرار كرد و گفت: بخوان به نام پروردگارت كه خلق فرمود و تا آیهٔ پنجم این سوره را خواند و از دیدهٔ پیامبر غایب شد. پس پیامبر به خانه برگشت در حالی كه خسته بود و فرمود: مرا بپوشانید تا استراحت كنم. و گفته‌اند پیامبر به حضرت خدیجه فرمود: زمانی كه تنها هستم ندایی می‌شنوم. خدیجه به او گفت: خداوند جز خیر برای تو نمی‌خواهد زیرا تو ادای امانت می‌كنی و صلهٔ رحم انجام می‌دهی و در گفتارت صادق هستی. سپس با هم به سراغ ورقه‌بن نوفل كه از دانشمندان عرب و از نزدیكان خدیجه (س) بود رفتند و پیامبر آنچه را دیده بود برای او نقل كرد. ورقه به او گفت: این بار كه آن منادی به سراغ تو آمد با دقت گوش كن ببین چه می‌گوید. پیامبر بار دیگر در خلوتگاه خود شنید كه آن صدا می‌گوید: ای محمد بگو: به نام خداوند بخشندهٔ مهربان و آیات سورهٔ حمد را به گوش او زمزمه كرد و گفت: بگو خدایی جز خداوند یگانه نیست. پیامبر دوباره به سراغ ورقه رفت و مطلب را برای او بیان كرد ورقه گفت: بشارت بر تو باد، من گواهی می‌دهم كه تو همان هستی كه عیسی‌بن مریم مژدهٔ آمدنش را داده و تو پیامبر مرسل هستی همچون موسی و پیامبران دیگر.

و گفته‌اند بعضی از آیات این سوره درباره ولیدبن مغیره است كه مردم را از نماز و اطاعت خدا و پیغمبر نهی می‌نمود و دربارهٔ ابوجهل گفت: آیا محمد محمد صورت خود را بر روی خاك می‌گذارد؟ مردم گفتند: بلی، گفت: به خدا قسم اگر ببینم این كار را می‌كند پای برگردن او می‌گذارم. گفتند: الان مشغول است و او رفت كه گردن پیامبر را لگد كند ولی ناگهان مضطرب شد و برگشت گفتند: چرا برگشتی؟ گفت: ما بین خودم و او خندقی از آتش دیدم و هیكل‌های هولناك بال داری را دیدم و پیامبر سوگند یاد فرمود كه اگر نزدیك به من می‌شد ملائكه یك یك اعضاء او را ربوده بودند.

نامهای سوره:

این سوره در عهد صحابه و تابعین به نام سوره «اقرأ باسم ربک» مشهور بوده. چنانکه از عایشه و ابی سلمة بن عبد الرحمن و ابی رجاء عطاردی و مجاهد و زهری چنین نقل شده است و ترمذی هم آن را به همین عنوان نامیده و همینطور بخاری نیز به اسم «اقرأ باسم ربک الذی خلق» از این سوره یاد کرده است. گفتنی است این سوره با نامهای دیگر نیز مثلِ «اقرأ»، و «علق» (در مصحف و معظم تفاسیر» و «اقراء و علق» (در تلخیص کراشی) آمده است.

گروهی نیز مانند ابن عطیه و ابوبکر بن المغربی آن را سوره قلم نامیده اند چنانکه سوره «ن و القلم» را نیز سوره «ن» گفته اند، پس این سوره از سوره هایی است که بیش از یک اسم دارد.

اهداف این سوره:

• توجه انسان به خداوندی که او رب است و آفریدگار و ارجمند و آموزش دهنده است و کنار زننده پرده های جهل و نادانی؛
• توجه بشر به اینکه خداوند او را از علق آفریده است و اینکه او تحت ربوبیت خداوند است و حامل لوای علم و معرفت و هنگامی که خود را مستغنی می یابد فساد و طغیان می کند؛
• توجه به این که بازگشت همه چیز به سوی خداست. آغاز و انجام همه به دست او و به سوی اوست ؛
•  متوجه ساختن انسان به وظایف او که باید قرائتش بلکه همه افعالش به نام خدا و در سبیل هدایت باشد و دستور تقوی دهد، با حق ستیزه نکرده و به آن پشت نکند و بداند که خداوند او را می بیند (و او در محضر و مرءای خداست)؛
•  ترساندن از نکال خداوند که او موی سر او را می گیرد و با حقارت و ذلت به سوی عذاب می کشاند؛
• و توجه به اینکه خداوند می خواهد از طغات و فاسدین پیروی نشود و بندگان خدا در پیشگاه او به خاک مذلّت بیافتند و قرب و نزدیکی او را بخواهند.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان