بسم اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس بیست و هفتم به تاریخ: 20 شهریور 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز:یا اَللهُ یا اَللهُ یا اَللهُ

::هدیه به : حضرت عیسی علیه السلام

::تدبر در : سوره مبارکه قدر / بخش سوم

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ

فلسفه نهان بودن شب قدر

به باور بسیارى از مفسران، بدان دلیل شب قدر در میان شب هاى سال، یا ماه و یا در شب هاى ماه رمضان نهان داشته شده است که مردم کمال طلب و خداجو در تلاش براى عبادت و شب زنده دارى، و در پرتو آن، تزکیه جان و پاکسازى دل اززنگارهاى گناه، و کوشش براى آراستگى به ارزش ها و والایى ها به ره آورد ارزنده تر و موفقیت بیشترى برسند، و بکوشند تا به امید درک آن شب گرانقدر، شب هاى بسیارى را با راز و نیاز سپرى کنند.

این ظرافت در برنامه هاى دیگر نیز هست، براى نمونه: خداى فرزانه در میان نمازها، «نماز میانه» را نهان داشت تا از همه نمازها بیشتر مراقبت گردد. در میان نام هاى خدا، اسم اعظم او را نهان داشت، و ساعت اجابت دعا را در ساعت ها، و خشم خود را در میان همه گناهان، و نیز هنگامه فرارسیدن مرگ را از انسان ها، تا بندگانش به موفقیت بیشترى در تقرب به خدا نایل آیند و از گناهان دورى جویند.

برترى «شب قدر» در روایت

در مورد فضیلت شب قدر روایت بسیارى رسیده است که به پاره اى مى نگریم:

• از پیامبر گرامى آورده اند که فرمود: هنگامى که شب قدر فرامى رسد فرشتگان «سدرة المنتهى» که جبرئیل هم از آنان است فرود مى آیند و فرشته وحى در حالى که پرچم هایى با اوست، یکى از آن ها را بر تربت من، دومى را بر «بیت المقدس»، سومى را بر بام کعبه و دیگرى را بر «طور سینا» نصب مى کند. آن گاه بر همه ایمان آوردگان درود مى فرستد، و آمرزش مى طلبد و از این مهر و رحمت عناصر شراب خور و بدمست و حرام خوران و آلودگان و ظالمان محروم خواهند بود. آن گاه افزود:

من قام لیلة القدر ایماناً و احتساباً غفرله ما تقدم من ذینة

کسى که در شب قدر با ایمان و یقین به محاسبه رستاخیز، براى عبادت و نیایش برخیزد، گناهان او مورد بخشایش قرار مى گیرد.

• و نیز آورده اند که فرمود:انّ الشیطان لایخرج هذه اللیلة حتى یضیئ فجرها و لا یستطیع فیها على احد

شیطان در شب قدر تا سپیده آن، از لانه خود خارج نمى گردد، و نیز نمى تواند کسى را بیمار یا دیوانه کند، و یا به یکى از تباهى ها و پلیدى ها بکشد، و افسون هیچ افسونگرى در شب قدر اثر نمى گذارد.

• و نیز آورده اند که فرمود: شب قدر شبى است آرام و آرام بخش و معتدل، نه کرمایش آزار مى رساند و نه سرمایش. خورشید در بامداد آن سر بر مى آورد، در حالى که نور خیره کننده اى ندارد.

وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَةُ الْقَدْرِ

در دومین آیه مورد بحث روى سخن را به پیامبر مى کند و در بیان عظمت و وصف ناپذیرى شب قدر مى پرسد؟

و تو اى محمد(ص): چه مى دانى که شب قدر چیست و از شب قدر و بزرگى و شکوه و حرمت آن، چه چیزى آگاهت نمود؟

و این بیان در جهت ترغیب و تشویق به شناخت آن شب پربرکت و عبادت و نیایش در آن است

آن گاه در تفسیر و بیان حرمت و عظمت آن شب مى فرماید:

لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ

شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است.

"قتاده" و "مقاتل" مى گویند: منظور آیه این است که: شب زنده دارى و عبادت خالصانه و هدفدار شب قدر و انجام کارهاى شایسته و عادلانه و بشردوستانه در آن، از قیام هزار شب دیگر بهتر و بالاتر است؛ چرا که پدید آورنده ماه و سال و شب و روز خواسته است که برخى از روزها و شب ها را برکت و معنویتى ویژه ارزانى دارد که از دیگر شب ها و روزهاى ماه ها و سال ها برتر باشند و شب قدر به خاطر خیر و برکت بسیارش از همه شب ها برتر است.

"ابن عباس" آورده است که: در حضور پیامبر گفته شد، مردى از بنى اسرائیل لباس رزم بر تن و سلاح خود را به دوش کشید و خدا به او عمرى طولانى داد، و او هزار ماه در راه حق وعدالت و پیکار با ستم لباس رزم را از تن در نیاورد و جهاد کرد! پیامبر از این داستان، شگفت زده گردید و آروز کرد که کاش در امت من هم چنین انسان هاى پرتلاش و موفقى بودند! آن گاه رو به بارگاه خدا کرد که:

یا ربّ! جعلت امتى اقصر الناس اعماراً، و اقلها اعمالاً، فاعطاه الله لیلة القدر و قال: لیلة القدر خیر من الف شهر.

پرودگارا، عمر امّت مرا کوتاه تر و کارهاى شایسته آنان را کمتر قرار دادى. آن گاه بود که خداى مهربان شب قدر را به آن حضرت بخشید و فرمود: شب قدر از هزار ماه جهاد آن مرد اسرائیلى بهتر است. و این شب گرامى را تا روز رستاخیز، در ماه رمضان هر سال، براى تو و امّت تو قرار دادم تا با همه وجود آن را دریابید و ارج گزارید.

آن گاه در اشاره به وصف بیشترى از آن شب بزرگ و رویدادهاى آن مى فرماید:

تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ

در آن شب پرمعنویت فرشتگان با روح به فرمان پروردگارشان براى هر کارى که مقرر گردیده است فرود مى آیند.

دراین آیه دیدگاه ها متفاوت است:

• از دیدگاه پاره اى منظور این است که: فرشتگان به همراه جبرئیل در شب قدر به زمین فرود مى آیند تا زمزمه عبادت و نیایش و تلاوت قرآن و راز و نیاز بندگان خالص و کمال طلب خدا را بشنوند و توبه و اصلاح پذیرى و کارهاى شایسته آنان را بنگرند.
• امّا به باور پاره اى دیگر، تا بر بندگان با معنویت خدا به امر او سلام نثار کنند.
• از دیدگاه برخى، فرشتگان به همراه جبرئیل هر آنچه را تدبیر و مقدّر و مقرر شده است به آسمان دنیا مى آورند تا ساکنان آسمان دنیا بدانند و از رویدادهاى سال آینده به لطف حق آگاهى یابند.
• امّا از دیدگاه «کعب» و «مقاتل» منظور از «روح» گروهى از فرشتگان گرانقدرند که آنان را دیگر فرشتگان، جز شب قدر نمى بینند، و آنان در این شب مبارک از هنگامه غروب آفتاب تا طلوع سپیده فجر براى انجام فرمان خدا فرود مى آیند.
• و به باور پاره اى «روح» به معنى وحى مى باشد و منطور این است که: در آن شب، فرشتگان با وحى خدا و پیام او که در بردارنده مقدّرات و سرنوشت ها و برکت هاست فرود مى آیند.

گفتنى است که در آیه دیگرى «روح» به معنى وحى به کار رفته است که:

و کذلک اوحینا الیک روحاً من امرنا

همان گونه که بر پیامبران پیشین وحى فرستادیم، برتو نیز اى محمّد(ص)! به فرمان خود وحى نمودیم.

و بدین سان آخرین دیدگاه در این آیه تأیید مى گردد.

در مورد «من کل امر» در آیه مورد بحث، دو نظر است:

• به باور پاره اى منظور هر خیر و برکت براى مردم و مقدّرات و سرنوشت هاست که فرشتگان و روح به همراه مى آورند. با این بیان «من امر اللّه» در حقیقت «بامراللّه» است؛ نظیر این آیه که مى فرماید: یحفظونه من امراللّه که در حقیقت «بامراللّه» است.
• اما به باور پاره اى دیگر منظور این است که: فرشتگان هر فرمان و سرنوشت و تقدیرى، تا شب قدر آینده را با خود مى آورند.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان