بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس چهارم به تاریخ : 20 مرداد 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز : سبحان الله و بحمده و استغفرالله و اتوب الیه

::هدیه به : حضرت امام صادق (علیه السلام)

تدبر در : سوره مبارکه نصر

سورۀ نصر ، صد و دهمین سوره ی قرآن کریم و مدنی است و 3 آیه دارد. نام دیگر این سوره ، « تودیع » به معنای وداع کردن و خداحافطی است ؛ زیرا سورۀ نصر ، آخرین سورۀ نازل شده بر پیامبر اکرم (ص) می دانند و در آن به صورت ضمنی از مرگ پیامبر اکرم (ص) خبر می دهد. بعضی ها گفته اند که این سوره بعد از « صلح حدیبیه » درسال 6 هجرت و 2 سال قبل از « فتح مکه » نازل شده است.

عبدالله بن عمر می گوید: " این سوره در اواسط ایام تشریق بر رسول خدا نازل شد كه سال وداع بود". وقتی سوره نصر نازل شد پیامبر فرمود: "من امسال از دنیا می روم" و در همان سال نیز از دنیا رفت.ایشان در آن سال وقتی معاذ بن جبل را به یمن می فرستاد به او فرمود: "دیگر مرا نخواهی دید".

رسول خدا (ص) از زمان نزول این سوره تا هنگام وفاتش ذكر «سبحان الله» را زیاد می گفت و بسیار استغفار می كرد.

لازم به ذکر است که این سوره بعد از هجرت نازل شده‌است و در آن بشارت از پیروزی بزرگی می‌دهد که به دنبال آن مردم گروه گروه مسلمان می‌شوند، پس به شکرانه این نعمت محمد را دعوت به «تسبیح» و حمد الهی و«استغفار» می‌کند..

از ام سلمه روایت شده رسول خدا (ص) در اواخر عمر شریفش نمی نشست و بر نمی خاست و هیچ حركتی نمی كرد مگر اینگه می گفت: «سبحان الله و بحمده و استغفرالله و اتوب الیه» از علت این كار پرسیدم ایشان فرمودند : " من به این كار فرمان داده شده ام و آنگاه سوره نصر را قرائت فرمود".

تدبّر و اندیشه :

إِذَا جَاءَ نَصْرُ‌ اللَّـهِ وَالْفَتْحُ ﴿١﴾  : چون يارى خدا و پيروزى فرا رسد (۱)

با تأمل در عبارت «  نَصْرُ‌ اللَّـهِ وَالْفَتْحُ » می توان چنین برداشت کرد که یاری خدا ، عامل محقق پیروزی است. یعنی یاری خدا باعث فتح و پیروزی شده است.

* * *

وَرَ‌أَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّـهِ أَفْوَاجًا ﴿٢﴾   :  ببينى كه مردم دسته‌دسته در دين خدا درآيند، (۲)

فضای این آیه ، فضای پیروزی مؤمنان است. اما از کجا بفهمیم ؟!

از کلمه « إِذَا » در آیه ی قبل ، می توان چنین برداشت کرد که نوید پیروزی است. اما فرقی نمی کند که این نوید ، چه نوید پیروزی باشد ، چه نوید در فضا و آستانه ی پیروزی.

منظور از دین خدا در هر زمانی ، اسلام است که مردم دسته دسته ایمان می آورند.

بعد از انقلاب مردم گروه گروه با امام(ره) بیعت کردند. این هم ورود به دین خداست. با اینکه مسلمانند چون علاوه بر مسلمانی ولایت را به عنوان رکن دین قبول کردند.

پیروزی که حاصل آن ورود مردم و گرایش مردم به دین خداست پس یک پیروزی اجتماعی بر محور حق است، بر محور نصرالله است.

* * *

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَ‌بِّكَ وَاسْتَغْفِرْ‌هُ ۚ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ﴿٣﴾  :  پس به ستايش پروردگارت نيايشگر باش و از او آمرزش خواه، كه وى همواره توبه‌پذير است. (۳)

در این آیه ، به پیامبر (ص) دستور داده می شود که خدا را منزه بداند و هچنین حمد و طلب استغفار کند.

دلیل این دستور ، این است که انسان طبیعتاً و ذاتاً وقتی در فضای پیروزی قرار می گیرد ، دچار آفت هایی می شود که اگر توجه به این آفت ها نکند این پیروزی به شکست منجر خواهد شد و منشأ این آفات نفس انسان است. همیشه در مسیر حق پیروزی از ناحیه خداست و شکست ها از ناحیه نفس ماست. پیروزی واقعی پیروزی ای است که نصرالله باشد. اگر پیروزی نصرالله نباشد، پیروزی نیست. باید این آفات را شناخت و با آن آفات مبارزه کرد. لذا به پیامبر (ص) دستور داده می شود که خدا را منزه بداند « فَسَبِّحْ » و هچنین حمد و طلب استغفار کند.

« بِحَمْدِ » :   باید خدا را ستایش کرد که این پیروزی را بر ما ارزانی دانست. این پیروزی از ناحیه ما نیست و همه اش نصرالله (یاری خدا) است.

مفهوم حمد کن چیست ؟ یعنی صفات نیکوی خدا را به یاد بیاور. بدین ترتیب که :

خدایا ، اگر هدایت ، نصر و قدرت تو نبود ، من این ها را نداشتم.

یکی از دلایل ستایش و مدح خدا ، جلوگیری از آفت منت گذاشتن بر خداست. همچنین باید ابراز کرد که خدا منزه است از هر گونه نقصی که نیاز به کمک ما داشته باشد.

خطرناکترین جا برای انحراف این است که مردم دور و برت را بگیرند و حمد پیروزی را از ناحیه او بدانیم و خود را مدیون او بدانیم. او بر ما منت گذاشته و ما را وسیله پیروزی حق قرار داده است ، پس باید حمد و ستایش کرد  تا ما احساس نکنیم که تکلیفمان تمام شد. نه اینکه شکر نعمت پیروزی خدا کنیم. چرا که خدا این پیروزی را ارزانی دانست و استفاده در جهت رشد و کمال جامعه و خودمان است.

« وَاسْتَغْفِرْهُ » : عدم توجه به نقایص و ضعف درونی مان باعث می شود که نتوانیم این پیروزی را حفظ کنیم. راه مبارزه با این آسیب استغفار و طلب رفع نقص است. در استغفار دو طلب نهفته است :

1- توجه به نقایص خودمان و ضعیف بودنمان

2- درخواست رفع نقص با اتصال به کمال مطلق

که خود استغفار یعنی پوشاندن نقص، یعنی خود را ناقص دانستن و طلب رفع نقص کردن از خداست که باعث رفع نقص می شود ؛ چون « اِنَهَ کان تَوَابا » است.

اگر کسی خود را واقعا ناقص و ضعیف دانست و خدا را کمال مطلق و از او خواست که نقصش را برطرف کند خدا نقص او را برطرف می کند. « اِنَهُ کَانَ تَوَابا ».

پیامبر در عین حال که انسان کامل است بدون خدا عین نقص است. پس اقرار به نقص و طلب رفع نقص از کمال مطلق برای انسان کامل خود نشانه ی کمال است اگر انسانی خود را در برابر کمال مطلق ناقص ندانست و درخواست رفع نقص نکرد در اصل او ناقص است.

چند  نکته :

• محور این پیروزی و فتح ، پیامبر (ص)  است. اما از کجا بدانیم ؟

ورأیتَ ( آیه 2 ) / وظیفه هم برای پیامبر مشخص کرده است ( آیه 3 ).

• پیامبر (ص) ، مخاطب این سوره است. زیرا پیامبر به عنوان یک الگو تلقی می شود و زمانی که به پیامبر که انسان کامل است خطاب می شود که اقرار به نقص کند، پس تکلیف ما مشخص است. در قرآن کریم یکی از ویژگی های انسان های مومن و وارسته ، استغفار در سحر ها ذکر شده  است. پس هم برای پاک ماندن باید استغفار کرد و هم پاک شدن.

• آیۀ 2  ، توضیح آیۀ  1  است. اما دو سؤال مطرح می شود که :  1) منظور از فتح چیست ؟ 2)  پیروزی فتح در چه می داند ؟

پاسخ هر دو سؤال ، ورود فوج فوج مردم به دین خداست.

• محور این فتح ، گرایش به دین خداست. نه اینکه پیامبر  سرزمینی را بگیرد یا نه. بنابراین وسیله و ابزار فتح می تواند گرفتن سرزمین و یا ... باشد. پس با تدبّر می توان نتیجه گرفت که گرفتن مکه فتح اصلی نیست.گرایش مردم به دین خدا فتح اصلی است.
• هدف پیامبر ، گسترش حق در زمین است. در نهایت ، تحقق هدف منجر به پیروزی می شود.

آثار ، فضیلت و برکات سوره:

• در فضیلت این سوره از امام صادق ( علیه السلام ) روایت شده: هر كس سوره نصر را در نمازهای مستحبی یا واجب خود قرائت نماید خداوند او را بر تمام دشمنانش یاری می كند و در روز قیامت در حالیی می آید كه همراه او كتابی گویا است و خداوند این كتاب را از درون قبرش بیرون می آورد و در آن مایه امان از گرمای آتش جهنم است. او در روز قیامت بر چیزی عبور نمی كند مگر اینكه بشارتش می دهد و او را به هر خیری خبر می دهد تا اینكه وارد بهشت شود. برای قاری این سوره در دنیا اسباب خیر فراهم است به حالتی كه كسی ندیده و به قلبش خطور نكرده است.

• از معصوم روایت شده است: هر كس سوره نصر را در نماز نافله اش یا در هنگام زوال خورشید روز جمعه بخواند و دعا كند خداوند دعایش را مستجاب می كند.

• از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم نقل شده است: هر كس سوره نصر را قرائت نماید به او اجری مانند كسی كه در فتح مكه همراه با پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم جنگیده و به شهادت رسیده است داده می شود. وهر كس بعد از سوره حمد قرائت كند نمازش به بهترین وجه قبول است.

همچنین اگر در نماز بعد از سوره «حمد» 7 مرتبه سوره نصر را بخواند نمازش مورد قبول واقع شده و نمازگزاردن در سر وقت آن برایش دوست داشتنی می شود.

هم چنین از ایشان روایت شده است: هر كس در شب سیزدهم رجب ده ركعت نماز بخواند و در هر ركعت بعد از حمد پنج مرتبه سوره نصر را بخواند خداوند در بهشت قصری برای او بنا می كند كه طول و عرضش هفت برابر بیشتر از دنیاست و نیز در نماز  شب نهم شعبان فرموده است: هر كس در این شب چهار ركعت نماز بخواند در هر ركعت بعد از حمد 10 مرتبه سوره نصر را بخواند خداوند بدنش را بر آتش حرام می كند و به واسطه هر آیه ثواب ده شهید از شهدای بدر و ثواب عالمان دین را به او خواهد داد.

• یکی از آثار و برکات این سوره ، یاری کردن خدا در برابر دشمنان است. بدین ترتیب که هر كس سوره نصر را در نمازهای واجب یا مستحب بخواند خداوند او را در مقابل همه دشمنانش یاری می کند.

والسَّلامُ علیکم و رحمة اللهِ و برکاته.

ــــــــــ   تهیه و تنظیم : استاد نیما شریف پور   ــــــــــ