به گزارش خبرگزاری حوزه، نشست رسانه‌ای معرفی «مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص)» با حضور اصحاب رسانه در ساختمان مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه‌های علمیه در قم برگزار شد.

در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین فرهاد عباسی معاون پژوهش حوزه‌های علمیه، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین اسحاقی مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز حوزه و نظام و منصور حاجی پژوهشگر و مجری این طرح، به تشریح ابعاد مختلف مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص)، ضرورت بازخوانی شخصیت پیامبر اکرم(ص) و ظرفیت‌های گسترده پژوهشی در حوزه علوم و معارف محمدی پرداختند.

بر اساس اعلام مسئولان، مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص) در آستانه برگزاری برنامه‌های مرتبط با هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اکرم(ص) و هم‌زمان با هفته وحدت، در قالب یک مجموعه ۱۲ جلدی آماده شده و قرار است در کنفرانس وحدت اسلامی در قم رونمایی شود.

تحول جهانی و تاریخی در ۲۳ سال دعوت

حجت‌الاسلام والمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه در ابتدای این نشست با قدردانی از حاضران، اظهار داشت: وجود سراسر خیر و برکت پیامبر اسلام(ص)، با وجود عظمت و جایگاه بی‌بدیل آن حضرت، شاید یکی از گم‌شده‌ترین و مهجورترین بخش‌های جغرافیای معرفتی بشریت باشد.

وی با اشاره به شرایط دوران بعثت گفت: پیامبر اکرم(ص) در عصری ظهور کرد که قرآن کریم از آن به عنوان عصر جاهلیت یاد کرده است؛ عصری که آکنده از جهالت بود، اما آن حضرت در مدت ۲۳ سال دعوت خود، تحولی عظیم ایجاد کرد و در دل جامعه‌ای متوحش و در فرهنگی گرفتار انحطاط، جامعه و زیستی متمدنانه پدید آورد.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه ادامه داد: بی‌تردید بخش مهمی از این تحول بزرگ، مرهون عنایت و حمایت خداوند متعال، اعجاز و قرآن کریم بود، اما بخش بزرگی از آن نیز به شخصیت ممتاز، ویژه، بی‌نظیر و سراسر نور پیامبر مکرم اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) بازمی‌گشت.

وی افزود: پیامبر اکرم(ص) مجموعه‌ای از فضائل و ویژگی‌های شخصی و شخصیتی داشت که با پشتوانه توحید و اتصال به خداوند متعال، توانست جامعه‌ای را که در اوج جهالت قرار داشت، به سمت زیستی متمدنانه و فرهنگی متفاوت هدایت کند.

بعثت پیامبر(ص)؛ بزرگ‌ترین اتفاق تاریخ بشر

حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با بیان اینکه پیامبر اسلام(ص) در دوران حضور مادی و زندگی ظاهری خود، ظرف ۲۳ سال چنین تحول عظیمی را در جامعه آن روز ایجاد کرد، تصریح کرد: بعثت پیامبر اکرم(ص) بزرگ‌ترین اتفاقی است که در تاریخ بشر رخ داده است.

وی اظهار کرد: ظرفیت‌های وجودی پیامبر اکرم(ص) آن‌قدر گسترده است که ایشان در مقام انسانیت به کمال رسید و آبروی انسان و انسانیت شد.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه تأکید کرد: امروز نیز بعثت مجدد پیامبر اسلام(ص) می‌تواند زندگی جاهلیت‌زده و جاهلیت مدرن را تغییر دهد و این بعثت مجدد به معنای بازخوانی دوباره سیره، شخصیت، فضائل، سبک زندگی، بینش و منش آن حضرت متناسب با نیازها، پرسش‌ها و مطالبات جامعه بشری امروز است.

وی ادامه داد: دعوت پیامبر(ص) در زمان خود دارای شاخصه‌هایی بود که توانست قلب‌های مرده را زنده کند و انسان‌هایی از عرب و غیرعرب را به خود جذب کند و امروز نیز دعوت به سیره و روش زندگی پیامبر اکرم(ص) می‌تواند مسلمان و غیرمسلمان، عرب و غیرعرب را در سراسر جهان گردهم آورد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی افزود: پیامبر اسلام، پیامبر خاتم، پیامبر همه انسان‌ها و همه دوران‌هاست و امروز نیز بشریت را به عبور از زندگی جاهلیت‌مدارانه و حرکت به سوی زیستی متمدنانه در پرتو نور الهی فرا می‌خواند.

پژوهش درباره پیامبر(ص) به کتابخانه محدود نشود

وی با تأکید بر ضرورت کاربردی بودن پژوهش‌های مربوط به پیامبر اکرم(ص)، خاطرنشان کرد: پژوهش درباره پیامبر مکرم اسلام(ص) نباید صرفاً به پژوهش‌های انتزاعی و پشت‌میزنشینی در کتابخانه‌ها محدود شود.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه ادامه داد: پژوهش درباره پیامبر(ص) در حقیقت باید تسری دادن نور، جمال، جلال و شخصیت این انسان بی‌نظیر به دوره معاصر باشد و متناسب با نیازها، پرسش‌ها و مطالبات انسان امروز شکل گیرد.

وی اظهار کرد: پرسش‌های امروز، یک‌بعدی نیست؛ بشر معاصر در حوزه‌های مختلف علمی، روشی، اجتماعی و دیگر مسائل پیش‌روی خود پرسش‌هایی دارد و پژوهش‌های مربوط به پیامبر اکرم(ص) باید بتواند در مواجهه با این پرسش‌ها، ظرفیت‌های سیره و معارف نبوی را بازخوانی و عرضه کند.

شناسایی ۶۰ هزار مسئله پژوهشی در بیش از ۲۵ موضوع علمی

حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با اشاره به قرار گرفتن در فضای هزار و پانصدمین سالگرد میلاد پیامبر اکرم(ص) و نزدیک شدن به ایام میلاد آن حضرت، اظهار داشت: خوشحالم این خبر را به جامعه علمی کشور و حتی جامعه مسلمانان و غیرمسلمانان اعلام کنم که به همت پژوهشگران حوزه‌های علمیه، مجموعه‌ای پژوهشی پیرامون پیامبر مکرم اسلام(ص) تولید شده است.

وی افزود: در این مجموعه، ۶۰ هزار سؤال و مسئله پژوهشی در موضوعات و گرایش‌های مختلف علمی، مبتنی بر چالش‌ها و پرسش‌های امروز درباره پیامبر اسلام(ص)، شناسایی، مطرح و دسته‌بندی شده است.

معاون پژوهش حوزه‌های علمیه تصریح کرد: این مرحله، نخستین گام است و در گام‌های بعدی، اولویت‌بندی مسائل، تبیین و پیگیری آنها و سپس تبدیل این مسائل به خروجی‌های علمی در قالب مقاله، کتاب، نشست‌های علمی، کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی دنبال خواهد شد.

وی این اقدام را کاری ارزشمند و بی‌نظیر در جهان اسلام دانست و گفت: این مجموعه، هدیه و مژده‌ای است که حوزه علمیه قم به برکت وجود پیامبر اکرم(ص) به جامعه بشری، دین‌پژوهان و پیامبرپژوهان تقدیم می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی در پایان از مؤلفان، پژوهشگران و همه دست‌اندرکاران این طرح قدردانی کرد و گفت: این اثر در برنامه کنفرانس وحدت اسلامی با حضور شخصیت‌های حوزوی و کشوری و مهمانانی از ادیان و کشورهای مختلف رونمایی خواهد شد.

هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر(ص)، نقطه عطفی در توجه جهانی به اسلام است

در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه ضمن تبریک ایام میلاد پیامبر مکرم اسلام(ص) و هفته وحدت، اظهار کرد: هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اسلام را پشت سر گذاشته‌ایم و سال ۱۴۴۷ قمری، سال هزار و پانصدمین میلاد پیامبر مکرم اسلام(ص) بود.

وی افزود: در عرصه بین‌الملل، فاصله میان یک میلاد تا میلاد سال بعد، به عنوان دوره گرامیداشت هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اسلام مورد توجه قرار گرفت و برنامه‌ها و رویدادهای متعددی در جهان اسلام و داخل کشور به این مناسبت برگزار شد.

معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه با اشاره به نقش جمهوری اسلامی در مطرح شدن این مناسبت اظهار داشت: از افتخارات نظام جمهوری اسلامی این است که این عنوان و مناسبت مورد توجه قرار گرفت و پس از آن، پیگیری‌های بین‌المللی مختلفی شکل گرفت.

وی اعلام کرد: این مناسبت در مجامع علمی و اسلامی جهان مورد توجه قرار گرفت و در ادامه، زمینه پیگیری برنامه‌ها و رویدادهای مرتبط با هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اکرم(ص) فراهم شد.

واگذاری دبیرخانه هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر(ص) به ایران

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری افزود: در پی این نام‌گذاری، دبیرخانه برگزاری برنامه‌ها، مناسبت‌ها و رویدادهای مربوط به هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر (ص) به جمهوری اسلامی واگذار شد و در سطح ملی نیز سازوکارهایی برای پیگیری این موضوع شکل گرفت.

وی ادامه داد: کمیته‌هایی در سطح ملی و همچنین در سطح نهادهای بین‌المللی تشکیل شد و مجموعه‌ای از فعالیت‌ها در این زمینه آغاز شد.

معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه با اشاره به برنامه‌های کنفرانس وحدت اسلامی اظهار داشت: در چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی، برنامه‌هایی در تهران، قم و مشهد برگزار می‌شود و مجموعه ۱۲ جلدی «موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص)» به عنوان یکی از دستاوردهای حوزه علمیه قم در برنامه مربوط به قم رونمایی خواهد شد.

وی افزود: در تهران نیز از آثار دیگری رونمایی می‌شود، اما این مجموعه به عنوان یکی از محصولات و دستاوردهای حوزه علمیه قم در شهر قم معرفی خواهد شد.

موج جهانی برای بازشناسی پیامبر اکرم(ص)

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به شرایط کنونی جهان گفت: هم‌زمان با هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اکرم(ص) و تحولات رخ‌داده در مناسبات جهانی در سال‌های اخیر، موجی از استقبال و گرایش به شناخت و بازشناسی پیامبر در عرصه بین‌الملل به وجود آمده است.

وی افزود: تحولات و رخدادهای یک سال اخیر در کشور و منطقه نیز در شکل‌گیری گفتمان‌ها و توجهات جدید نقش داشته و زمینه‌ای برای بیداری، بازگشت به اسلام و توجه بیشتر به گفتمان‌های قرآنی فراهم کرده است.

معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه تصریح کرد: می‌توان گفت هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر(ص) به یک نقطه عطف در توجه جهانی به اسلام، شخصیت پیامبر و مضامین قرآنی تبدیل شده است.

وی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، لازم است شخصیت، سیره و اندیشه‌های پیامبر مکرم اسلام(ص) را از منظر علمی، نظریه‌پردازی و گفتمان‌سازی بازخوانی کنیم.

حفظ و تقویت برند هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر(ص)

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به ضرورت تداوم این جریان اظهار داشت: در فضای جمهوری اسلامی، فضای گفتمانی و رسانه‌ای باید عنوان هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر و توجه به شخصیت پیامبر اسلام را زنده نگه داریم و تلاش کنیم جهانیان هرچه بیشتر با پیامبر مکرم اسلام(ص) آشنا شوند.

وی با اشاره به گفتمان مقاومت، مبارزه با استکبار، دفاع از مظلوم و دفاع از فلسطین گفت: امروز شاهد تنفر جهانی از ترامپ هستیم موج‌های گسترده‌ای از اعتراض به ظلم، استکبار و بی‌اخلاقی در جهان هستیم و این مسائل می‌تواند زمینه‌ای برای عرضه گفتمان‌های اصیل اسلامی باشد.

معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه افزود: اگر به قرآن کریم و شخصیت پیامبر اکرم(ص) مراجعه کنیم، ده‌ها گفتمان و نظریه را می‌توان در سطح جهانی مطرح کرد؛ گفتمان عدالت، فطرت، عقلانیت، معنویت، اخلاق، برادری و انسانیت از جمله ظرفیت‌هایی است که در ذیل شخصیت پیامبر اسلام قابل عرضه به جهان است.

وی تصریح کرد: امروز در یک نقطه عطف جهانی و تاریخی قرار داریم و در شرایطی که تحولات تمدنی در جهان در حال شکل‌گیری است، باید بتوانیم گفتمان‌های جهانی پیامبر اکرم(ص) را به دنیا عرضه کنیم.

نقد دوگانگی تمدن غرب و ضرورت عرضه گفتمان دینی

حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به شرایط تمدن معاصر غرب اظهار داشت: آرمان‌ها و شعارهایی که تمدن غرب سال‌ها به بشریت عرضه می‌کرد، امروز در اوج انحطاط است و با پرسش‌ها و چالش‌های جدی مواجه شده است.

وی یادآور شد: زمانی شعارهایی همچون حقوق بشر، دفاع از زنان، کرامت انسانی و حفاظت از محیط زیست از سوی تمدن غرب مطرح می‌شد، اما امروز بسیاری از ملت‌ها نسبت به آرمان های دوگانه ای بودند که در این شعارها و عملکردها ثروت های ملت ها را به غارت ببرند

معاون امور بین‌الملل حوزه‌های علمیه افزود: این شرایط می‌تواند زمینه‌ای برای عرضه گفتمان‌های جدید باشد و امیدواریم بتوانیم شخصیت پیامبر اکرم(ص) را آن‌گونه که مورد نیاز بشر امروز است، از منظر انسانی، جهانی، برادری، برابری انسانی و تمدنی به جهان معرفی کنیم.

برخی شخصیت‌های جهان را به پیش و پس از خود تقسیم می‌کنند

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین اسحاقی مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز حوزه و نظام نیز در ادامه این نشست با اشاره به جایگاه بی‌نظیر پیامبر اکرم(ص)، اظهار داشت: برخی انسان‌ها تأثیر و نفوذشان به یک دوره، منطقه یا محدوده خاص ختم می‌شود، اما برخی شخصیت‌ها به گونه‌ای هستند که می‌توان جهان را به پیش و پس از آنها تقسیم کرد.

وی افزود: پیامبر اکرم(ص) از جمله شخصیت‌هایی است که تاریخ بشریت را متحول کرد و همه انسانیت و فضیلت را می‌توان در جلوه‌های مختلف شخصیت آن حضرت مشاهده کرد.

مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز حوزه و نظام با اشاره به تعبیر «وجودی کهکشان‌وار» درباره پیامبر اعظم(ص) گفت: از هر زاویه‌ای که به پیامبر مکرم اسلام(ص) نگاه کنیم، نقطه‌ای درخشان از فضیلت را مشاهده می‌کنیم.

وی ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) در عرصه اخلاق، شجاعت، سخاوت، عدالت و مردم‌داری، الگویی کامل برای بشریت است.

۱۱۴ جلوه رفتاری و گفتاری پیامبر(ص)

حجت‌الاسلام والمسلمین اسحاقی با اشاره به فعالیت پژوهشی خود در سال‌های گذشته گفت: حدود ۲۰ سال پیش مجموعه‌ای با عنوان «ملکوت اخلاق» آماده کردیم که در آن ۱۱۴ جلوه رفتاری و گفتاری پیامبر اکرم(ص) مورد توجه قرار گرفته بود.

وی اظهار کرد: پیامبر(ص) تنها سخن نمی‌گفت، بلکه رفتار آن حضرت نیز مطابق با سخنانش بود و سیره نبوی، در عمل، نمونه‌ای کامل از آموزه‌های الهی محسوب می‌شود.

مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز حوزه و نظام افزود: شخصیت پیامبر اکرم(ص) از جنبه‌های مختلف، از اخلاق فردی و خانوادگی گرفته تا اخلاق اجتماعی، مدیریت جامعه و رفتار با دیگران، ظرفیت گسترده‌ای برای پژوهش دارد.

وی تأکید کرد: حتی شیوه همسرداری پیامبر اکرم(ص) نیز به تنهایی می‌تواند موضوع پژوهش‌های عمیق و گسترده باشد.

تولید ۳۲۰ اثر در ۲۸ گروه علمی

حجت‌الاسلام والمسلمین اسحاقی در ادامه به معرفی فعالیت‌های دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز نظام پرداخت و اظهار داشت: این دبیرخانه حدود پنج سال و اندی پیش در حوزه‌های علمیه شکل گرفت تا بتواند به نیازهای جاری جامعه، نظام حکمرانی و حوزه‌های علمیه پاسخ دهد.

وی افزود: از ابتدای تشکیل دبیرخانه تاکنون، حدود ۳۲۰ اثر مختلف در ۲۸ گروه علمی تولید و ساماندهی شده است.

مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز حوزه و نظام ادامه داد: در حوزه پژوهش درباره پیامبر اکرم(ص) نیز پیش از اجرای پروژه فعلی، آثاری تولید شده است.

وی به برخی از این آثار اشاره کرد و گفت: «تاریخ در قرآن و تحلیل رخدادهای آن در عصر نبوی، سیره نبی اعظم(ص) در مدیریت افکار ، امت محمدی چالش‌ها و رهیافت‌ها، موسوعه معارف شیعه پیرامون پیامبر(ص)» و همچنین بررسی سبک رفتاری پیامبر اکرم(ص) با مخالفان، از جمله کارهای انجام‌شده در این مجموعه بوده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین اسحاقی تأکید کرد: رفتار پیامبر اکرم(ص) با مخالفان می‌تواند الگویی برای جامعه امروز باشد.

از حدود ۷۰ هزار موضوع اولیه تا ۶۰ هزار مسئله نهایی

وی سپس به تشریح فرآیند آماده‌سازی مجموعه «موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص)» پرداخت و گفت: پس از تحویل کار اولیه دکتر حاجی، حدود ۷۰ هزار موضوع در قالب یک فایل دریافت شد.

مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز نظام افزود: پس از دریافت این مجموعه، موضوعات مشابه و موارد موازی مورد بررسی قرار گرفت و پس از پالایش، موارد باقی‌مانده بر اساس گروه‌های علمی دسته‌بندی شد.

وی ادامه داد: این موضوعات در ۲۸ گروه و گرایش علمی از جمله تفسیر و علوم قرآن، مطالعات تمدنی، زن و خانواده، روان‌شناسی و علوم تربیتی و دیگر رشته‌های علوم اسلامی و انسانی ساماندهی شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین اسحاقی با اشاره به ضرورت تولید موضوعات پژوهشی جدید اظهار داشت: یکی از ضرورت‌های انجام این کار، نیاز به موضوعات جدید برای رساله‌ها و پایان‌نامه‌های علمی در ایران و جهان اسلام است.

وی با اشاره به تجربه خود در سفر به عربستان گفت: در بررسی‌هایی که در این زمینه انجام شد، مشاهده کردیم درباره برخی افراد تاریخی مانند معاویه بیش از ۴۰۰ آثار و پایان‌نامه‌های متعددی تولید شده، اما درباره پیامبر اکرم(ص) یک دهم آن را یافت نکردیم البته ظرفیت بسیار گسترده‌ای برای تولید پژوهش در عرصه بین الملل وجود دارد.

تبدیل فایل اولیه به مجموعه ۱۲ جلدی

مسئول دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز نظام با اشاره به مراحل نهایی آماده‌سازی اثر گفت: پس از پالایش و دسته‌بندی موضوعات، فایل اولیه به فایل متنی تبدیل شد و مراحل ویرایش، صفحه‌آرایی و فرآوری مجموعه انجام گرفت.

پیامبر(ص) با وجود عظمت شخصیتش، همچنان در عرصه علمی مهجور است

در ادامه نشست، دکتر منصور حاجی پژوهشگر و مجری این پروژه، با اشاره به اهمیت شخصیت پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: امروز برای موضوعی گرد هم آمده‌ایم که با پیامبر مکرم اسلام(ص) ارتباط دارد و چه موضوعی بهتر و بالاتر از پیامبر رحمت که همه عالم مدیون وجود ایشان است.

مجری پروژه مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص) ادامه داد: این کار امروز به عنوان هدیه‌ای به ساحت پیامبر اکرم(ص) از سوی حوزه علمیه قم و پیروان مکتب امیرالمؤمنین(ع)، به مسلمانان و اهل عالم عرضه می‌شود.

وی با اشاره به شخصیت گسترده پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: با وجود این عظمت، به نظر می‌رسد نوعی محجوریت عمیق درباره شخصیت خود پیامبر اکرم(ص) در عرصه‌های علمی و پژوهشی وجود دارد.

جایگاه پیامبر(ص) در قرآن

حاجی در ادامه به برخی نمونه‌ها اشاره کرد و گفت: نام مبارک «محمد» چهار بار و نام «احمد» یک بار در قرآن کریم آمده و همچنین یکی از سوره‌های قرآن به نام آن حضرت نام‌گذاری شده است.

وی سپس با اشاره به بررسی‌های خود درباره بازتاب نام و شخصیت پیامبر اکرم(ص) در ساختارهای مختلف، به مواردی اشاره کرد که از نگاه او می‌تواند نشان‌دهنده ضرورت توجه بیشتر و عمیق‌تر به جایگاه پیامبر اسلام(ص) در عرصه‌های فرهنگی، حقوقی و اجتماعی باشد.

پژوهش درباره اندیشمندان بیشتر از پژوهش درباره پیامبر(ص)

این پژوهشگر با اشاره به حجم گسترده مطالعات درباره اندیشمندان مختلف اظهار داشت: درباره شخصیت‌هایی مانند فارابی، ابن‌عربی و ملاصدرا آثار، پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌های فراوانی انجام شده است، اما درباره خود پیامبر اکرم(ص)، با توجه به عظمت و گستردگی شخصیت آن حضرت، حجم پژوهش‌ها همچنان کمتر از ظرفیت‌های موجود است.

وی افزود: از زمان شکل‌گیری مراکز دانشگاهی و علمی تا امروز، آثار مرتبط با پیامبر اکرم(ص) از نظر کمی و کیفی همچنان نیازمند گسترش است؛ هرچند با ورود حوزه‌های علمیه به عرصه پایان‌نامه‌نویسی، توجه به پژوهش‌های مربوط به پیامبر خدا(ص) افزایش یافته است.

حاجی تصریح کرد: زندگی، سیره و شخصیت پیامبر اکرم(ص) آن‌قدر عمیق، ارزشمند و سرشار از محتوا و معناست که حتی تولید حجم بسیار زیادی از پایان‌نامه و پژوهش نیز نمی‌تواند همه ظرفیت‌های آن را پوشش دهد.

حدود ۱۵۰۰ آیه مرتبط با پیامبر اکرم(ص)

وی با اشاره به ظرفیت قرآن کریم برای پژوهش درباره پیامبر اسلام(ص) اظهار داشت: حدود ۱۵۰۰ آیه از قرآن کریم به نوعی با رسول‌الله(ص) ارتباط دارد؛ برخی در وصف آن حضرت است، برخی خطاب به ایشان و برخی نیز حقوق، جایگاه و نسبت امت اسلامی با پیامبر اکرم(ص) را بیان می‌کند.

حاجی افزود: با وجود این ظرفیت گسترده قرآنی، همچنان کارهای علمی مستقل و عمیق فراوانی می‌تواند درباره این بخش از معارف قرآنی انجام شود.

آغاز یک پروژه ۱۰ ساله برای شناسایی موضوعات جدید

وی درباره چگونگی شکل‌گیری پروژه مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص) گفت: حدود ۱۰ سال پیش تصمیم گرفتیم با کمک دوستان و پژوهشگران، موضوعاتی را که تاکنون درباره پیامبر اکرم(ص) به صورت پژوهشی و پایان‌نامه‌ای کمتر مورد توجه قرار گرفته، شناسایی کنیم.

حاجی افزود: سه تا چهار سال نخست این پروژه صرف بررسی عناوین پایان‌نامه‌ها، منابع داخلی و خارجی و آثار شیعه و اهل‌سنت شد و پس از این مرحله، فرآیند نگارش و ساماندهی موضوعات آغاز شد.

وی گفت: تلاش شد خلأهای پژوهشی و موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، شناسایی و در قالب عناوین پژوهشی جدید ارائه شود.

از تأثیر معارف نبوی بر تمدن اسلامی تا آرای ملاصدرا

حاجی با اشاره به نمونه‌هایی از موضوعات این مجموعه اظهار داشت: بررسی تأثیر احادیث پیامبر اسلام(ص) بر شکل‌گیری تمدن‌های اسلامی، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند به صورت مستقل مورد پژوهش قرار گیرد. برای مثال، می‌توان تأثیر معارف و احادیث پیامبر اکرم(ص) بر دوره‌ها و تمدن‌های مختلف اسلامی، از جمله دوره فاطمیان را بررسی کرد.

این پژوهشگر ادامه داد: بررسی جایگاه معارف محمدی در آرای اندیشمندانی همچون ابن‌عربی و ملاصدرا نیز از دیگر ظرفیت‌های پژوهشی است.

وی گفت: ممکن است درباره یک فیلسوف یا اندیشمند آثار فراوانی نوشته شده باشد، اما بررسی اینکه چه میزان و چگونه از معارف و احادیث پیامبر اکرم(ص) بهره گرفته، خود می‌تواند موضوع یک پژوهش مستقل باشد.

ضرورت حرکت علمی در دفاع از پیامبر اکرم(ص)

حاجی در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله اهانت به پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: این پرسش مطرح است که چرا در بسیاری از موارد، شخصیت پیامبر خدا(ص) هدف اهانت قرار می‌گیرد.

وی افزود: هنگامی که اهانتی به پیامبر اکرم(ص) صورت می‌گیرد، نباید واکنش مسلمانان تنها به تجمع، شعار و اعتراض محدود شود؛ بلکه باید در عرصه علمی، فکری و نظری نیز از شخصیت و معارف پیامبر اکرم(ص) دفاع کرد.

حاجی تصریح کرد: اسلام توانایی آن را دارد که مکاتب بزرگ معاصر و مبانی فکری و فلسفی غرب و شرق را به چالش بکشد و در برابر آنها نظریه و سخن داشته باشد؛ بنابراین در دفاع از پیامبر اکرم(ص) نیز باید متناسب با شأن آن حضرت، در عرصه علمی و نظری فعالیت شود.

وی تأکید کرد: فعالیت در حوزه پیامبر(ص) تنها به شیعیان یا اهل‌سنت اختصاص ندارد، بلکه پیامبر اکرم(ص) محور مشترک همه مسلمانان است و جهان اسلام باید در این عرصه به صورت جدی‌تر فعالیت کند.

تبدیل معارف محمدی به نظریه‌های کاربردی

حاجی درباره هدف اصلی پروژه مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص) اظهار داشت: تلاش شد خلأها و رویکردهای علمی جدید در حوزه مطالعات پیامبر اکرم(ص) شناسایی شود و بررسی کنیم که چگونه می‌توان احادیث و معارف رسول‌الله(ص) را به نظریه‌های کاربردی و عملی تبدیل کرد.

۶۰ هزار عنوان پژوهشی، بدون حتی یک مورد تکراری در ۲۸ گرایش علمی

وی افزود: امروز ۶۰ هزار عنوان پژوهشی، بدون حتی یک مورد تکراری، در ۲۸ گرایش علمی و دربرگیرنده رشته‌های مختلف علوم اسلامی و انسانی آماده شده است.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: در حال حاضر بیش از ۶۵ هزار عنوان پژوهشی آماده شده که حدود پنج هزار عنوان از آنها در مجموعه فعلی قرار نگرفته است.

وی گفت: آن پنج هزار عنوان، رویکردی تخصصی‌تر و کاربردی‌تر دارد و می‌تواند در آینده پس از تکمیل و ساماندهی در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.

حاجی به نمونه‌ای از این رویکردها اشاره کرد و افزود: برای مثال، می‌توان به بررسی انسان‌شناسی سکولار و تعارضات آن با انسان‌شناسی و اخلاق‌شناسی برگرفته از معارف پیامبر اکرم(ص) پرداخت.

رویکرد تمدنی و بین‌المللی به معارف محمدی(ص)

وی با تأکید بر رویکرد تمدنی مجموعه موضوعات پژوهشی علوم و معارف محمدی(ص) اظهار داشت: امیدواریم این ۶۰ هزار عنوان پژوهشی که با محوریت نام و معارف پیامبر اکرم(ص) و با همکاری حوزه علمیه قم، معاونت امور بین‌الملل، معاونت پژوهش و دبیرخانه حمایت از پژوهش‌های مورد نیاز حوزه و نظام آماده شده است، زمینه‌ساز یک رویکرد تمدنی و علمی جدید به پیامبر مکرم اسلام(ص) باشد.

حاجی افزود: این مجموعه می‌تواند زمینه تقریب و همگرایی علمی در جهان اسلام را نیز فراهم کند، زیرا بخشی از موضوعات به ایران و انقلاب اسلامی مربوط است و بخش دیگری از موضوعات، ظرفیت ارائه و استفاده در کشورهای مختلف اسلامی را دارد.

وی برای نمونه افزود: موضوعاتی مانند بررسی تأثیر معارف محمدی بر بنیان‌های خانواده در دوره عثمانی و تأثیر آن بر جامعه و ترکیه معاصر، می‌تواند به صورت مشخص برای مراکز علمی و دانشگاهی ترکیه نیز قابل استفاده باشد.

حاجی ادامه داد: این قابلیت وجود دارد که مراکز علمی کشورهای مختلف اسلامی، مسائل اجتماعی و فرهنگی جوامع خود را در نسبت با معارف پیامبر اکرم(ص) بررسی کنند.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که این تلاش علمی مورد قبول خداوند متعال قرار گیرد و بتواند زمینه‌ساز گسترش مطالعات علمی درباره پیامبر مکرم اسلام(ص) شود.