عصر ایران؛ گزارش منتشرشده درباره سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران و پیشنهاد توقف محاصره دریایی و لغو تحریم‌ها بر مبنای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، صرف‌نظر از میزان صحت جزئیات آن، یک پیام مهم دارد: هنوز پنجره دیپلماسی کاملاً بسته نشده است.

بر اساس این گزارش، پاکستان تلاش می‌کند میان تهران و واشنگتن زمینه توقف جنگ و بازگشت به تفاهم را فراهم کند و هدف خود را نه آتش‌بس موقت، بلکه پایان دائمی جنگ اعلام کرده است. 

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که باید با هوشیاری و واقع‌بینی به آن نگاه کرد. اگر پیشنهادی برای توقف محاصره دریایی و لغو تحریم‌ها بر مبنای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد روی میز قرار گرفته باشد، فرصت مناسبی برای احیای این چارچوب فراهم شده است؛ البته نه به شکل گذشته و نه با اعتماد ساده‌لوحانه، بلکه با شروط روشن، اجرای هم‌زمان و راستی‌آزمایی دقیق.

 فرصت را نباید با تردید از بین برد

در سیاست خارجی، همه فرصت‌ها با اعلام رسمی و بیانیه‌های شفاف آغاز نمی‌شوند. گاهی یک میانجی، حامل پیشنهادی است که هنوز در مرحله آزمون و سنجش قرار دارد. رد فوری چنین پیشنهادی، بدون بررسی دقیق، ممکن است فرصتی را از بین ببرد که دوباره به‌سادگی تکرار نشود.

پاکستان در این ماجرا جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا هم میان تهران و واشنگتن ارتباط دارد و هم از پیامدهای مستقیم جنگ و ناامنی منطقه آسیب می‌بیند. اگر اسلام‌آباد بتواند توقف محاصره، رفع تحریم‌ها و پایان عملیات نظامی را به یک بسته اجرایی تبدیل کند، می‌تواند راهی برای خروج از بن‌بست فعلی باز شود.

 احیای اسلام‌آباد به معنای نادیده گرفتن نقض‌ها نیست

احیای تفاهم‌نامه نباید به معنای چشم‌پوشی از نقض تعهدات گذشته باشد. ایران باید موارد نقض را روشن، مستند و رسمی مطرح کند و برای آن‌ها پاسخ و جبران بخواهد.

اما میان «اعتراض به نقض» و «بستن راه بازگشت» تفاوت وجود دارد. ایران می‌تواند هم‌زمان:

- نقض‌های گذشته را محکوم کند.

- اجرای تعهدات خود را تا اقدام متقابل متوقف نگه دارد.

- رفع محاصره و لغو تحریم‌ها را پیش‌شرط احیا قرار دهد.

- از میانجی‌های منطقه‌ای برای راستی‌آزمایی استفاده کند.

- در صورت اجرای تعهدات آمریکا، به‌صورت مرحله‌ای بازگردد.

این سیاست، هم عزت ایران را حفظ می‌کند و هم فرصت پایان جنگ را از بین نمی‌برد.

پیشنهاد پاکستان باید به متن اجرایی تبدیل شود

آنچه امروز اهمیت دارد، نه صرفاً اصل پیشنهاد، بلکه جزئیات آن است. هرگونه مذاکره برای احیای تفاهم‌نامه باید به این پرسش‌ها پاسخ دهد:

1. توقف محاصره دریایی از چه زمانی آغاز می‌شود؟

2. لغو تحریم‌ها شامل کدام بخش‌هاست؟

3. درآمدهای نفتی چگونه و از چه مسیری در دسترس ایران قرار می‌گیرد؟

4. کدام اقدامات آمریکا قابل راستی‌آزمایی است؟

5. در برابر هر اقدام آمریکا، ایران چه تعهدی می‌پذیرد؟

6. اگر یکی از طرفین دوباره نقض کرد، چه پیامدی خواهد داشت؟

7. پاکستان و دیگر میانجی‌ها چه نقشی در نظارت خواهند داشت؟

پاسخ به این پرسش‌ها باید در یک پیوست اجرایی، روشن و قابل سنجش نوشته شود. وعده‌های کلی و شفاهی، برای توافقی که یک‌بار با نقض مواجه شده، کافی نیست.

مذاکره مستقیم یا غیرمستقیم؛ مسئله اصلی نتیجه است

ممکن است برخی معتقد باشند که مذاکره با آمریکا، به‌ویژه از مسیر میانجی، نشانه ضعف است. چنین برداشتی با واقعیت سیاست خارجی سازگار نیست. کشورها در زمان بحران برای تأمین منافع خود با رقیب و حتی دشمن گفت‌وگو می‌کنند.

مهم این نیست که چه کسی نخستین پیام را می‌فرستد یا مذاکره در کدام پایتخت برگزار می‌شود؛ مهم این است که ایران بدون واگذاری خطوط قرمز، پایان جنگ، رفع محاصره و کاهش فشار اقتصادی را به دست آورد.

دیپلماسی زمانی موفق است که از موضع نیاز حرکت نکند، بلکه از قدرت و محاسبه سود و زیان ملی بهره بگیرد.

مسئولیت تهران و اسلام‌آباد

پاکستان باید نشان دهد که میانجی بی‌طرف و جدی است. اگر اتهام نقض را متوجه هر دو طرف می‌داند، باید معیار واحد و مستندی برای سنجش تعهدات ارائه کند و از کلی‌گویی بپرهیزد.

ایران نیز باید پاسخ خود را در چارچوبی فعال ارائه دهد:

- پیشنهاد پاکستان را دقیق بررسی کند.

- شروط خود را به‌صورت رسمی اعلام کند.

- میان توقف اجرا و لغو تفاهم‌نامه تفاوت بگذارد.

- از میانجی‌گری برای دریافت اقدام واقعی آمریکا استفاده کند.

- اجازه ندهد زمان، فرصت موجود را به بحران تازه تبدیل کند.

 مردم به پایان جنگ نیاز دارند

در پس این بحث‌های سیاسی، زندگی مردم قرار دارد. ادامه جنگ و تحریم یعنی ناامنی بیشتر، فشار اقتصادی بالاتر، دشواری تجارت، کاهش سرمایه‌گذاری و فرسایش امید اجتماعی.

هیچ توافقی همه مشکلات ایران را حل نمی‌کند؛ اما پایان جنگ می‌تواند بخشی از فشارها را کاهش دهد و فرصت بیشتری برای اصلاحات داخلی فراهم کند. در مقابل، از دست دادن فرصت دیپلماسی، هزینه‌هایی دارد که بیش از همه بر دوش مردم خواهد بود.

جمع‌بندی

گزارش مربوط به پیشنهاد پاکستان، اگرچه هنوز بر پایه ادعاهای منابع آگاه منتشر شده و برای تصمیم‌گیری نهایی باید از مسیرهای رسمی راستی‌آزمایی شود، حامل نشانه‌ای مهم است: درهای مذاکره هنوز کاملاً بسته نشده‌اند.

اکنون زمان آن نیست که از سر هیجان، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را لغو کنیم یا از سر ساده‌لوحی، بدون ضمانت به آن بازگردیم. زمان آن است که از فرصت موجود برای احیای اصلاح‌شده استفاده کنیم؛ با رفع واقعی محاصره، لغو عملی تحریم‌ها، اجرای هم‌زمان تعهدات، راستی‌آزمایی مستقل و پاسخ روشن به نقض.

فرصت مناسب است اسلام‌آباد را احیا کنیم، اما این‌بار محکم‌تر، شفاف‌تر و با تضمین‌های قوی‌تر.