دکتر طاهره چنگیز در گفت‌وگو با ایسنا، ضمن بیان این مطلب درباره آخرین وضعیت ظرفیت پذیرش رشته‌های پزشکی و پیگیری‌های این وزارتخانه در این زمینه اظهار کرد: در طول چهار سال اجرای مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت بهداشت به تکلیفی که علی‌رغم نظرات کارشناسی بر عهده آن گذاشته شده بود، عمل کرد و سال گذشته شورای عالی انقلاب فرهنگی رأی به تثبیت ظرفیت بر اساس ظرفیت پذیرفته‌شده در سال ۱۴۰۴ به مدت سه سال داد. این آخرین مصوبه‌ای است که وجود دارد.

وی ادامه داد: با وجود این موضوع، با رایزنی‌هایی که داشتیم و بررسی‌های دقیق عدد و رقمی که ارائه کردیم، همچنان پیگیر هستیم، چراکه حقیقتاً استمرار پذیرش آن تعداد دانشجو، حتی به همان تعداد سال ۱۴۰۴، آسیب‌های جبران‌ناپذیری هم به کیفیت آموزش و هم به شرایط روانی و اجتماعی دانشجویان در بسیاری از دانشگاه‌های علوم پزشکی وارد می‌کند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با بیان اینکه دانشگاه‌های علوم پزشکی برای پذیرش این حجم از دانشجو با محدودیت زیرساختی مواجه هستند، گفت: ما ملزم شده‌ایم بدون وجود گنجایش، زیرساخت، امکانات، فضای آموزشی و استاد کافی، جمع انبوهی از داوطلبان کنکور سراسری را به عنوان پزشکان آینده این کشور وارد کنیم و متأسفانه از عهده آموزشی که مکلف هستیم، یعنی حداقل آموزشی که باید به این عزیزان ارائه کنیم، برنمی‌آییم.

چنگیز افزود: در یکی از نشست‌هایی که با بعضی از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی داشتیم، با شواهد و عدد و رقم توضیح دادم که اگر استانداردهایی را که خود ستاد انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۶۱ برای رشته پزشکی عمومی تعیین کرده بود، امروز بخواهیم اجرا کنیم، یعنی صرف‌نظر از تمام پیشرفت‌هایی که در علم و کیفیت آموزش اتفاق افتاده و بخواهیم به استانداردهای سال ۱۳۶۱ برگردیم، اگر بر اساس تخت آموزشی محاسبه کنیم، حداکثر ظرفیت یا گنجایش دانشکده‌های پزشکی ما در کل کشور حدود ۱۱ هزار نفر در سال است.

وی ادامه داد: اگر بخواهیم بر اساس تعداد اعضای هیئت علمی فعال در دانشکده‌های پزشکی محاسبه کنیم، حداکثر حدود ۹۵۰۰ نفر و نهایتاً ۱۰ هزار نفر دانشجو می‌توانیم بپذیریم. باید در نظر داشته باشیم که همین عدد نیز نسبت به آنچه در سال ۱۴۰۴ پذیرفته شده، حدود سه تا چهار هزار نفر فاصله دارد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت تصریح کرد: این موضوع را به طور دقیق برای مسئولان توضیح دادم و نشان دادم که این آسیب، به‌خصوص در تعدادی از دانشکده‌های پزشکی، به شکلی است که این جمعیت دیگر حتی توان انجام فعالیت‌های در حد کمتر از قابل قبول را نیز از دانشکده‌ها سلب کرده است.

چنگیز با تأکید بر اینکه وزارت بهداشت همچنان خواستار منطقی شدن ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی است، گفت: کماکان خواستار این هستیم که ظرفیت پذیرش، یا آنچه در دفترچه‌های کنکور به عنوان پذیرش دانشجو اعلام می‌شود، منطقی و حداقل قابل تحمل شود؛ نمی‌گوییم مطلوب، اما برای دانشکده‌ها قابل تحمل باشد.

وی درباره پیشنهاد وزارت بهداشت برای کاهش ظرفیت پذیرش و نامه این وزارتخانه به رئیس‌جمهور نیز اظهار کرد: ستاد سلامت شورای عالی انقلاب فرهنگی بارها مسئله ظرفیت را اعلام کرده و اگر واقعاً تصمیم‌گیری در این خصوص به ستاد سلامت محول شود، مطمئنم ظرف یک هفته گزارش کارشناسی و پیشنهاد سال جدید را ارائه خواهند کرد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با اشاره به نگرانی‌هایی که درباره پیامدهای اجتماعی کاهش ظرفیت وجود دارد، گفت: مسئله این است که به هر حال بخشی از این تصمیم ممکن است منجر به این شود که ظرفیت کم شود و پذیرش کاهش پیدا کند. نگرانی موجود این است که دانش‌آموزانی که به هر دلیلی فکر و حساب کرده‌اند که مثلاً با تلاشی در حد معین می‌توانند در دانشکده پزشکی قبول شوند، ممکن است نتوانند این موفقیت را به زعم خودشان به دست آورند.

وی ادامه داد: بیشتر نگرانی‌هایی که بعضی از تصمیم‌گیران در سطح کشوری دارند، به همین موضوع برمی‌گردد. اصل ضرورت کاهش تعداد و منطقی کردن تعداد پذیرش دانشجو در رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی را اغلب مسئولان پذیرفته‌اند، اما نگران تبعات و پیامدهایی هستند که ممکن است از نظر نارضایتی برخی افراد و شکایت‌هایی که در این زمینه مطرح شود، ایجاد شود.

چنگیز در پاسخ به این پرسش که آیا می‌توان امیدوار بود برای سال ۱۴۰۵ تصمیم جدی درباره ظرفیت پذیرش گرفته شود، گفت: ما همیشه امیدمان به خداست و امیدواریم بالاخره کسی این تصمیم خوب را بگیرد. به قول شما، «مردی از خویش برون آید و کاری بکند»، چون واقعاً این تصمیم به شدت دارد آسیب می‌زند. تصمیم به استمرار همان پذیرش تعداد قبلی به شدت دارد آسیب می‌زند.

وی درباره نامه وزارت بهداشت به رئیس‌جمهور و اینکه آیا رئیس‌جمهور در این زمینه مداخله‌ای داشته است، اظهار کرد: مکاتبات متعددی هم با دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و هم با ریاست جمهوری انجام شده است.

معاون آموزشی وزارت بهداشت افزود: به هر حال مسئله کنکور و پذیرش در رشته پزشکی یکی از مسائلی است که بعد فنی و آموزشی دارد و ما بیشتر نگران این بعد هستیم؛ یعنی آخر و عاقبت کسانی که به امید پزشک شدن و حتماً پزشک خوب شدن وارد می‌شوند و می‌بینیم که ممکن است این اتفاق آن‌طور که واقعاً حق این بچه‌هاست، نیفتد.

چنگیز با اشاره به ابعاد اجتماعی و سیاسی موضوع ظرفیت پذیرش رشته‌های پزشکی گفت: بعضی از عزیزان ابعاد اجتماعی و سیاسی این موضوع را می‌بینند و متأسفانه همین ابعاد ممکن است تصمیم‌گیری را برای آنها مقداری سخت کند.

لزوم بازنگری جامع در سهمیه‌های پذیرش

معاون آموزشی وزارت بهداشت در ادامه درباره سهمیه‌های پذیرش در رشته‌های علوم پزشکی نیز توضیح داد و گفت: ابتدا باید عرض کنم که یک جور سهمیه نداریم. سهمیه‌بندی یا به نوعی سبد سبد کردن ظرفیت‌ها و اختصاص دادن یک سبد و ظرفیت خاص به یک گروه خاص، موضوعی است که ممکن است منطق داشته باشد و قطعاً هم منطق دارد.

وی ادامه داد: اما در طول زمان، چون این سبدهای متعدد کنار هم چیده شده و یک بار پالایش و منطقی نشده‌اند، باید دید وقتی این تعداد سبد را کنار هم می‌گذاریم، برآیند کلی و منظره کلی آن آیا تداعی‌کننده عدالت است یا ظلم.

چنگیز با اشاره به انواع سهمیه‌ها اظهار کرد: سهمیه‌های مختلفی داریم؛ سهمیه مناطق، سهمیه گروه‌های خاص و حتی یک‌سری از قوانین سهمیه‌ها را داریم که اصلاً هیچ‌وقت پالایش نشده‌اند. بعضی سهمیه‌ها از دوران قدیم همچنان جزو سهمیه‌های تکلیفی هستند و دانشگاه‌ها باید به آنها عمل کنند.

وی تأکید کرد: پیشنهاد ما این است که بدون اینکه بخواهیم روی سهمیه خاصی متمرکز شویم یا نسبت به گروه خاصی اعتراض داشته باشیم، همه اینها یک بار در کنار هم دیده شوند و سناریوهایی که حاصل اجرای این سهمیه‌هاست، مورد بررسی قرار گیرد.

معاون آموزشی وزارت بهداشت برای توضیح این موضوع به مثالی از سهمیه‌های تکلیفی در پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی اشاره کرد و گفت: در پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی دو سهمیه تکلیفی داریم که هر کدام ۳۰ درصد هستند. اگر در یک رشته مثلاً رشته PhD، در مجموع ظرفیت ما دو نفر باشد، یک نفر از سهمیه «الف» باشد که باید ۳۰ درصد را به آن اختصاص دهیم و نفر دوم از سهمیه «ب» باشد که آن هم باید الزاماً ۳۰ درصد به آن اختصاص پیدا کند و پنج نفر دیگر هم شرکت کرده باشند و یکی از آن پنج نفر نفر اول کنکور PhD باشد، بر اساس مقررات موجود آن نفر اول قبول نمی‌شود، چون دو نفر ظرفیت داریم و این دو نفر را باید به آن دو سهمیه ۳۰ درصد تکلیفی اختصاص دهیم.

چنگیز افزود: این موضوع را به تعدادی از همکاران، اساتید و نمایندگان مجلس گفتم. آنها گفتند که این عادلانه نیست. من هم گفتم بله، اما مجموعه سهمیه‌هایی که در طول زمان همین‌طور کنار هم آمده و این سبدها کنار هم گذاشته شده، برآیند نهایی‌اش این است که با دو ظرفیت، به خاطر همین موضوع، مجبوریم حداقل ظرفیت سه نفر بگیریم تا حداقل شانس قبولی به نفر اول کنکور PhD هم داده باشیم.

وی تصریح کرد: به هر حال فکر می‌کنم یک نگاه جامع، با رویکرد عدالت‌طلبی، عدالت‌محوری و منطقی کردن می‌تواند کمک کند. وگرنه تک‌تک این سهمیه‌ها قطعاً منطق دارند و قطعاً در جهت این بوده‌اند که کسانی که به نوعی محرومیت دارند یا در ورود به رقابت، امکان بهره‌مندی کمتری از امکانات خاص داشته‌اند، بتوانند در یک رقابت عادلانه شرکت کنند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: به هر حال همه این قوانین، قوانینی هستند که بشر وضع کرده و قانون بشری هم مسلماً نواقص بسیار دارد. یکی از این نواقص این است که همه‌جانبه‌نگر نیست و ممکن است قانونی که برای عدالت بوده، در طول زمان به ضد خودش تبدیل شود و خودش اسباب بی‌عدالتی و ناراضی شدن کسانی باشد که بی‌طرفانه و خیلی منطقی به ماجرا نگاه می‌کنند.

افزایش سالانه ۱۲ درصدی ظرفیت دستیاری؛ یکی از عوامل صندلی‌های خالی

چنگیز در ادامه درباره وضعیت پذیرش در رشته‌های تخصصی و خالی ماندن برخی ظرفیت‌های دستیاری و فوق‌تخصصی دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز گفت: معضل صندلی‌های خالی دو علت دارد. یک علت این است که ما مکلف بوده‌ایم سالانه ظرفیت یا تعداد صندلی‌های تخصصی را افزایش دهیم.

وی ادامه داد: این موضوع اکنون جزو تکالیف برنامه هفتم پیشرفت است که بر اساس برنامه هفتم، وزارت بهداشت مکلف است سالانه ۱۲ درصد تعداد پذیرش یا ظرفیت رشته‌های دستیاری را افزایش دهد. بنابراین از یک طرف ما ملزم هستیم صندلی زیاد کنیم و طبیعی است که شانس اینکه صندلی خالی بماند، بیشتر می‌شود.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با بیان اینکه استقبال از برخی رشته‌های تخصصی نیز کاهش یافته است، گفت: از طرف دیگر، بعضی از رشته‌ها که متأسفانه تعدادشان در یکی دو سال اخیر افزایش پیدا کرده و بعضی از رشته‌هایی هم که صندلی خالی نداشته‌اند، آنها هم صندلی خالی پیدا کرده‌اند و اقبال نسبت به آنها کمتر شده است.

چنگیز افزود: رشته‌هایی مانند اطفال، بیماری‌های عفونی، طب اورژانس و بیهوشی از جمله رشته‌های مؤثر هستند. رشته‌ای مثل طب اورژانس، به‌خصوص در شهرستان‌های کوچکی که ممکن است تنها یک بیمارستان داشته باشند، به تنهایی می‌تواند واقعاً یک اطمینان و آرامش در شهرستان از نظر حضور ۲۴ ساعته متخصص برای شرایط اورژانسی ایجاد کند.

وی با اشاره به کاهش استقبال از برخی رشته‌های تخصصی پزشکی اظهار کرد: متأسفانه استقبال از این رشته‌ها کم شده که بخشی از آن به هر حال به علت شرایط شغلی سخت و درآمد ناکافی است. وقتی این شرایط با وضعیت پزشک عمومی مقایسه می‌شود، خیلی از همکاران پزشک تصمیم می‌گیرند اصلاً وارد این تخصص‌ها نشوند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت ادامه داد: به‌خصوص شرایط سختی که در وزارت بهداشت وجود دارد و خاص این وزارتخانه است؛ فردی که می‌آید درس می‌خواند، حتماً باید طرح اجباری برود، حتماً باید تعهدات خودش را در جایی که وزارت بهداشت تعیین می‌کند بگذراند و دوره پزشکی طولانی است و دوره تخصص هم طولانی است و هر کدام طرح و تعهدات خودشان را دارند.

چنگیز تصریح کرد: در حالی که فارغ‌التحصیلان هیچ‌کدام از رشته‌های دانشگاه‌های دولتی، خارج از وزارت بهداشت، واقعاً چنین تکالیف سنگینی برایشان وجود ندارد که به ازای استفاده از تحصیلات رایگان، چنین تعهداتی داشته باشند و این موضوع مقداری کار را سخت‌تر می‌کند.

وی درباره اقدامات وزارت بهداشت برای رفع این مشکل گفت: یکی از تلاش‌هایی که وزارت بهداشت کرده، اصلاح مقداری از تعرفه‌های خدمات بوده است تا فاصله بعضی از این تعرفه‌ها با تعرفه‌های سایر رشته‌ها مقداری کمتر شود؛ حداقل فردی که فارغ‌التحصیل می‌شود و مثلاً او را به یک شهر محروم یا شهرستان می‌فرستیم تا به عنوان متخصص اطفال یا متخصص طب اورژانس کار کند، این‌طور نباشد که حقوق طرحی ناچیزی، در حد مثلاً ۲۰ میلیون تومان در ماه یا کمتر و بیشتر، دریافت کند و غیر از این حقوق، چیز دیگری به او پرداخت نشود.

معاون آموزشی وزارت بهداشت افزود: ممکن است بیمه‌ها مثلاً خدماتی را که پزشک از مهرماه شروع کرده است، در فروردین سال آینده پرداخت کنند تا دانشگاه نیز آن را به پزشک بپردازد. این فرد باید شش ماه با هزینه شخصی رفت‌وآمد کند، خودش اجاره خانه بدهد، اسباب زندگی تهیه کند، با ماهی ۲۰ میلیون تومان و دور از خانواده فعالیت کند و انتظار هم داشته باشیم هیچ کار خصوصی نداشته باشد تا مثلاً بعد از شش ماه، تازه اگر متخصص اطفال باشد، مبلغی بابت خدمات مهر سال گذشته به او اضافه‌تر پرداخت کنیم.

چنگیز تأکید کرد: واقعاً این شرایط منصفانه نیست. وزارت بهداشت تلاش کرده تعرفه‌ها را مقداری منطقی کند، اما هنوز با آنچه واقعاً بتواند پاسخگو باشد و انگیزه ایجاد کند تا این عزیزان بیایند و رشته‌های اصلی پزشکی را انتخاب کنند، فاصله داریم.

وی گفت: رشته‌های اطفال، داخلی، بیهوشی و جراحی جزو رشته‌های اصلی پزشکی هستند و به آنها رشته‌های مادر می‌گوییم. باید واقعاً به این رشته‌ها کمک شود که از بین نروند و باقی بمانند.