محمد بطحایی پنج‌شنبه ۲۹ مرداد در اجلاسیه روز جهانی مسجد و همایش مدیریت محله‌محور ضمن قدردانی از ابتکار استانداری برای برگزاری این رویداد در روز جهانی مسجد، گفت: امروز به مناسبت روز جهانی مسجد برای این مراسم انتخاب شد؛ روزی که حدود  ۵۸ سال پیش، شاهد اقدام شنیع یک فرد استرالیایی در آتش کشیدن مسجدالاقصی بودیم و این روز برای مذمت آن واقعه و بزرگداشت جایگاه مسجد در تاریخ ثبت شده است.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با بیان اینکه جلسه از ساعات اولیه صبح در حال برگزاری است، به بررسی ابعاد «محله‌محوری» مساجد پرداخت و اظهار کرد: در صدر اسلام، هنگامی که مهاجرین به همراه پیامبر اکرم (ص) به مدینه هجرت کردند، در حاشیه مسجدالنبی محلی برای استقرار اصحاب «صفه» تعبیه شد. شمار این افراد در تاریخ گاهی تا ۳۰۰ نفر نیز ذکر شده است.

وی ادامه داد: تاریخ اصحاب صفه نشان می‌دهد که از همان ابتدا، مسجد به عنوان یک رکن اجتماعی در جوامع اسلامی تثبیت شد. این اتفاق، صرفاً محدود به بیتوته کردن مسلمانانی که در جریان هجرت اموال خود را از دست داده بودند نبود، بلکه سرآغاز تبدیل مسجد به یک پایگاه و نهاد ارائه خدمات اجتماعی در جوامع اسلامی شد.

بطحایی با تأکید بر اینکه در شهرهای بزرگ اسلامی، مسجد صرفاً محل عبادت نبوده است، افزود: مسجد مرجعی برای حل گره‌های اجتماعی و مشکلات محله بود؛ از آموزش، بهداشت و درمان و خدمات حمایتی گرفته تا مقابله با آسیب‌های اجتماعی و در سال‌های اخیر نیز مواردی همچون صندوق‌های قرض‌الحسنه، همگی از کارکردهای مسجد محسوب می‌شدند.

معاون وزیر کشور خاطرنشان کرد: متأسفانه این کارکردهای متنوعی که مسجد از صدر اسلام به خود گرفته بود، در ادواری از تاریخ به‌ویژه در دوران عباسیان دچار تغییر شد و با دور شدن از نقش اصلی خود، متأسفانه جایگاه مسجد تا حد زیادی تنزل یافت و صرفاً به محلی برای عبادت تبدیل شد که باید برای احیای این کارکردهای چندجانبه تلاش کرد.

مساجد باید به کانون حل مسائل اجتماعی تبدیل شوند 

 محمد بطحایی، با تأکید بر اینکه رویکرد «محله‌محوری» به معنای انتقال وظایف حاکمیتی به مساجد نیست، تصریح کرد: هدف این است که مسجد به کارکردهای اصلی خود در کنار جنبه‌های عبادی بازگردد و به «مرجع حل مسائل اجتماعی» تبدیل شود؛ ظرفیتی ارزشمند که در جوامع اسلامی وجود دارد و متأسفانه در دوره‌هایی از آن غفلت شده است.

 در سال‌جاری و پس از رایزنی‌های گسترده دکتر پزشکیان با استانداران، بخشنامه‌ای با امضای وزیر کشور ابلاغ شد، افزود: رویکرد اصلی این بخشنامه، پرهیز از ایجاد ساختارهای موازی است. ما نباید مدعی باشیم که فعالیت‌های پیشین نهادهای مردمی، گروه‌های جهادی، هلال‌احمر و مساجد نادیده گرفته شود؛ بلکه باید با تمهیدات هوشمندانه، تلاش‌های پراکنده را منسجم و در جهت اثرگذاری بیشتر در محلات هم‌سو کرد.

وی با اشاره به ضرورت ایجاد نظام مسائل محله‌محور، گفت: یکی از چالش‌های فعلی این است که اگر در شورای محله یا بسیج به نظام مسائلی رسیدیم، این مسائل باید به اولویتِ دستگاه‌های حکمرانی در آن شهر تبدیل شود؛ دستگاه‌های اجرایی نظیر شهرداری، فرمانداری، آموزش‌ و پرورش و مراکز بهداشت باید در خدمت نظام تصمیم‌سازی شوراهای محلی باشند، چرا که فعالانِ کفِ میدان، اولویت‌های واقعی محله را بهتر از هر کسی تشخیص می‌دهند.

بطحایی ادامه داد: برای ایجاد این مسیر دستگاه‌های اجرایی و رویکرد محلی باید هم‌راستا شود؛ هنوز راه زیادی در پیش داریم و باید با گفتگوهای مستمر، موانع موجود در سطوح عالی حکمرانی و همچنین سطوح عملیاتی را شناسایی و برطرف کنیم تا به جایگاه اصلی مسجد بازگردیم.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور در بخش دیگری از سخنان خود خطاب به فعالان مسجدی، اظهار کرد: اگر بخواهیم مسجد به جایگاه آرمانی خود برسد، برنامه‌ها باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که تمامی اقشار جامعه با هر دیدگاهی، انگیزه و اشتیاق ورود به مسجد و مشارکت در حل مسائل محله را داشته باشند.

وی با تقدیر از تلاش‌های صورت‌گرفته در سال‌های اخیر برای جذب جوانان به مساجد، خاطرنشان کرد: رفتارهایی نظیر آنچه در برخی مساجد کشور مشاهده می‌شود، جاذبه فراوانی برای نسل جوان ایجاد کرده و بسیاری از کسانی که پیش‌تر کمتر با فضای مسجد مانوس بودند، اکنون حضور پررنگی دارند؛ این رفتارها و اقدامات، در واقع بخشی از جنگ شناختی دشمن علیه مساجد را خنثی کرده است.

بطحایی تأکید کرد: ما باید شناخت دقیق‌تری از جامعه اطراف خود داشته باشیم و با رعایت چارچوب‌های دینی، تا حد امکان فاصله موجود با بدنه جامعه را کاهش دهیم تا شاهد گسترش جذب حداکثری و افزایش مشارکت‌های مردمی در فعالیت‌های مسجدمحور باشیم؛ اتفاقات مبارکی که در تجمع‌های شبانه «جنگ رمضان» شاهد بودیم، مصداق بارز این موفقیت در جذب آحاد مردم است.