هادی سروش: امام خمینی(س) تقدس و تحجر را به عنوان خطر مطرح کرده‌‎اند/ ایشان درس فلسفه و عرفان را در حوزه علمیه گذاشتند و هزینه‌اش را هم دادند/ متحجرین واقعیات اجتماعی را نمی‌پذیرند/ تحجر امروز را باید شناخت

هادی سروش در نشست «تحجر و تقدس در نظام فکری و رفتاری امام خمینی(س)» گفت: معمولا سه خصوصیت تعصب، ستیزه‌جویی و علاقه‌مندی به پوسته دین و بی‌اعتنایی به محتوای آن را برای متحجرین نام می‌برند. اما من می‌خواهم دو خصوصیت هم اضافه کنم؛ یکی اینکه این افراد قددرت‌طلب هستند و دیگر اینکه واقعیات اجتماعی را هم به هیچ عنوان نمی‌پذیرند. البته عده‌ای از آنها حسن‌نیت دارند، عده‌ای هم حسن‌نیت ندارند.

یک استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه امام خمینی(س) تقدس و تحجر را به عنوان خطر مطرح کرده‌‎اند، گفت: امام در مقام اثبات وارد مبارزه با متحجرین شدند. درس فلسفه و عرفان را در حوزه علمیه گذاشتند و هزینه‌اش را هم دادند و فرمودند که فرزند خردسال من از کوزه‌ای آب خورد و بعد در فیضیه آن کوزه را آب کشیدند؛ چرا؟ چون پدرش فلسفه می‌گفت. خود امام در این میدانِ مواجهه با متحجران هزینه دادند. غیر از اینکه در مقام ثبوت وارد شدند، در مقام تئوری هم وارد شدند.

به گزارش روابط عمومی ستاد مرکزی بزرگداشت امام خمینی(س)، حجت‌الاسلام و المسلمین هادی سروش طی سخنانی با موضوع «تحجر و تقدس در نظام فکری و رفتاری امام خمینی(س)» در نشست علمی بیست و هفتم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) قم گفت: تقدس‌سازی این است که حریم بگیری؛ یک خطر هم این است که بگویی تغییر امکان ندارد و در هیچ جای رده‌های مختلف در این مجموعه نظام، امکان تغییر نیست. اولی تقدس و دومی تحجر می‌شود؛ امام هر دور را به عنوان خطر مطرح کرده‌اند.

این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: تقدس به معنای پاکی و بی‌عیب بودن ویژگی مخصوص ذات باری‌تعالی است. امام در مباحث عرفانی کتاب «فصوص الحکم» می‌فرماید حقیقت یکی است و اسماء و صفات الهی عالم را اداره می‌کند و اینها «رقیقه» آن حقیقت هستند. حتی ایشان تصریح می‌کنند که تعین اول و ثانی(مقام احدیت و واحدیت) رقیقه آن حقیقت هستند و کسی – حتی انبیاء – نمی‎‌تواند به آن حقیقت برسد. در این عالم یک حقیقت هست. علامه حسن‌زاده آملی هم معتقد بود «رقیقهِ حقیقت که قدس نمی‌تواند داشته باشد، مگر به اعتبار؛ به اعتبار، اگر نگوییم بالمجاز».

وی با اشاره به جملاتی از صحیفه امام، اظهار داشت: جملات امام کاملا «تقدس لایتغیر» برای یک نظام را کاملا نفی می‌کند. این جمله امام (رضوان‌الله علیه) در صحیفه امام، جلد پنج، صفحه 409 است که «هر فردی از افراد ملت حق دارد مستقیماً زمامدار مسلمین را استیضاح کند و به او انتقاد کند و او باید جواب قانع‌کننده بدهد.» اگر تقدس ذاتی برای نظامی قائل باشیم که ما اسمش را گذاشته‌ایم نظام اسلامی، با این فرمایشات امام نمی‌توانیم جمعش کنیم. پس نتیجه می‌گیریم نظام اسلامی و حکومت اسلامی حریم مصونیت‌بخش ندارد.

سروش در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه تحجر در قرآن نسبت به کفار مطرح شده که حرف حق را نمی‌شنیدند، گفت: معمولا سه خصوصیت تعصب، ستیزه‌جویی و علاقه‌مندی به پوسته دین و بی‌اعتنایی به محتوای آن را برای متحجرین نام می‌برند. اما من می‌خواهم دو خصوصیت هم اضافه کنم؛ یکی اینکه این افراد قددرت‌طلب هستند و دیگر اینکه واقعیات اجتماعی را هم به هیچ عنوان نمی‌پذیرند. البته عده‌ای از آنها حسن‌نیت دارند، عده‌ای هم حسن‌نیت ندارند.

وی با بیان اینکه امام در مقام اثبات وارد مبارزه با متحجرین شدند، تصریح کرد: درس فلسفه و عرفان را در حوزه علمیه گذاشتند و هزینه‌اش را هم دادند و فرمودند که فرزند خردسال من از کوزه‌ای آب خورد و بعد در فیضیه آن کوزه را آب کشیدند؛ چرا؟ چون پدرش فلسفه می‌گفت. خود امام در این میدانِ مواجهه با متحجران هزینه دادند. غیر از اینکه در مقام ثبوت وارد شدند، در مقام تئوری هم وارد شدند.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: امام (س) یک نظام فکری منظم دارند. در این نظام فکری منظم، «مردم» جای خیلی روشنی دارند؛ خیلی واضح است. کسی نمی‌تواند در اندیشه امام این را مورد انکار قرار دهد. حالا متحجران در نقطه مقابل، نسخه «زهدفروشی» می‌نویسند. بعضی از تعبیراتی که در سخنرانی‌ها و تریبون‌ها می‌شنیدیم را ذکر نمی‌کنم، چون با بعضی از افراد تطبیق می‌شود و بحثمان هم یک مقدار بحث تیزی است. اجازه بدهید بگذریم از آن تعبیراتی که بعضی‌ها می‌آمدند می‌گفتند: «این کار را بکنید، حالا اگر از نظر اقتصادی در مضیقه‌اید فلان چیز را بخورید یا فلان لباس را بپوشید.» بگذارید ببینیم امام چه می‌گویند.

وی با اشاره به اینکه از نظر امام «مردم و راحتی مردم یک اصل است»، اظهار داشت: به فرمایش امام، همه اقشار در جمهوری اسلامی باید در رفاه باشند. اینکه امام می‌فرمایند پرونده این متحجرین الآن هم باز است، به‌خاطر همین است. شما ببینید چقدر در رسانه‌ها روی زهدفروشی تبلیغ می‌شود. چقدر به بعضی از بزرگان مانند مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی تهمت‌زده شد و اهانت شد. چرا؟ چون ایشان مثلا می‌خواست مترو احداث شود. جمله امام این است که «همه اقشار در جمهوری اسلامی باید در رفاه باشند.» اینجا امام با تحجر مقابله می‌کنند. الآن که نباید بگوییم باید مثلاً فلسفه و عرفان درس رسمی باشد؛ امام آمدند با آن بخش از متحجران گذشتگان مقابله کردند. تحجر امروز را باید شناخت. حرف امروز امام در مقابل تحجر را باید بررسی کرد.

سروش تأکید کرد: امام در ماجرای شطرنج از «تمدن جدید» سخن می‌گویند. هر کسی که با تمدن جدید سرِ سازش ندارد، طبق مبنا و اندیشه امام(س) متحجر است؛ بروبرگرد ندارد. اینکه نمی‌شود درِ کشور را از نظر رسانه، مسائل نظامی و اقتصادی ببندیم و بگوییم اینها کفریات است! این پرونده باز است که یک کسی می‌گوید «می‌خواهیم تمدن‌سازی نوین کنیم که این تمدن‌سازی کاری به تمدن جدید نداشته باشد.»