حمیدرضا جلایی‌پور، جامعه شناس و استاد دانشگاه معتقد است اعتراضات صنفی روزهای اخیر، نتیجه ناترازی‌های سال‌های گذشته است.

رضوانه رضایی پور - گروه سیاسی:به اعتقاد او گفت‌و‌گو با معترضین از تشدید اعتراضات جلوگیری می‌کند اما راه‌حل اساسی حرکت در مسیر توسعه کشور است. این جامعه شناس همچنین تأکید دارد که جنگ روانی دونالد ترامپ در ایران موفقیتی کسب نخواهد کرد.
 
پذیرش رسمی حق اعتراض از سوی رهبر معظم انقلاب و رئیس‌جمهوری در چند روز گذشته، چه پیام‌ها یا نشانه‌هایی را در خود دارد؟
پذیرش اعتراض کسبه از مسئولان کشور و رئیس‌جمهوری کار مسئولانه‌ای بود. روشن است که در اعتراضات، برخی هم هستند که ممکن است عمل و کلام خشونت‌آمیز داشته باشند. ولی در ٩ روز گذشته جریان اصلی اعتراضات مردم بحق و خشونت‌پرهیز بود. اتفاقاً دو خصیصه در اعتراضات اخیر نسبت به اعتراضات گذشته مهم بود. یکی پذیرش اعتراضات از سوی مسئولان و دیگری عملکرد نیروی انتظامی که تلاش کرد در کنار مردم باشد. البته در برخی موارد معدود حملاتی به پلیس هم شد که طبیعی است راهی جز مهار آن نیست.
دولت از ابتدای اعتراضات بنا را بر گفت‌و‌گو با نمایندگان اصناف و کسبه و بازاریان گذاشت. به نظر شما این ابتکار عمل دولت مسیر درستی برای مواجهه با اعتراضات است؟
 گفت‌و‌گو به تنهایی راه‌حل نیست چون حل مشکلات راه‌حل‌های ساده‌ ندارد. این اعتراضات به عدم توازن‌ها یا ناترازی‌هایی بر می‌گردد که در طول سال‌های گذشته به‌وجود آمده است. یعنی یک شبه و یک ساله ایجاد نشده و لذا مهار و حل آنها هم زمان‌بر است. به نظرم برای مواجهه ریشه‌ای با این ناترازی‌ها، دولت باید وارد مسیر توسعه کشور شود و برای حرکت در این مسیر باید از پیچ وضعیت جنگی فعلی بگذریم. ابتکار عمل دولت و رئیس‌جمهوری برای باز کردن باب گفت‌و‌گو آن‌هم در ابتدای اعتراضات این حسن را دارد که از تشدید آن جلوگیری می‌کند و این کار مهمی است. در ۹ روز گذشته هم شاهد ادامه گفت‌و‌گوها با اصناف بوده‌ایم و اثرات آن را دیده‌ایم.
در این شرایط شما به عنوان یک جامعه شناس توصیه می‌کنید که دولت و مجموعه نهادهای دیگر چه اقدامی را در اولویت خود برای مدیریت اعتراضات قرار دهند؟
اول اینکه حتماً مردم معترض (که بحق معترض‌اند و مشکل معیشتی دارند) را از سلول‌های ترور و آشوب اسرائیل، مجاهدین خلق (منافقین) و طرفداران «پیرکودک» پهلوی جدا کنند. این سیاست درست دولت و حاکمیت در همدردی با مردم معترض ادامه پیدا کند. نیروی انتظامی هم همچنان کنار مردم باشد. دوم اینکه حاکمیت و دولت دو تیم مدیریتی خود را هرچه بیشتر تقویت کنند: یعنی تیم اقتصادی و تیم دیپلماسی. شایسته است هدف اصلی دیپلماسی این باشد که سایه جنگی که یک طرفش ناتو است از بالای سر ایران کم شود.

در طرف دیگر فکر می‌کنید معترضین و طیف‌های دیگری که مطالباتی دارند، چه شیوه‌ای را برای پیگیری خواسته‌های خود دنبال کنند؟
این مهم است که اعتراض‌ها مدنی باشد. تشکل‌های صنفی خود را تقویت کنند. در فضای مجازی دنبال سنجش اخبار درست باشند. به همکارانی که ضعیف شدند کمک کنند. با کسانی که از ترامپ، نتانیاهو و اذنابشان حمایت می‌کنند مرزبندی داشته باشند. چون اینها علاقه دارند ایران به آشوب کشیده شود. اینها فقط مخالف نظام سیاسی نیستند.
نقش نهادهای نظارتی در رسیدگی به اعتراضات مردمی چیست و چگونه می‌تواند به کاهش تنش‌ها کمک کند؟
در قانون اساسی اعتراض کردن حق مردم است و حتی مجوز هم نمی‌خواهد فقط نباید معترضین به کسی آسیب بزنند و نباید نظم را بهم بزنند. نهادهای نظارتی قانون عادلانه و منصفانه درباره رانت خواران را اجرا کنند. با معترضین برخورد خشن نشود چون این افراد مشکل اقتصادی دارند.
مواضع مداخله جویانه رئیس‌جمهوری آمریکا آیا تأثیری بر فضای سیاسی ایران خواهد داشت؟
ترامپ یک شخصیت نامتعادل و خطرناک است. او دنبال تسلیم ایران و کمک کار نتانیاهو است. نتانیاهو مخالف ایران قدرتمند است. ترامپ با جنگ روانی کارش را پیش می‌برد ولی به نظر من در ایران موفق نمی‌شود. تلویزیون‌های ماهواره‌ای هم با پول اسرائیل مسئول ایجاد جنگ روانی در ایران هستند تا اگر موفق شدند به ایران آسیب بزنند.

گفت‌و‌گو مشکل‌گشا است

غلامعلی دهقان
 پژوهشگر سیاست

پذیرش حق اعتراض و تأکید بر گفت‌و‌گو با معترضینی که ساختارشکنی نمی‌کنند، از سوی رهبر معظم انقلاب پیام روشنی دارد مبنی بر اینکه گفت‌و‌گو می‌تواند راه‌حل باشد. عکس‌العمل رئیس‌جمهوری هم پس از‌ اعتراض بخشی از کسبه بازار تهران بسیار منطقی و درخور تقدیر است. شور و مشورت و گفت‌و‌گو و‌ تضارب آرا در متون و آموزه‌های بسیار دینی مورد تأکید قرار گرفته است. مواردی مانند:«فبشر عبادی الذین یستمعون القول فیتعبون الحسنه» یا «شاور هم فی‌الامر» یا «وبینهم شورا» و موارد دیگر، همگی نشان از ستایش کار گروهی و بهره‌ بری از خرد جمعی دارد. علاوه بر این، به قول بزرگمهر حکیم ایران باستان: «همه چیز را همگان دانند و همگان هنوز از مادر ‌زاده نشده‌اند.» بنابراین خرد ما انسان‌ها نسبی است و کسی نمی‌تواند ادعای عقل کل داشته باشد. لاجرم ناگزیر هستیم برای حل مشکلات، خرد جمعی را مورد توجه قرار دهیم. واقعیت این است که در شرایط فعلی کشور کاستی‌ها و عیب‌هایی دیده می‌شود که فقط چاره حل آنها استفاده از نظرات دیگران است.این دیگران می‌توانند صاحب‌نظران و کارشناسان یک حوزه یا حتی توده ملت باشند که با عکس‌العمل خود پیامی را مخابره می‌کنند که باید آن را بموقع شنید. اقدام ریاست‌جمهوری و دستور وی به وزارت کشور برای شنیدن حرف و سخن معترضین، قطعاً اقدامی کارگشا خواهد بود و از شکاف دولت و ملت که در تاریخ کشور ما ریشه دارد هم جلوگیری خواهد کرد.

گفت‌و‌گو همواره مفید است

حسین کنعانی‌مقدم
دبیر کل حزب سبز  ایران

یکی از خصوصیات اصلی دولت پاسخگو این است که هنگام بروز نارضایتی یا اعتراض در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی، گوش شنوایی داشته باشد، نقدپذیر باشد و بتواند توصیه‌ها را به عمل درآورد؛ چرا که صرف شنیدن کافی نیست. جلسه‌ای که ریاست جمهوری با بازاریان و اصناف در همان ابتدای اعتراضات صنفی برگزار کرد، می‌تواند گام مثبتی تلقی شود، اما بسیاری از بحران‌های کنونی کشور- به‌ویژه در عرصه اقتصاد -از قبل قابل پیش‌بینی بوده است.  
ایشان به عنوان پزشک، بهتر از هر کس دیگری می‌داند که پیشگیری برتر از درمان است؛ یعنی می‌توان حوادث اقتصادی را پیش‌بینی و مهار کرد، نه آنکه اجازه داد بیماری عود کند، به بحران تبدیل شود و سپس به جراحی‌های پرخطر قلب باز با خونریزی  روی آورد. 
رئیس‌جمهوری دلسوز، نگران و پاسخگو است.  خیلی از مشکلات گریبان‌گیر کشور ریشه در سیاست‌های سال‌های متمادی دارد که متأسفانه راه‌حلی برای آنها پیدا نشده یا اگر راه‌حلی بوده به هر دلیلی به مرحله اجرایی نرسیده است. 
مهم اما این است که گفت‌و‌گو همواره فایده‌مند است و قاعدتاً از دل این گفت‌و‌گو‌ها باید راه‌حل‌هایی پیدا شود که پاسخگوی مطالبات و خواسته‌های معترضین باشد. گفت‌و‌گو هیچ جایگزین دیگری ندارد که بدون هزینه یا کم هزینه باشد.

*روزنامه ایران