در این دیدگاه نظارت استصوابی از آن جهت لازم است که مردم امکان انتخاب درست را ندارند و نماینده خوب باید با نظارت حاکمان برگزیده شود. این دیدگاه به قانون اساسی و قوانین مصوب مجلس اکتفا نمی‌کند، بلکه با تفسیر مضیق چنان نظارتی را بر انتخابات اعمال می‌کند که دایره انتخاب مردم محدود به انتخاب بین بد و بدتر می‌شود؛ اما نگاه دیگری هست که می‌گوید انتخابات حق مردم است و مفهوم حکومت و ولایت در نظام اسلامی را با قیمومیت صغار و محجورین متفاوت می‌داند و با استناد به آیه شریفه ۲۵ از سوره مبارکه حدید که وظیفه پیامبران را ابلاغ رسالت و وظیفه مردم را قیام به قسط می‌داند، اقدام به تشکیل حکومت و از جمله انتخاب نمایندگان و مدیران و نظارت بر انتخابات را حق مردم می‌داند نه حق حاکم (آیت‌الله جوادی‌آملی، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، ص ۱۲۸) استاد شهید مرتضی مطهری نیز به مبنای دوم معتقد است و در این زمینه می‌گوید: «اگر بشر راه و هدف خود را با آزادی انتخاب کند هرچند صدی ۵۱ (۵۱ درصد) یا ۹۹ و نیم درصد اشتباه کند، ترجیح دارد بر اینکه دیکتاتور ولو دیکتاتور صالح ۱۰۰ درصد مصلحت او را و سرنوشت او را برای او انتخاب کند.» (یادداشت‌ها ج ۱ ص ۲۸)..  به تعبیر استاد محمد سروش‌محلاتی «دیکتاتوری صالح پیامدی جز دیکتاتوری ناصالح ندارد، نمونه عینی آن نظام‌های فاسد دیکتاتوری در قرن اخیر است که به بهانه جلوگیری از اشتباه مردم به توجیه دیکتاتوری صالح پرداختند ولی سرانجام به فاسدترین و سفاک‌ترین نظام‌ها تبدیل شدند.» (امکان‌سنجی انتخابات در نظام اسلامی، ص ۷۹)

مشارالیه با مرور و تامل در آثار بنیانگذار انقلاب اسلامی مواردی از دیدگاه ایشان که نگاه قیم‌مآبانه به انتخابات را نفی کردند و موید دیدگاه دوم است را ارائه می‌دهد: «همان‌طور که بارها گفته‌ام مردم در انتخابات آزادند و احتیاج به قیم ندارند هیچ فرد یا گروه و دسته‌ای حق تحمیل فرد یا افرادی را به مردم ندارند.» (صحیفه امام، ج ۲۱ ص ۱۰) و در جای دیگر می‌فرمایند: «باید یک انتخابات صحیحی بشود با همت بلند ملت. ملت می‌شناسد افراد صالح را. لازم نیست که حالا یک چند سال هم ما درس‌شان بدهیم؛ نخیر خودشان می‌فهمند. این ملت چیز می‌فهمد؛ می‌فهمد کی آدم صالح است کی آدم ناصالح. البته گاهی هم یک کسی خودش را جا می‌زند اما این «گاهی»  است.» (همان ج ۱۰ ص  ۲۴5، ج ۹ ص ۱۲۲، ج ۵ ص ۳۳۱) «مجلس از مردم است. رای نیز از آن مردم است و احدی تحت فرمان مقام یا مقاماتی نیست.» (همان ج ۱۸ ص۳۳۷) «من کار ندارم کی رییس‌جمهور می‌شود. به من مربوط نیست. من خودم یک رای دارم به هر که دلم می‌خواهد می‌دهم. شما هم همین‌طور. دستور کسی حق ندارد راجع به انتخابات بدهد یکی بالایی بخواهد به شما دستور بدهد... که کیک باید وکیل بشود، این امر نیست در اسلام.» (همان ص۲۸۴) و یکی از شرایط آزادی انتخابات را آزادی رسانه می‌داند «مهم‌ترین وظیفه دولت آینده این است که هر چه سریع‌تر شرایط انتخابات آزاد را فراهم کند؛ از قبیل آزادی مطبوعات به معنای واقعی.» (همان ج ۵ ص۳۳۳) «یکی از مهم‌ترین وظایف فراهم کردن شرایط انتخابات آزاد است که به هیچ‌وجه اعمال قدرت و نفوذ از هیچ طبقه وگروهی در انتخابات نباشد.» (همان ص ۳۸۲) «یک کلمه نباید مطلبی بگویید که تحمیل، اسمش باشد... مردم آزادند مردم را باید آزاد بگذارید. بله وسایلش را شماها فراهم می‌کنید؛ نظارت بر اینها که مبادا یک وقت خیانت بشود... مثل سابق نباشد که صندوق را می‌بردند هر چه می‌خواستند می‌ریختند تویش و می‌آوردند و عرضه می‌داشتند! نظارت باشد بر صندوق‌ها به‌طوری که هیچ کس نتواند خیانت کند... در انتخابات بیش از حق نظارت و فراهم کردن وسایل به آنقدری که حکومت‌ها فراهم می‌کنند.» (همان ج۹ ص۱۲۲) 

بازگشت به سنت بنیانگذار، یعنی بازگشت به انتخاباتی که حق ملت است.