چه قانونى از (عدل) وسيع تر و گيراتر و جامعتر تصور مي‌شود؟ عدل همان قانونى است كه تمام نظام هستى بر محور آن مي‌گردد، آسمان‌ها و زمين و همه موجودات با عدالت بر پا هستند (بالعدل قامت السماوات و الارض)
جامعه انسانى كه گوشه كوچكى از اين عالم پهناور است نيز نمي‌تواند از اين قانون عالم شمول، بر كنار باشد، و بدون عدل به حيات سالم خود ادامه دهد. مي‌دانيم عدل به معنى واقعى كلمه آنست كه هر چيزى در جاى خود باشد بنا بر اين هر گونه انحراف، افراط، تفريط، تجاوز از حد، تجاوز به حقوق ديگران بر خلاف اصل عدل است.
يك انسان سالم كسى است كه تمام دستگاه‌هاى بدن او هر يك كار خودش را بدون كم و زياد انجام دهد، اما به محض اين كه يك يا چند دستگاه در انجام وظيفه كوتاهى كرد يا در مسير تجاوز گام نهاد، فوراً آثار اختلال در تمام بدن نمايان مي‌شود، و بيمارى حتمى است.
كل جامعه انسانى نيز همانند بدن يك انسان است كه بدون رعايت اصل عدالت بيمار خواهد بود.
اما از آنجا كه عدالت با همه قدرت و شكوه و تأثير عميقش در مواقع بحرانى و استثنائى به تنهائى كارساز نيست، بلافاصله دستور به احسان را پشت سر آن می‌آورد.
به تعبير روشن تر در طول زندگى انسان‌ها مواقع حساسى پيش مى‌آيد كه حل مشكلات به كمك اصل عدالت به تنهائى امكان پذير نيست، بلكه نياز به ايثار و گذشت و فداكارى دارد، كه با استفاده از اصل (احسان) بايد تحقق يابد.
فى المثل دشمن غدارى به جامعه‌اى حمله كرده است، و يا طوفان و سيل و زلزله، بخشى از كشورى را ويران نموده، اگر مردم در چنين شرائطى بخواهند در انتظار آن بنشينند كه مثلاً ماليات‌هاى عادلانه و ساير قوانين عادى، مشكل را حل كند، امكان پذير نيست، اينجاست كه بايد همه كسانى كه داراى امكانات بيشتر از نظر نيروى فكرى و جسمانى و مالى هستند، دست به فداكارى بزنند، و تا آنجا كه در قدرت دارند، ايثار كنند، و گرنه دشمن جبار ممكن است كل جامعه آن‌ها را از بين ببرد و يا حوادث دردناك طبيعى، جمع كثيرى را به كلى فلج كند.
اتفاقاً اين دو اصل در سازمان بدن يك انسان نيز بطور طبيعى حكومت مي‌كند. در حال عادى تمام دستگاه‌هاى بدن نسبت به يكديگر خدمت متقابل دارند و هر عضوى براى كل بدن كار مي‌كند و از خدمات اعضاى ديگر نيز بهره‌مند است (اين همان اصل عدالت است)
ولى گاه عضوى مجروح مي‌شود و توان مقابله را از دست مي‌دهد، آيا ممكن است در اين حال بقيه اعضاء او را به دست فراموشى بسپارند، به خاطر اينكه از كار افتاده است؟ آيا ممكن است دست از حمايت و تغذيه عضو مجروح بردارند؟ مسلماً نه (و اين همان احسان است)
در كل جامعه انسانى نيز اين دو حالت بايد حاكم باشد و گرنه جامعه سالمى نيست.
... احياى اصول سه گانه عدل و احسان و ايتاء ذى القربى و مبارزه با انحرافات سه گانه فحشاء و منكر و بغى در سطح جهانى، كافى است كه دنيائى آباد و آرام و خالى از هر گونه بدبختى و فساد بسازد، و اگر از "ابن مسعود" صحابى معروف نقل شده كه اين آيه جامعترين آيات خير و شر در قرآنست به همين دليل است.
محتواى آيه فوق ما را به ياد حديث تكان دهنده‌اى از پيامبر (ص) مى‌اندازد كه فرمود:
 صِنفانِ مِن اُمَّتي إذا صَلُحا صَلُحَت اُمَّتي، و إذا فَسَدا فَسَدَت اُمَّتي، قيلَ: يا رسولَ اللّهِ ، و مَن هُما؟ قالَ: الفُقَهاءُ و الاُمَراءُ:
 دو گروه از امت منند كه اگر اصلاح شوند امت من اصلاح مي‌شوند و اگر فاسد شوند امت من فاسد مي‌شوند. عرض كردند اى رسول خدا اين دو گروه كيانند؟ فرمود: دانشمندان و زمامداران!
مرحوم محدث قمى در سفينه البحار بعد از نقل اين حديث، حديث مناسب ديگرى از پيامبر (ص) نقل مي‌كند:
 قَالَ تُکَلَّمُ النَّارُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثَلاثَةً: أَمِیراً، وَ قَارِیاً، وَ ذا ثَرْوَة مِنَ الْمَالِ.
فَیَقُولُ لِلأَمِیرِ: یا مَنْ وَهَبَ اللَّهُ لَهُ سُلْطَاناً فَلَمْ یَعْدِلْ، فَتَزْدَرِدُهُ کَما یَزْدَرِدُ الطَّیْرُ حَبَّ السِّمْسِمِ.
وَ تَقُولُ لِلْقَارِئِ: یا مَنْ تَزَیَّنَ لِلنَّاسِ وَ بَارَزَ اللَّهَ بِالْمَعاصِی فَتَزْدَرِدُهُ.
وَ تَقُولُ لِلْغَنِیِّ: یا مَنْ وَهَبَ اللَّهُ لَهُ دُنْیاً کَثِیرَةً وَاسِعَةً فَیْضاً وَ سَأَلَهُ الْحَقِیرَ الْیَسِیرَ قَرْضاً فَأَبَى إِلاّ بُخْلاً فَتَزْدَرِدُهُ:
در روز رستاخيز آتش دوزخ با سه گروه سخن مى‌گويد، زمامداران، دانشمندان و ثروتمندان. به زمامداران مى‌گويد: اى كسانى كه خدا به شما قدرت داد اما اصول عدالت را به كار نبستيد، و در اين هنگام آتش آن‌ها را مي‌بلعد همانگونه كه پرندگان دانه كنجد را! و به دانشمند مى‌گويد: اى كسى كه ظاهر خود را براى مردم زيبا ساختى، اما به معصيت خدا پرداختى، سپس او را مي‌بلعد. و به ثروتمند مى‌گويد: اى كسى كه خداوند به تو امكانات وسيعى بخشيد و از تو خواست مختصرى از آن را انفاق كنى اما تو بخل كردى سپس او را نيز مى‌بلعد.

 منبع: تفسیر نمونه، ج ۱۱، ص ۳۶۶ تا ۳۷۴، با تلخیص.