در این که امام حسن علیه السلام در طول مدت زندگی با چند زن ازدواج کرده است اختلاف است و متاسفانه در تاریخ در این زمینه جعل و تحریف فراوانی صورت گرفته است، تا آن جا که برخی مورخین تعداد زنان امام حسن را 300 نفر ذکر کرده اند، و چون هر شخص مسلمان در یک زمان بیش از 4 زن دائمی نمی تواند داشته باشد، گفته شده است که ان امام دائما ازدواج می کرده و طلاق می داده است.

این اتهام از طرف بنی امیه و به منظور تخریب چهره امام صورت گرفته است و یقینا اتهامی است ناجوان مردانه زیرا :

1- در تاریخ حداکثر نام 18 زن به عنوان همسران امام دوم ثبت شده است.

2- تعداد فرزندان امام را حداکثر 23 نفر ذکر کرده اند.

آیا از 300 زن این تعداد فرزند به دنیا می آید؟ با این که می دانیم که در قدیم، زیادی فرزندان امر مطلوب و نیکویی شمرده می‌شده و مورد تاکید فراوان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نیز بوده است.

3- تعداد دامادهای امام را حداکثر 4 نفر ذکر کرده اند. آیا کسی با 300 زن فقط 4 داماد دارد؟ و نیز نسل امام فقط از 4 پسر ادامه یافته است. چرا؟

4- طلاق مبغوض ترین حلال در نزد پرورگار است و ائمه اطهار علیهم السلام فرموده اند :

خانه ای که در آن طلاق صورت گیرد مورد غضب خداست. آیا امام علیهم السلام بدون جهت کاری مبغوض الهی انجام می دهد؟ آن هم کاری که عرش خدا را می لرزاند؟

5- اغلب این زنان، زیبا و شوهر دوست و مطیع توصیف شده اند و در تاریخِ تحریف‌شده چنین آمده است که آنان از طلاق امام به شدت رنجیده اند. آیا امام معصوم کسی را بی جهت می آزارد؟ آیا از اهل بیت که وارثان رحمه للعالمین‌اند چنین چیزی متصور است؟

6- آیا اشتغالات فراوان عبادی علمی سیاسی امام، مجالی برای این گونه لذت‌طلبی‌ها باقی می‌گذاشته است.

7- در روایات آمده است :

که کسی که هر روز زنی تازه می گیرد و از او بهره نمی‌برد و پس از مدتی طلاقش می‌دهد ملعون است.

آیا امام ممکن است چنین کند؟

8- همه روایات موجود در این زمینه، چه در تاریخ تسنن و چه در تاریخ تشیع از ضعف سندی یا دلالی یا هر دو برخوردار است.

9- تضاد فاحشی که در عدد همسران امام دیده می‌شود (که برخی 8 و برخی 300 یا400 همسر نوشته اند) دلیل بر نادرستی این اعداد مبالغه آمیز است.

10- چرا همه اعداد سر راستند؟ یعنی امام دقیقا 70 تا (و نه 69 یا 71 ) یا سیصد تا ( و نه 299 یا 301 عدد) زن گرفته است؟ این اعداد سرراست دلیل بر مبالغه آمیز بودن آنهاست.

به هرحال شیخ مفید که رئیس شیعه در عصر خود به حساب می آیند، در بیان تعداد همسران امام حسن مجتبی، نام سه زن آزاد را بیشتر بر نمی شمارد و چند نفر را نیز از کنیزان امام ذکر می‌کند.

در تاریخ، نام همسران امام حسن علیه السلام چنین ذکر شده است:

1) حفصه دختر عبدالرحمن بن ابی بکر

2) خوله دختر منظوربن زیاد فزاری

3) ام اسحاق دختر طلحه بن عبید الله تیمی

4) ام بشر دختر ابومسعود عقبه بن عمر انصاری خزرجی

5) جعده دختر اشعث بن قیس کندی

6) ام کلثوم دختر فضل بن عباس بن عبدالمطلب

7) زینب دختر شبیع بن عبدالله

8- ام رباب دختر امری القیس بن عدی

امام کنیزهایی نیز داشته است، همانند مادر قاسم بن الحسن که نفیله یا رمله نامیده می‌شده است.

در مجموع تعداد دقیق همسران امام روشن نیست.

پیرامون همسران امام حسن مجتبی علیه السلام باید بگوئیم اولا تعدد زوجات در صدر اسلام و در محیط جزیرة العرب امری متعارف بود و اسلام با تعیین شرایطی حدود آن را مشخص و آن را تائید نموده است. از نظر اسلام یک مرد در یک زمان می تواند چهار همسر دائمی داشته باشد ولی بیشتر از آن جایز نیست و این در حالی است که این مرد می تواند همسران با عقد موقت هم داشته باشد و کنیزانی از راه صحیح شرعی در اختیار داشته باشد و با همه اینها می تواند رابطه زناشوئی داشته باشد و حقوق زناشوئی را نیز رعایت نماید.

پیامبر اکرم (ص) و ائمه طاهرین علیهم السلام از این مسأله که امری شرعی و جایزه بوده است، استثناء نبوده اند و چه بسا در یک زمان بیش از  یک همسر دائم داشته اند و همسرانی هم به صورت متعه در اختیار داشته اند و کنیزانی نیز داشته اند. ولی آنان از تعدد زوجات به عنوان یک ابزار و وسیله برای حفظ و تقویت اسلام و اصحاب و یاران و حفظ جان خود استفاده می کردند. اگر به تاریخ نگاه کنیم همسران پیامبر اکرم (ص) یا ائمه علیهم السلام از قبائل مختلف بوده است و پیوند با آنان به منزله سربازگیری برای یاری اسلام و شیعه بوده است نه اینکه از سر شهوت رانی و جاذبه های نفسانی باشد. دلیل بر این مطلب این است که بسیاری از همسران پیامبر (ص) و ائمه طاهرین از بین زنان سال خورده و یا زنانی بوده اند که بهره ای از زیبائی نداشته و پیامبر (ص) و امام (ع) روی جهات سیاسی و اجتماعی به این گونه ازدواج ها تن می دادند.

ثانیا درباره همسران امام مجتبی (ع) بعضی از قلم های مسموم دشمنان و افراد مغرض عددهای مختلفی را نوشته اند که از آن جایی که اسنادشان ضعیف است نمی توان آنها را قبول کرد. مضافا بر این که اگر تعداد ازدواجهای امام علیه السلام زیاد بود، باید فرزندان آن حضرت هم زیاد می شد. حتی اگر هر یک از همسران آن حضرت یک فرزند به دنیا آورده باشد باید عدد زیادی شود. در حالی که این طور نیست. و تاریخ چنین چیزی را نشان نداده که آن حضرت فرزندان زیادی داشته باشد[1].

نکته دیگری که ساختگی بودن این روایات را روشن می سازد این است که آن حضرت دشمنان زیادی داشتند که در صدد نکته گیری و خارج نمودن آن حضرت از صحنه خلافت بوده اند اگر این مطالب (داشتن بیش از صد همسر) درست بود، باید از این نکته بر علیه آن حضرت استفاده کرده و به آن حضرت بگویند چون زنان و همسران زیادی داری برای خلافت شایسته نیستی در حالی که چنین چیزی را حتی دشمنان معاصر آن حضرت نگفته اند.

پس این افرادی که عدد های زیاد و بزرگی را برای تعداد همسران آن حضرت نقل کرده اند قولشان قابل اعتماد نیست.

همسران آن حضرت که اسمشان در تاریخ ذکر شده است عبارتند از:

1- جعده بنت اشعث.

2- ام عبد الله که دختر شلیل بن عبدالله بوده است.

3- مادر حضرت قاسم (ع) که کنیز بوده است.

4- عایشه الخثعمیه

5- خوله الفزاریه

6- ام کلثوم دختر فضل بن عباس

7- ام اسحاق دختر طلحة بن عبدالله تمیمی

8- ام بشیر دختر ابی مسعود انصاری.

9- هند دختر عبدالرحمن بن ابی بکر

10- زنی از دختران عمرو ابن أهیم المنقوی

11- زنی از دختران زراره

12- زنی از طایفه ثقیف که فرزندی بنام عمر بدنیا آورد.

13- زنی از طایفه بنی شیبان از آل همام.

لازم به تذکر است همه این زنان دریک زمان همسر آن حضرت نبوده بلکه بعد از این که بعضی از دنیا رفته اند حضرت با بعضی دیگر ازدواج کرده اند[2].

پاورقي :

[1]آن حضرت 15 فرزند داشته است. برای آگاهی بیشتر رجوع شود به :سیره معصومان ج4 سید محسن امین ص15- 16.

[2]برای آگاهی بیشتر رجوع شود به: زندگانی امام حسن مجتبی ، سید هاشم رسولی محلاتی ، ص469-484.

(استفاده با ذكر نشاني سايت http://www.fajr57.ir/ جايز است)