خرداد، پژمان پارسی پور: ادب و احترام گذاشتن کلامی به یکدیگر یکی از اساسی اصول اخلاق در هر جامعه ای است. این اصل در جوامع شرقی که مهد شعرا و نویسندگان برجسته بوده اند ضروری تر می نماید. با این حال، متاسفانه در هشت سال دولت احمدی نژاد یکی از میراث بد برجای مانده بی ادبی کلامی و توهین و افترا نسبت به دیگران بود.

شاید تصاویر مناظره های انتخاباتی خردادماه سال 1388 پیش از برگزاری انتخابات از ذهن هیچ کسی پاک نشود. زمانی که رییس جمهوری پیشین با طرح اتهامات علیه دیگر نامزدها فضا را چالش برانگیزتر کرد. پس از آن بود که لزوم رعایت اخلاق سیاسی و ضرورت آن برای سیاستمداران به یکی از نکات کلیدی و مورد توجه تبدیل شد.

پس از سال 88 علما و روحانیون بلندمرتبه از ضرورت رعایت اخلاق گفتند. آیت الله "ابراهیم امینی" در دیدار با "محمدرضا عارف" عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال جاری گفته بودند در انتخابات های گذشته بداخلاقی های فراوانی داشتیم که توسط برخی از نامزدها و طرفداران آنان صورت گرفت. ایشان هم چنین اشاره کرده بودند که نباید شاهد بی ادبی ها و هتاکی ها و شکستن حرمت های افراد باشیم. ایشان اشاره کرده بودند که بی ادبی زیبنده یک نماینده مجلس نیست کسی که می خواهد اسلام را در کشور پیاده کند.

تاکید بر لزوم رعایت ادب خدمتگزاری نکته ای بود که حجت الاسلام والمسلمین سید مهدی طباطبایی نیز در نامه سرگشاده شان خطاب به آقای ابوترابی نایب رییس مجلس شورای اسلامی در مهرماه سال جاری نوشته بودند و در آن خواستار نصیحت "دلواپسان" شدند.

تذکر ایشان درباره مواجهه ابوترابی فرد و رسایی در مجلس بود که در جریان آن ابوترابی فرد خطاب به رسایی گفت که مجلس جای عربده کشیدن نیست. در آن زمان بود که رسایی خطاب به نایب رییس مجلس گفت:"به من می گویید عربده کش، به انگلیس بگویید عربده کش" و پس از آن رسایی جلسه علنی مجلس را ترک کرد".

البته اقدامات رسایی محدود به فریاد کشدن نبود. او پیش تر نیز به مراجع تقلید توهین کرده بود. او درباره آیت الله صانعی نوشته بود:"یکی از کسانی که در این انتخابات مردودیش بیش از گذشته برای همه آشکار شد آقای صانعی بود ایشان که به بهره گیری از فتوای عجیب و غریب و روزنامه های زنجیره ای مورد حمایت غرب و مصاحبه با تریبون های مانند بی بی سی توانست در دوره حاکمیت اصلاح طلبان عنوان مرجع تقلید را برای خودش دست و پا کند خیلی زود با رفتارها و مواضع و فتاوای بی مبنایش جایگاه خود را از دست داد، چه این که شخصیت هایی از این دست شاید برای چند روزی بتواند دکان و دستکی فراهم کنند اما هرگز نمی توانند این عناوین را برای خود ماندگار نگه دارند".

رسایی البته تنها نماینده ای از میان دلواپسان نبود که از واژگان نامناسب استفاده کرده بود. دیگر دلواپسانی نیز از جمله "بهرام بیرانوند" نماینده بروجرد با او در این رویکرد همسویی داشته اند. او مهرماه امسال با توهین به "محمد جواد ظریف" وزیر امور خارجه گفت:"ظریف غلط زیادی کرده است... به اندازه یک جوجه خروس غیرت داشته باشید". او در ادامه بی ادبی های خود با اشاره به دست دادن اتفاقی ظریف با "باراک اوباما" رییس جمهوری امریکا گفت:" دقيقا زماني که هزاران حاجي در منا آغوش مرگ افتادند آقاي ظريف هم در آغوش اوباما و وزير خارجه آمريکا افتاد! آقاي ظريف غلط زيادي کرده اگر به عنوان وزير خارجه چنين کاري کرده و دلش خواسته با رئيس جمهور آمريکا دست بدهد!"

در آن جلسه نیز ابوترابی فرد مجبور به تذکر شد و میکروفن را قطع کرد و خواستار رعایت شان وزیر امور خارجه شد. شاید "مهدی کوچک زاده" نماینده دلواپس مجلس در سلسله توهین ها و استفاده از واژه های زشت دست هر نماینده دیگری را از پشت بسته باشد. کوچک زاده پیش تر در اردیبهشت 91 در رستوران مجلس فحاشی کرده بود و با خبرنگار روزنامه "آسمان" درگیر شده بود و نسبت به یکی از روزنامه نگاران شروع به استفاده از واژه های رکیک کرد. او در رستوران فریاد می زند که آن روزنامه نگار از سگ مرتضوی هم کمتر است و با خبرنگار گلاویز می شود. دی ماه 92 درگیری لفظی میان او و خبرنگار قانون پیش می آید.

درگیری های کوچک زاده اما محدود به گلاویز شدن با خبرنگاران نشده بود  و در تیرماه 89 به فحاشی علیه "علی مطهری" دیگر نماینده مجلس روی آورد و به سمت او اشیایی را پرتاب کرد. او هم چنین با انتشار مطلبی در سایت "شفاف" علیه "عماد افروغ" دیگر نماینده پیشین مجلس با استفاده از الفاظی رکیک گفته بود که پوز سگ دریای حقیقت را نجلس نمی کند. البته بزرگترین شاهکار کوچک زاده خائن قلمداد کردن ظریف و دعوای با او در صحن مجلس در جلسه غیر علنی بود. کوچک زاده حتی در جلسه ای با حضور "صادق زیباکلام" استاد دانشگاه لهجه حضرت امام (ره) به سخره گرفته بود.

متاسفانه رویکرد دلواپسان و در راس آنان "کوچک زاده" پایان نیافته است. او در جلسه روز دوشنبه مجلس در اخطاری نسبت به امحای هزار و هفتصد تن سیب زمینی در استان فارس ضمن انتقاد از عامل این اقدام که آن را رییس سازمان تعاون روستایی اعلام کرد او را "بی شرافت" خواند و نسبت به وزیر جهاد کشاورزی هم انتقاداتی را با الفاظ تند بیان کرد.

متاسفانه شواهد نشان می دهند که استفاده از ادبیات نامناسب در حال سرایت به دیگر نمایندگان مجلس نیز می باشد. "محمدرضا خباز" روز گذشته در گفتگو با ایسنا گفته بود که باید در انتخابات پیش روی مجلس به کسانی رای داد که "موی دماغ" دولت نشوند. پرسش اصلی از آقای خباز و دیگر نمایندگان این است که اگر نماینده ای پرسشگر و منتقد نباشد اساسا چگونه می تواند مطالبات ملت را پیگیری کند و فلسفه وجودی مجلس چه خواهد بود؟!

پرسش اصلی این است آیا نمایندگان مجلس در برابر توهین و کاربرد واژه های نادرست مصونیت دارند؟ سید "سعید احمدی" حقوقدان و مدرس دانشگاه در این باره می نویسد:" به موجب اصل بیستم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران "همه افراد ملت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت از قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلامی برخوردارند" بر این اساس در تعقیب کیفری افراد و یا احضار آنها به دادگاه نیز، هیچ کس بر دیگری رجحان و  برتری ندارد، و لیکن در مواردی برای حفظ منافع ملی، پاره ای از صاحبان مناصب از مصونیت خاص برخوردارند که نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی از آن جمله اند و در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز مانند سایر کشورها برای رعایت این اصل مهم، مصونیت پارلمانی پیش بینی شده است. اما این مصونیت به چه معناست؟ حدود آن به کجا محدود می شود؟

به موجب اصل ۸۶ قانون اساسی: " نمایندگان مجلس در ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر و رای خود کاملاَ آزادند و نمی توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده اند یا آرایی که در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود داده اند تعقیب یا توقیف کرد" اصل مذکور، ظاهراَ موجبات امنیت خاطر برگزیدگان ملت در ایفای وظیفه خطیر نمایندگی را فراهم نموده است. اما ایفای وظیفه نمایندگی در اظهار نظر و رای نباید بهانه ای برای تضییع حقوق مردم و وارد کردن لطمه به حیثیت و شئون مادی و معنوی اشخاص (نظیر فحاشی، هتک حرمت، افترا، افشای اسرار خصوصی افراد…) و یا ترغیب عمومی به بی نظمی و آشوب باشد. اصل عدم مسئولیت، فقط عمل پارلمانی همراه با هدف پارلمانی را شامل می شود.

فلذا، به محض آنکه گفتار و کردار نماینده جنبه ی خصوصی و غیرپارلمانی پیدا کند، حتی اگر در صحن مجلس نیز ایراد شود اصل مذکور جاری نمی گردد و نماینده نیز همانند سایر مردم مشمول قوانین و مقررات عمومی کشور خواهد بود کما اینکه  در تفسیر شورای محترم نگهبان از اصل مذکور نیز، آمده است که:" مصونیت ریشه اسلامی ندارد و تمام مردم در برابر حق و قانون الهی یکسان و برابرند و هر فردی که در مظان گناه یا جرم قرار گیرد قابل تعقیب است چرا که اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی این مفهوم را می رساند که همه ملت ایران از حقوق مساوی برخوردارند" شورای محترم نگهبان اصل ۸۶ قانون اساسی را اختصاص به اظهار نظر و رای نمایندگان در مجلس و در مقام ایفای وظایف نمایندگی دانسته است و عدم توجیه شرعی برای منع تعقیب و توقیف مجرم را پذیرفته است، در همین خصوص نظر حضرت امام خمینی (ره) به عنوان ناظر و راهنمای تدوین قانون اساسی دایر بر ضرورت پرهیز از هتک حرمت اشخاص و لزوم جبران آن در مجلس و رسیدگی توسط قوه قضائیه است. و لیکن با توجه به مراتب فوق در مواردی شاهد این هستیم که نمایندگان مجلس با عدم احترام به قانون و رعایت نکردن حد و مرز مصونیت پارلمانی، در سخنرانی های خود در صحن مجلس موجب هتک حرمت و شخصیت اشخاص می شوند مساله ای که در قانون اساسی و تفسیر آن توسط شورای محترم نگهبان امری مذموم دانسته شده است".

  لزوم رعایت نزاکت به قدری اهمیت دارد که در قوانین اساسی و موضوعه کشورهای دیگر جهان از جمله کشورهای اروپایی نیز قید شده است. برای مثال، به موجب اصل 48 قانون اساسی آلمان، نماینده را نمی توان به خاطر رایی که داده یا اظهاری که در مجلس فدرال یا هر یک از کمیسیونهای آن نموده، در دادگاه تعقیب کرد یا مورد اقدام انضباطی قرار داد، یا به هر گونه‌ای دیگر در بیرون مجلس فدرال از وی بازخواست کرد. این حکم شامل توهینهای افترا آمیز نمی‌شود.

این موضوع در کشور ما از آن رو اهمیت بیش تری دارد که اساس  جامعه ای اسلامی بایستی مبتنی بر اخلاق باشد که نزاکت فردی نیز یکی از اولیه ترین مولفه های آن است. احادیث گوناگونی وجود دارند که از قول رسول اکرم (ص) درباره اهمیت ادب و توجه به این موضوع در تربیت فرزندان گفته شده اند. از آن جمله حدیثی در "احقاق الحق" که طبق آن رسول اکرم (ص) می فرمایند:"فرزندانتان را با محبت من و محبت خاندان من و محبت قرآن تربیت و تادیب کند" و یا در حدیث دیگری در مکارم الاخلاق از قول پیامبر اسلام (ص) آمده است:"براستی که اگر یکی از شما فرزند خود را تربیت و ادب کند برای او بهتر است از تصدق هر روز به نصف صاع".