بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس دهم به تاریخ : 27 مرداد 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز : صلی الله علیک یا موسی بن جعفر الکاظم (ع)

::هدیه به : امام موسی کاظم علیه السلام

تدبّر در : سوره مبارکه همزه/بخش اول

یكصد و چهارمین سوره قرآن که در مكه نازل شده است و 9 آیه دارد.

در این سوره از کسانی که تمام تلاش خود را متوجه جمع مال کرده و به ثروت‌های جمع شده خود مغرورند، از دیگران عیجبوئی کرده و مسخره‌شان می‌کنند؛ صحبت می‌کند. و در پایان سوره از سرنوشت آنها در جهنم سخن می‌گوید.

شأن نـزول:

جمعى از مفسران چنین گفته اند كه آیات این سوره درباره ولیدبن مغیره نازل شده است كه پشت سر پیغمبراكرم (صلی الله علیه و آله) غیبت مى كرد، و در پیش روطعن و استهزا مى نمود.

بعضى دیگر آن را درباره افرادى دیگرى از سران شرك و دشمنان كینه توز وسرشناس اسلام مانند " اخنس بن شریق" و "امیة بن خلف" و "عاص بن وائل" دانسته اند.

ولى چنانچه این شأن نزول ها را بپذیریم باز عمومیت مفهوم آیات شكسته نمى شود، بلكه شامل تمام كسانى است كه داراى این صفاتند.

عده زیادی در دنیا با این توهم که با داشتن مال فراوان، جاودانگی را در آغوش خواهند گرفت، به جمع و شمارش مال اهتمام می‌ورزند. ثروتمندان مشرک مکه نیز از این قاعده مستثنی نبودند و سرمست از اموالی که به خیال جاودانه شدن با آن‌ها، جمع و شمارششان کرده بودند، به عیب‌جویی و استهزاء دیگران می‌پرداختند

در چنین فضایی خدای جبّار با نازل کردن سوره مبارکه همزه، ضمن ردّ گمان باطل آنان نسبت به جاودانگی با مال ، به آن‌ها گوشزد می‌کند که مالی را که مایه فخر خویش می­پندارید و به­پشت­گرمی آن به عیب‌جویی و تمسخر دیگران مشغولید، نه تنها مایه فخرتان نیست که عاقبتِ دردناک و عذاب‌های دهشتناک دنیوی و اخروی را برایتان به همراه دارد و سبب ورودتان به آتش برافروخته الهی (حُطَمه) در آخرت است بنابراین جهت سوره «تهدید عیب­جویان و عیب­گویانِ زرپرست به هلاکت در دنیا و نار الله در آخرت» است.

بسم الله الرحمن الرحیم

وَيْلٌ لِّکُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ (1) / وای بر هر عیب جوی غیبت کننده ای

الَّذِي جَمَعَ مَالًا وَعَدَّدَهُ (2) /کسی که به جهت دوست داشتن ثروت ، مالی فراهم آورده و آن را پی در پی می شمرد .

يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ (3) / چون می پندارد که ثروتش جاودانه اش ساخته است .

در واقع آیه 2 و 3 همزه و لمزه رو توضیح میدهد ؛ همزه و لمزه چه کسی هست ؟ کسی هست که مالی فراهم اورده و پی در پی می شماردش . چرا این کار را میکند ؟ چون فکر میکند ثروتش او را جاودانه اش میکند.

و این که : آیه 2 علت آیه اول است یعنی این که چرا " وای " نثار همزه و لمزه شد ؟ بخاطر این که مال پشیز دنیا را جمع میکند و پی در پی آن را می شمارد

و آیه 3 علت است برای آیه 2 ؛ یعنی چرا  مال را جمع میکند و پی در پی او را می شمارد ؟ بخاطر اینکه فکر میکند ثروتش او را جاودانه اش میکند

این که ثروتش او را جاودانه میکند با دو بیان مطرح می شود :

1. دنیاگرای ثروت اندوز چون حب مال دارد و آرزوهای دور و دراز ؛ همین باعث میشود که فکر کند مرگ را از خود دور ببیند و خودش را در این دنیا جاودان بپندارد .

2. دنیاگرای ثروت اندوز

و این همزه و لمزه بخاطر خود برتر بینی است . ثروتشان باعث شده خودشان را برتر از دیگران بدانند و به عیب جویی و بدگویی و غیبت دیگران بپردازند

 کَلَّا لَيُنبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ (4 ) /چنین نیست که او به واسطه ثروت ، جاویدان شود ، بلکه حتما مرگ او فرا خواهد رسید و قطعا در آتش شکننده افکنده خواهد شد

همینطور که میدانید کلا حرف مخاطب را رد میکند و حرف درست را بیان میکند

در اینجا کلا حرف آنها یا در واقع طرز فکر آنها که جاودانگی به وسیله ثروت است را رد میکند و میگوید این ثروت نه تنها باعث جاودانگی نمیشود بلکه آنها را در حطمه (آتش شکننده ) می افکنند.

 وَمَا أَدْرَاکَ مَا الْحُطَمَةُ (5) / و چه چیز تو را آگاه کرد که آن آتش شکننده چیست ؟

در واقع عظمت حطمه را نشان می دهد

نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ (6) /آتش برافروخته خداست .

در واقع دارد حطمه را می گوید...حطمه چیست ؟ آتش برافروخته خداست .

الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ (7) /که بر دلها چیره می شود و جان آدمیان را می سوزاند

حطمه ، آتش برافروخته خدا را میگوید که بر قلبهایشان چیره می شود و جان آنها را می سوزاند .

* و موضوع دیگری : نسبت بین گناه و عذاب : چون اینها در دنیا قلب دیگران را می سوزاندند و شخصیت آنها رو خرد میکردند ؛ عذاب ( حطمه ؛ آتش شکننده )  قلب و جان آنها را می سوزاند.

إِنَّهَا عَلَيْهِم مُّؤْصَدَةٌ (8) فِي عَمَدٍ مُّمَدَّدَةٍ (9) /آن آتش بر آنان در بسته خواهد بود و راه خلاصی از آن نخواهد داشت.

این در حالی است که آنان در ستونهایی بسیار دراز به بند کشیده شده اند .

این سوره ساختار اجمال و تفصیل داره ؛ یعنی آبه اول اجمال است و آیه 2-9 تفصیل است که آیه 2و 3 همزه و لمزه رو ریشه یابی می کند و آیه 4-9 ویل رو به تفصیل مشخص میکند.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان