به راستي احياي نهضت حسيني با تمام ابعاد و گستره وجودي آن بر همگان ميسور نمي باشد و تنها كساني مي توانند به عمق آن دست يازند وحقيقت آن را تبيين كنند كه با دستگاه وحي ارتباط داشته باشند از اين رو، امامان هميشه براي اين كه نهضت خونين كربلا و محرم و عاشورا براي هميشه زنده وجاويد بماند، سعي و تلاش فراواني نموده و در اين راستا از پنج شيوه استفاده كرده اند:

1 – يادآوري مصائب امام حسين عليه السلام و ياران فداكارش در مناسبت هاي مختلف، بويژه در ايام محرم و عاشورا.

ابوعماره منشد مي گويد : «هرگاه در حضور امام صادق عليه السلام نام حسين (ع) برده مي شد، آن روز تا شام خنده بر لبان آن حضرت ديده نمي‌شد.»(1)

حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام مي فرمايد :

«وقتي محرم مي رسيد پدرم را كسي خندان نمي ديد و غم و اندوه بر او چيره مي گشت، تا روز عاشورا فرا مي رسيد و روز عاشورا روز مصيبت و اندوه و روز گريه او بود و مي فرمود : اين همان روزي است كه حسين عليه السلام كشته شد.» (2)

زماني كه منصور دوانقي دستور داد در منزل امام صادق عليه السلام را آتش بزنند، آن حضرت در منزل بودند و آتش را خاموش كردند و زنان و دختران وحشت زده از آتش سوزي را دلداري دادند. فرداي آن روز دسته اي از شيعيان خدمت آن حضرت رسيدند تا از حالش جويا شوند، ديدند كه حضرت اندوهناك و گريان است پرسيدند : اين همه اندوه و گريه از چيست؟ آيا از گستاخي و بي حرمتي آنان نسبت به شما – اهل بيت عليهم السلام – اين همه ناراحتيد و حال آن كه اين اولين بار نيست كه چنين مي كنند ، امام عليه السلام فرمود:

 نه بلكه اندوه و گريه من از اين جهت است كه وقتي آتش، آستانه خانه مرا فرا گرفت، زنان و دخترانم را ديدم كه از اين اطاق به آن اطاق و اين جا به از اين جا به آن جا پناه مي بردند در حالي كه من پيش آنان حضور داشتم و تنها نبودند. از اين صحنه به ياد فرار خانواده جدم حسين عليه السلام در روز عاشورا افتادم كه از خيمه اي به خيمه ديگر و از پناهگاهي به پناهگاه ديگر فرار مي كردند و دشمن فرياد مي زد : خيمه هاي ستم كاران را به آتش بكشيد!» (3)

روزي ابوحمزه ثمالي بر امام زين العابدين عليه السلام وارد شد و حضرت را در حال گريه ديد، عرض كرد: مولاي من، اين همه گريه و بي تابي براي چيست؟ آيا عموي شما حمزه كشته نشد؟ آيا جد شما علي عليه السلام با شمشير كشته نشد؟ كشته شدن عادت شما خانواده است و شهادت عطيه اي الهي از آن شماست.

امام عليه السلام فرمود: اي ابوحمزه ، خداوند به تو جزاي خير دهد چنان كه گفتي كشته شدن براي ما عادت است و خداوند نيز به ما شهادت را ارزاني داشته است ولي اي ابوحمزه آيا هرگز شنيده اي يا ديده اي كه تا قبل از عاشورا زني از خانواده ها به اسارت رفته باشد و هتك حرمت شده باشد؟ به خدا سوگند اي ابوحمزه هر وقت به عمه و خواهرانم نگاه مي كنم به ياد فرار آن ها در بيابان مي افتم كه از خيمه اي به خيمه اي و از پناهگاهي به پناهگاهي فرار مي كردند و دشمن فرياد مي زد : خيمه ستم كاران را به آتش بكشيد. (4)

امام صادق عليه اسلام به داود رقي فرمود :

«من هرگز آب سرد ننوشيدم ، مگر اين كه به ياد حسين (ع) افتادم.» (5)

امام رضاعليه السلام فرمود : «حادثه عاشورا اشك ما را روان ساخت و خون از چشم ما جاري كرد و عزيز ما را در سرزمين غم و اندوه، خوار ساخت و تا روز قيامت براي ما غم و غصه به ميراث گذاشت.»

هم چنين آن حضرت به ريان بن شبيب فرمود :

«محرم ماهي است كه اهل جاهليت در گذشته، تجاوز و جنگ را در آن حرام مي دانستند و آن را محترم مي شمردند ولي اين امت، حرمت ماه خود را و حرمت ماه پيامبر خود را نگاه نداشتند . در اين ماه فرزندان او را كشتند و خانواده او را به اسارت بردند.» (7)

2 – امامان شيعه بر مصائب امام حسين عليه السلام و اهل بيت گرامي اش گريه مي كردند و با توجه به شرايط سياسي زمان، مجالس عزاداري تشكيل مي‌دادند و شيعيان را به عزاداري و گريه بر مصائب سالار شهيدان ترغيب و تشويق مي كردند.

علقمه بن محمد حضرمي نقل مي كند كه حضرت باقر عليه السلام بر امام حسين عليه السلام گريه    مي‌كرد و دستور مي داد به افرادي كه در خانه بودند بر حسين (ع) گريه كنند، آن حضرت در خانه خود مجلس عزا برپا مي داشت و به يك ديگر مصيبت حسين (ع) را تسليت مي گفتند. (8)

هارون مكفوف گويد : «وارد بر امام صادق عليه السلام شدم فرمود : برايم بخوان، برايش خواندم آن حضرت فرمود :

نه، آن چنان كه در كنار قبرش مرثيه مي خوانيد بخوان و من خواندم

امر رعن جدث الحسين

فقل لاعظمه الزكيه

«از كنار نعش حسين (ع) گذر كن و به آن استخوان هاي پاك بگو»

وقتي آن حضرت به گريه افتاد سكوت كردم ولي فرمود : ادامه بده،؛ ادامه دادم. فرمود : باز هم بخوان تا به اين جا رسيدم كه :

يا مريم قومي و اندبي مولاك

                        و علي الحسين فاسعدي ببكاك

«اي مريم برخيز و بر مولاي خود ندبه كن و با گريه‌ات بر حسين (ع) رستگار شو.

امام (ع) گريه كرد و زنها شيون سر دادند، وقتي آرام شدند، حضرت فرمود : اي ابوهارون هر كس مرثيه حسين عليه السلام بخواند و ده نفر را بگرياند ، پاداش او بهشت است.» (9)

3 – تشويق شعرا به سرودن شعر و خواندن آن در خصوص نهضت حسين بي علي عليه السلام و مصائب دردناك كربلا و بيان ارزش و ثواب اين كار بزرگ.

امام صادق عليه السلام به ابن عماره شاعر چنين فرمود : «هر كس در رثاي حسين عليه السلام قصيده‌اي بخواند و پنجاه نفر را بگرياند پاداش او بهشت است و هركس دررثاي حسين (ع) قصيده اي بخواند و سي نفر را بگرياند پاداش او بهشت است.» (10)

هم چنين آن حضرت به صالح بن عقبه فرمود : «هر كس در رثاي حسين (ع) يك بيت از قصيده اي بخواند و بگريد و ده نفر را بگرياند پاداش او بهشت است.»

امامان معصوم عليه السلام از شاعران هم چون كميت، دعبل، سيد حميري و... كه در آن جو خفقان ،

مصائب حسين عليه السلام را به شعر درآورند، تقدير نمودند. (12)

4 – ائمه طاهرين عليهم السلام علاوه بر اين كه خودشان به زيارت (13) حضرت حسين بن علي   عليه السلام و شهداي كربلا مي رفتند شيعيان را هم براي رفتن به زيارت آن حضرت در هر شرايطي ترغيب و تشويق مي نمودند و اجرا و ثواب فراوان اين زيارت را براي شيعيان تبيين مي كردند.

روايات زيارت چند دسته هستند كه در اين مورد به چند روايت اشاره مي شود.

دسته اول : زيارت، فرض و واجب است.

امام صادق عليه السلام به ام سعيد احمسيه فرمود : «حسين (ع) را زيارت كن كه زيارت قبر حسين عليه السلام بر زن و مرد واجب است.» (14)

هم چنين آن حضرت به معاويه بن هوهب فرمودند :

اي معاويه، زيارت قبر حسين عليه السلام را به خاطر هيچ ترسي، ترك مكن.» (15)

و به محمد بن مسلم فرمودند :«آيا به مزار حسين  عليه السلام مي روي؟ گفتم آري، ولي با ترس و وحشت.

 فرمود : هرچه سخت تر و ترسناكتر باشد پاداش بيشتر است.» (16)

در حديث اول امام عليه السلام با صراحت زيارت سيدالشهداء عليه السلام را واجب فرمود. و در حديث دوم و سوم هرچند چنين صراحتي ندارد ولي از آن جا كه حفظ جان واجب است و امام مي‌فرمايد بدون ترس و خوف به زيارت برو و به خاطر ترس ترك زيارت مكن وجوب زيارت استفاده مي‌شود.

دسته دوم : زيارت به همراه معرفت

 ابوصامت گويد : از امام صادق عليه السلام شنيدم كه : «هر كس به زيارت قبر حسين عليه السلام بيايد و به حق او شناخت داشته باشد، گناهان گذشته و آينده او بخشيده مي شود.»‌(17)

دسته سوم : فوائد زيارت

 ابومسكان از امام صادق عليه السلام روايت كرده است : هر كس به مزار حسين عليه السلام برود و به حق او آشنا باشد گناهان گذشته و آينده او بخشيده مي شود. (18)

هم چنين آن حضرت به ابان بن تغلب فرمود : «هر كس حسين عليه السلام را زيارت كند در برابر هر قدمي كه بر مي دارد ثوابي برايش نوشته مي شود. و گناهي از نامه عملش محو مي شود.» (19)

امام رضا عليه السلام فرموده : هر كس قبر امام حسين عليه السلام را در كنار شط فرات، زيارت كند همانند كسي است كه خدا را در عرش خود، زيارت كرده باشد.»‌(20)

دسته چهارم : عقوبت ترك زيارت آن بزرگوار

محمد بن مسلم از امام باقر عليه السلام روايت كرده است: «از شيعيان ما هر كس قبر حسين عليه السلام را زيارت نكند، ايمانش ناقص و دينش ناقص است و اگر اهل بهشت باشد مقامي پايين تر از ديگر مومنان خواهد داشت.»

سيف بن عميره از شخصي روايت مي كند كه امام صادق عليه السلام فرمود : كسي كه تا آخر عمر به زيارت حسين عليه السلام نرود و تصور كند شيعه ما است، چنين شخصي شيعه ما نيست.» (21)

فلسفه اصرار امامان عليهم السلام بر زيارت امام حسين عليه السلام

فلسفه اصرار اين بود كه چون دشمنان اسلام، يعني بني‌اميه، بني مروان و بني عباس با تمام قدرت تلاش مي كردند كربلا و عاشورا و قيام حسين عليه السلام را نابود كرده و نگذارند اثري از قبر امام عليه السلام باقي بماند، لذا امامان معصوم عليهم السلام بر اين امر عنايت ويژه اي مبذول مي فرمودند، چرا كه فرهنگ عاشورا و تاريخ كربلا و حرم حسيني، هميشه براي حاكمان ستمگر خطرساز بوده و هست. (22)

5 – امامان معصوم عليهم السلام خودشان در نمازها از تربت امام حسين عليه السلام استفاده مي كردند و شيعيان را به استفاده از آن توصيه مي نمودند. در حالات امام سجاد عليه السلام آمده است :

«هرگاه وقت نماز مي رسيد تربت كربلا را روي سجاده اش مي ريخت و بر آن سجده مي كرد.» (23)

امام صادق عليه السلام فرمود : «هر كس همراهش تسبيحي از تربت قبر حسين عليه السلام باشد، از تسبيح گويان محسوب مي شود گرچه با آن تسبيح نگويد.» (24)

امام موسي بن جعفر عليه السلام فرمود :

«از تربت من هرگز براي تبرك برنداريد زيرا همه تربت ها جز تربت جدم حسين عليه السلام حرام است خداوند عز و جل آن را براي شيعيان و دوستداران ما شفا قرار داده است. » (25)

نتيجه اين كه امامان عليهم السلام با اين پنج شيوه، در طول تاريخ كه حكومت به دست مخالفان شيعه بود نگذاشتند نهضت خونين كربلا فراموش شود و امروز اين رسالت بزرگ به عهده شيعيان مي باشد كه شيوه ها را شناخته و دنبال كنند، چون با زنده ماندن قيام امام حسين عليه السلام و راه او، اسلام و تشيع زنده و جاويد خواهد ماند.

پاورقي ها :

1 – بحارالانوار، ج 44، ص 280.

2 - بحارالانوار، ج 44، ص 284، امامي صدوق، ص 288.

3 – ر.ك: مجمع مصائب اهل البيت، الخطيب الهندويي، ج 1، ص 24.

4 – همان ، ج 1، ص 61.

5 – امالي صدوق، ص 122.

6 - بحارالانوار، ج 44، ص 284.

7 – امالي صدوق: ص 112.

8 – وسائل الشيعه، ج 10، ص 398.

9 و 10 - بحارالانوار، ج 44، ص 282.

11 – همان، ص 289.

12 – داستان آمدن دعبل خزاعي شاعر معروف عرب در ايام محرم به محضر علي بن موسي الرضا عليه السلام و دعوت امام از وي براي سرودن مرثيه جدش حضرت حسين (ع) در بحارالانوار، ج 45، ص 257 آمده است.

13 – لغت شناسان معروف واژه زيارت را به معناي ديدار كردن و قصد و آهنگ چيزي نمودن مي دانند.

14 – كامل الزيارات، ص 131، بحارالانوار، ج 101، ص 3، ج 9.

15 – همان ، ص 136 و 137.

16 – همان.

17 – همان، ص 149، 163، 165، 184.

18 – همان.

19 – همان.

20 - همان، ص 211.

21 - همان، ص 211.

22 – براي اطلاع بيشتر به بحارالانوار ، ج 45 ص 390، باب جورالخلفاء علي قبره الشريف رجوع كنيد. به عنوان مثال : شخصي به نام ديزج مي گويد : متوكل مرا به كربلا فرستاد تا آثار قبر حسين عليه السلام را از ميان بردارم، متوكل در مدت 20 سال دستور مي داد قبر حسين عليه السلام را شخم بزنند.

23 – وسائل الشيعه، ج 3، ص 608.

24 – همان.

25 – همان، ج 10، ص 410.

براي اطلاع بيشتر به بحار الانوار ج 101 ص 118-140 ، ثواب الاعمال، ص 140، وسائل الشيعه ج 10، ص 408 رجوع كنيد.

(استفاده از این مقاله بدون ذکر نشانی سایت جایز نیست)