1- نان :

مردم ما پرمصرف‌ترين مردم جهان در مصرف گندم و نان هستند و با سرانه 160 كيلوگرم بالاترين مصرف سرانه نان را در جهان دارا هستيم. لازم به توضيح است. ميزان توليد نان در ايران 25 ميليارد عدد است.

2- تخم مرغ :

سرانه مصرف تخم مرغ در ايران 8 تا 9 كيلوگرم است كه اين رقم در كشورهاي پيشرفته 24 كيلوگرم است.

3- شير:

سرانه مصرف شير در ايران 91 كيلوگرم در سال است كه اين سرانه در اروپا 300 كيلوگرم برآورد مي‌شود. همچنين براساس آخرين آمار در مورد سبد غذايي ايرانيان، مصرف لبنيات به ازاي هر نفر روزانه 139 گرم است كه فقط 28 گرم از اين ميزان را شير تشكيل مي‌دهد. در حالي كه مصرف مطلوب لبنيات هر فرد بايد روزانه 225 تا 240 گرم باشد.

4- شكر:

سرانه مصرف شكر هر ايراني 30 كيلوگرم و 6 برابر ميانگين هر فرد در دنيا است.

5- سويا :

در حالي كه مصرف سرانه سويا در اروپا و آمريكا 9 تا 11 كيلوگرم برآورد شده است. حجم مصرف اين فرآورده در ايران تنها به نيم كيلوگرم به ازاي هر نفر مي‌رسد.

6- نوشابه :

ايرانيان سالانه بيش از 2 ميليارد و 900 ميليون تومان نوشابه استفاده مي‌كنند. بنابراين از نظر سرانه مصرف نوشابه گازدار در ايران، رتبه اول جهان را داريم. سرانه مصرف نوشابه در ايران 42 ليتر است. در حالي كه اين سرانه مصرف 4 برابر سرانه مصرف دنياست.

7- نمك :

ميزان استاندارد مصرف نمك بين 4 تا 5 گرم در روز است. در حالي كه ايرانيان بطور متوسط روزانه 8 تا 10 گرم نمك مصرف مي‌كنند.

8- ميوه و سبزيجات :

ايران در توليد 15 محصول اصلي باغي دنيا مقام اول تا دهم را دارد و بيش از 4 درصد از ميوه و مركبات جهان را تو ليد مي‌كند. اما مصرف سبزي و ميوه در كشورمان كمتر از ميزان استاندارد جهاني است (روزانه هر فرد بايد حداقل 400 گرم ميوه و سبزي مصرف كند. سرانه مصرف در ايران 100 گرم است)

9- ماهي :

طول عمر:

طول عمر ايرانيان %20 كمتر از ميانگين جهاني است.

مرگ و مير:

حدود %40 از مرگهاي روزانه به دليل سوء تغذيه مي‌باشد.

در كشور ما از مجموع 800 مرگ روزانه 300 مورد مستقيماً به تغذيه نامناسب مربوط است.

وضعيت مصرف دارو:

آمار رسمي وزارت بهداشت مي‌گويد در 8 سال گذشته، متوسط تعداد داروهاي تجويز شده در هر نسخه، بيش از چهار قلم بوده است كه در حال حاضر متوسط كشوري آن به 3/6 قلم رسيده است. اين در حالي است كه ميانگين جهاني در اين زمينه كمتر از دو قلم در هر نسخه است. يعني در ايران بيش از سه برابر متوسط جهاني است.

فضاي سبز:

انرژي :

1- برق :

2- آب :

3- بنزين :

4- گاز :

به طور متوسط ايران حدود 4 برابر مياگين جهاني انواع انرژي را مصرف مي‌كند.

ساعات كار:

ساعات كار مفيد :

فضاي ورزشي :

مطالعه :

زمان مكالمه با تلفن و تلفن همراه :

متاع ما، اندیشه ما

مردم ايران منابع ملي خود را به مقدار قابل ملاحظه­اي تلف مي­كنند. اسراف در اين منابع به حدي است كه طبق آمار منتشر شده مصرف سرانه آب، انرژي، دارو، نان و ساير مواد غذائي و صرف وقت براي انجام يك كار معين در ايران چند برابر استانداردهاي جهاني است. اين در حالي است كه خداوند به مصداق آيه: ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين و كان الشياطين لربه كفورا (اسراف­كاران با شياطين برادرند و شيطان نسبت به پروردگارش ناسپاس بود- الاسراء آيه 27 ) اسراف­كاري را تقبيح نموده است. اثر اين عمل زشت كاهش ميزان الطاف و نعمات الهي به ملت (به مصداق: شكر نعمت، نعمتت افزون كند   كفر نعمت از كفت بيرون كند) و تحمل زيان­ها و فشارهاي اقتصادي سنگين توسط مردم بوده است.

در قرآن مجيد سه واژه آمده كه بيانگر سه خصلت زشت و مبغوض نزد خداوند است:

1- اتراف

2- اسراف

3- تبذير

4-

اتراف به معناي زندگي بر مبناي اصل التذاذ و خوش­گذراني و غفلت از هدف­داري دستگاه آفرينش و جايگاه انسان در جهان است و اسراف به معناي مصرف بي­رويه و يا به تعبير ديگر مصرف غيرمنطقي از منابع طبيعي است و تبذير به معناي تلف­كردن و تضييع منابع است. قرآن معاندين مترفين را رسولان الهي معرفي مي­كند. (سبا آیه 34) و در مورد مسرفين مي‌فرمايد: انالله لا يحب المسرفين (اعراف آیه 31) و نسبت به اهل تبذير مي‌فرمايد: ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين (اسراء آیه 27)،‌ يعني آنان برادران شياطين‌اند.

واژه اسراف كاربرد فراواني در بين مردم دارد و همه مصارف بيش از حد را شامل مي‌شود، لذا دائره­اي وسيع دارد كه از دور ريختن اضافي يك غذا تا هدردادن منابع عظيم را شامل مي‌شود. استقصاء همه موارد نيز غيرممكن است در اين نوشته تنها پاره‌اي موارد ذكر مي‌گردد اين يك اصل كلي است كه هر زياده­روي در مصرف، اسراف است چنانچه علي (ع) مي‌فرمايد: «کلما زاد علي الاقتصاد اسراف» (غررالحکم ج 2 ص 547) «هر چه از حد ميانه روي بگذرد اسراف است.»

مرحوم علامه طباطبايي (ره) زیر آيه شريفه «و لا توتوالسفهاء اموالكم التي جعل الله لكم قياماً» (نساء آیه 5) مي‌نويسد:

«مقصود از اموالكم در آيه شريفه، اموال يتيمان است. اما اينكه خطاب به اولياي آنها مي‌فرمايد مالهاي شما، با عنايت به اين است كه مجموع ثروت موجود در جهان متعلق به مجموعه اهل دنياست و مصلحت عمومي اجتماع كه بر پايه مالكيت شخصي استوار است، اقتضا مي‌كند هر فردي از جامعه مالك جزئي از كل مال باشد پس بر همگان لازم است توجه داشته باشند كه آنها يك مجتمع واحدند و مجموعه ثروت روي زمين براي تمامي آنهاست و بر هر يك وظيفه است تا از آن حفاظت و پاسداري نمايند؛ و از اينكه انسانهاي غيرعاقل و بي­كفايت مانند كودك يا ديوانه بر آن مسلط شوند و آن را به تباهي بكشند ممانعت به عمل آورند.» (المیزان ج 4 ص 170)

با توجه به آنچه گذشت يك ملت رشيد و پيشرفته نسبت به اموال عمومي وبيت­المال بيش از اموال شخصي اهتمام قائلند و از هدردادن و اتلاف آن پرهيز مي‌كنند.

حضرت علي (ع) به بعضي از كارگزارانشان نوشتند:

«ادقو اقلامكم و قاربوا بين سطوركم واحذفوا عني فضولكم و اقصد و اقصدالمعاني و اياكم والاكثار فان اموال المسلمين لا تحتمل الا ضرار» (نهج­السعاده ج 4 نامه 12 ص 30)

«نوك قلم­هايتان را ريز كنيد، سطور را به هم نزديك كنيد، كلمات زيادي را نسبت به من (در نوشتن گزارش) حذف كنيد. محتوي و مفهوم اصلي را بيان كنيد. از زياد نوشتن بپرهيزيد. به درستي كه اموال مسلمين قبول ضرر نمي­كند».

قرآن مجيد در خصوص اهميت آب و اسراف آن مي‌فرمايد:

1- «و انزلنا من السماء ماءاً فانبتنا فيها من كل زوجً كريم» (لقمان آیه 10) از آسمان آب فرو فرستاديم پس در زمين از هر موجودي زوج رويانديم. اين آيه مي‌رساند اساس خلقت و هستي همه موجودات روي آب مي‌چرخد.

2- «الله الذي من السماء ماء فاحيا به الارض بعد موتها» (نمل آیه 65) اوست خدايي كه از آسمان‌ها آب فرو فرستاد. پس زمين را بعد از مرگش زنده كرد. اين آيه حيات روي زمين را به آب و نزول آن نسبت مي‌دهد. آيات متعددي در قرآن مسئله حيات را از آب مطرح كرده است. طبق فرضيه­هاي علمي جديد نخستين جوانه­هاي حيات در درياها ظاهر شده است. (تفسیر نمونه ج 14 ص 509)

3- «و انزلنا من السماء ماءاً طهورا» (فرقان آیه 48) از آسمان آب پاكيزه، فرو فرستاديم.

طهور صيغه مبالغه از طهارت و پاكيزگي است. يعني ذاتاً پاك است و علاوه برحيات بخشي پاك كننده نيز مي­باشد.

«افرايتم الماء الذي تشربون أانتم انزلتموه و من المزن ام نحن المنزلون لو نشاء جعلناه اجاجاً فلو لا تشكرون».(واقعه آیه 70)

«آيا آبي را كه مي‌نوشيد دقت كرده­ايد. آيا شما آن را از ابر فرو فرستاديد يا ما؟ اگر بخواهيم آن را شور قرار مي‌دهيم پس چرا سپاس نمي‌گوئيد».

اين آيه وجدان انسان را در برابر يك سئوال اساسي قرار مي‌دهد تا روح شكر و سپاس و مصرف معقول اين نعمت در مسير خود و جلوگيري از اتلاف آن در انسان ايجاد نمايد. از اين رو مي‌فرمايد:

آيا در مورد آبي كه مايه حيات شماست و پيوسته آن را مي‌نوشيد فكر كرده­ايد چه كسي به آفتاب فرمان داد بر قعر اقيانوسها بتاباد و از ميان آبهاي شور و تلخ تنها ذرات آب خالص، شيرين و پاك از هرگونه آلودگي را جدا و به صورت بخار به آسمان بفرستد. چه كسي به اين بخار دستور داد به هم فشرده شود و قطرات ابرهاي باران را تشكيل دهد؟ چرا سپاس نمي‌گوئيد! چرا با اسراف و هدردادن كفران مي­كنيد؟ در روايت داريم:

«ان النبي (ص): اذا شرب الماء قال الحمدالله الذي سقانا عذباً فراتاً برحمته و لم يجعله ملحاً اجاجاً بذنوبنا».(تفسیر مراغی ج 27 ص 148)

«همانا رسول اكرم هنگامي كه آب مي‌نوشيد مي‌فرمود: حمد خدا را كه به ما آب شيرين و گوارا داد و آب را شور و تلخ به سبب گناهان ما قرار نداد».

روايات زيادي نيز انسان را از اسراف در آب، حتي دور ريختن ته مانده آن نهي كرده است.

1- عن ابي عبدالله (ع): «ادني الاسراف هراقه فضل الاناء و ابتذال ثوب الصون والقاء النوی».(بحار ج 75 ص 303) امام صادق (ع) مي‌فرمايد: «کمترين اسراف ريختن اضافي آب، پوشيدن لباس آبرو در منزل و انداختن هسته خرما است.»

2- قال الصادق (ع): «ان لله ملكاً یكتب سرف الوضوء كما يكتب عدوانه».(وسایل ج 1 ص 340) امام صادق (ع) مي‌فرمايد: همانا خدا فرشته­اي دارد كه اسراف در وضو را مي‌نويسد. چنانكه اسم دشمنانش را مي‌نويسد.

3- عن عبدالله بن عمر مر رسول الله (ص) بسعد و هو يتوضاً فقال لا يسرف يا سعد قال افي الوضوء سرف قال نعم و ان كنت علي نهر جار. (تفسیر صافی ج 3 ص 187) رسول اكرم (ص) در مسير با سعد برخورد كردند و فرمودند: اي سعد اسراف نكن. سعد گفت: يا رسول الله آيا در وضو هم اسراف است. حضرت فرمودند: آري اگرچه در كنار نهر جاري باشي.

4- قال علي (ع) «ان السرف امر یبغضه الله ... حتي صب فضل شرابک».(فروع کافی ج 4 ص 52) علي (ع) در ضمن حديثي مي‌فرمايد: «اسراف چيزي است كه خدا مبغوض مي‌دارد حتي دور ريختن اضافه آب».

جداول از بنیاد کارآفرینی فروتن برگرفته شده است.

خسروسلجوقی

12/11/1390

** با تشكر از ارسال كننده : جناب آقاي مهندس رحيمي **