به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، پایگاه خبری ـ تحلیلی «اکسیوس» (Axios) در گزارشی به بررسی توانمندی‌های فضایی ایران و نگرانی مقام‌های نظامی و اطلاعاتی آمریکا از تأثیر این توانمندی‌ها بر عملیات نظامی واشنگتن در منطقه پرداخته است. این رسانه با استناد به گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA) و اظهارات کارشناسان نظامی، از توصیف ایران به‌عنوان یک قدرت فضایی «نوظهور» خبر داده و با اشاره به توانایی تهران در ایجاد اختلال در سامانه‌های موقعیت‌یابی ماهواره‌ای، بهره‌گیری از اطلاعات فضایی برای هدف‌گیری دقیق‌تر و همکاری‌های ماهواره‌ای با چین و روسیه، تردیدها درباره ادعای برتری فضایی آمریکا در جنگ با ایران را بررسی کرده و می‌نویسد:

ایران در گزارش اطلاعاتی آمریکا یک قدرت فضایی «نوظهور» توصیف شده است. این کشور از توانمندی‌های فضایی خود برای وارد کردن ضربات سنگین به نیروهای آمریکایی در خاورمیانه استفاده می‌کند.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

با وجود بمباران تأسیسات کلیدی مرتبط با برنامه فضایی ایران از سوی آمریکا، این کشور همچنان از نگاه یک گزارش اطلاعاتی پنتاگون، یک قدرت فضایی «نوظهور» محسوب می‌شود.

وضعیت کنونی

آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA) در گزارشی اعلام کرد که ایران در جریان عملیات «خشم حماسی» (Operation Epic Fury)، اقداماتی تهاجمی علیه توانمندی‌های فضایی آمریکا انجام داده است.

بر اساس این گزارش، ایران چندین سامانه اخلالگر مستقر در زمین در اختیار دارد که می‌توانند عملکرد سامانه‌های موقعیت‌یابی جهانی (GPS) مبتنی بر ماهواره را مختل و تضعیف کنند.

در ماه سپتامبر، وزارت حمل‌ونقل آمریکا درباره اختلال «قابل‌توجه» در سامانه‌های ناوبری جهانی در تنگه هرمز هشدار داده بود.

مقام‌های آمریکایی چه می‌گویند؟

مقام‌های آمریکایی همچنین از استفاده ایران از اطلاعات فضایی برای هدف قرار دادن دقیق‌تر مراکز نظامی مهم ابراز نگرانی کرده‌اند.

سرتیپ تاد بنسون، فرمانده فرماندهی فضایی مرکزی نیروهای فضایی آمریکا، ماه گذشته در یک وبینار مؤسسه میچل گفت:

«امروزه دسترسی به فضا امکان‌پذیر و مقرون‌به‌صرفه است. در گذشته، برای برخورداری از هرگونه توانمندی فضایی یا دسترسی به فضا، باید یک قدرت جهانی می‌بودید.»

پشت‌پرده ماجرا

دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، گفته بود که ارتش این کشور در ماه مارس، پس از حمله به فرماندهی فضایی ایران، به «برتری فضایی» بر این کشور دست یافته است.

با این حال، برخی تحلیلگران دفاعی آمریکا با توجه به تداوم توانمندی‌های ایران در جنگ الکترونیک و ایجاد اختلال، درباره این ادعا تردید دارند.

تاد هریسون، کارشناس حوزه هوافضا در اندیشکده امریکن انترپرایز، گفت اگر ایران بتواند توانمندی‌های فضایی آمریکا را مختل کند، «ما برتری نداریم».

کاری بینگن، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)، نیز به اکسیوس گفت ایران «توانمندی‌هایی دارد که استفاده ما از فضا را با چالش مواجه می‌کنند».

او البته تأکید کرد که امکانات و تجهیزات ایران در مقایسه با توانمندی‌های آمریکا، چین و حتی روسیه بسیار محدودتر است.

پیشینه برنامه فضایی ایران

در مجموع، برنامه فضایی ایران پیشرفت‌های چشمگیری نداشته است.

بر اساس گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران در سال ۲۰۲۴ سه ماهواره را به مدار پایین زمین فرستاد؛ این پرتاب، نخستین پرواز موفق موشک ماهواره‌بر «سیمرغ» بود.

بر اساس داده‌های فضایی اندیشکده امریکن انترپرایز، ایران اکنون ۱۲ ماهواره عملیاتی در اختیار دارد. در مقابل، تعداد ماهواره‌های آمریکا بیش از هزار برابر این رقم است.

با این حال، ایران متحدانی قدرتمند دارد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران یک ماهواره جاسوسی چینی خریداری کرده که به هدف‌گیری اهداف زمینی کمک کرده است؛ موضوعی که مرکز جنگ‌های نامتعارف وزارت دفاع آمریکا به آن اشاره کرده است.

وزارت خارجه آمریکا در ماه مه، سه نهاد چینی را به دلیل «ارائه تصاویر ماهواره‌ای که امکان انجام حملات نظامی ایران را فراهم می‌کند»، تحریم کرد.

بر اساس گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، روسیه نیز در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ دو ماهواره سنجشی برای ایران به فضا پرتاب کرده است. همچنین گزارش‌هایی از پرتاب‌های بیشتر با حمایت روسیه در سال ۲۰۲۵ منتشر شده است.

گام بعدی چیست؟

آژانس اطلاعاتی آمریکا هشدار داده است که ایران در حال پیگیری برنامه‌های فضایی نظامی و غیرنظامی است تا از این طریق «اعتبار ملی، توسعه اقتصادی و نوسازی نظامی خود را تقویت کند».

در گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا همچنین آمده است که ایران «بر بهبود مقاومت سامانه‌های هدایت و ناوبری در برابر حملات الکترونیکی متمرکز شده است».

جمع‌بندی

ارتش آمریکا در نهایت همچنان در حوزه فضا پیشتاز است، اما توانمندی‌های ایران در عرصه زمینی در حال کاهش فاصله و برهم زدن موازنه در این حوزه است.

هریسون در این باره گفت: «اعلام برتری فضایی در این درگیری، تا حدی شبیه اعلام برتری هوایی است؛ در حالی که طرف مقابل همچنان می‌تواند هواپیماهای شما را سرنگون کند.»