به گزارش ایسنا، آیت الله محمد سروش محلاتی چهارشنبه ۲۱ مرداد و همزمان با شام شهادت امام حسن مجتبی(ع)، در سلسله‌نشست‌های دینی و فرهنگی که از سوی مجمع دینی احیای فضیلت به مناسبت ایام پایانی ماه صفر با موضوع «امام حسن(ع) و مدیریت عبور از جنگ» برگزار شد، گفت: هدف از بحث اصلی امروز، بررسی مسئله ترک جنگ و پذیرش مصالحه با معاویه از دید «مدیریت عبور از بحران جنگ» است.

وی درباره شرایط امام مجتبی(ع)و بحران تاریخی گفت: امام مجتبی(ع) امامت را در ایامی می‌پذیرد که امیرالمومنین علی(ع) در جنگ‌های زیادی درگیر بود و جنگ با شام هنوز به نتیجه نرسیده بود.

وی وفزود: بحران جامعه در عصر امام مجتبی(ع) از زمان امیرالمومنین(ع) آغاز شد و با شهادت ایشان و بقیه درگیری‌ها به اوج رسید. پایان جنگ‌ها نزد امیرالمومنین(ع) روشن بود، اما درباره امام مجتبی(ع) وضعیت بحرانی‌تر بود.

ایت الله محلاتی افزود: در کوفه پس از بیعت با امام، سپاه امام به دست عبیدالله بن عباس به سوی شام رفت که تسلیم شد و با رشوه معاویه از هم پاشید. این نشان می‌دهد بحران ادامه یافت و امام باید تصمیم می‌گرفت.

وی درباره دلایل و تحلیل‌های سه‌گانه درباره تصمیم امام حسن (امام مجتبی) برای توقف جنگ گفت: تحلیل اول این است که بدلیل عدم وجود نیرو و توان کافی برای جنگ؛ نیروهای امام مجتبی به شدت کم شد و انگیزه‌ها پایین بود؛ بنابراین ادامه جنگ ممکن بود فروپاشی نهایی نیروهای امام را به همراه آورد.تحلیل دوم این است که برای جلوگیری از خونریزی و جلوگیری از تلفات بی‌حاصل؛ به تعبیر امام مجتبی، هدف حفظ جان و خون مسلمین بود و به این دلیل به مصالحه تمایل یافت. در تحلیل سوم، بدلیل محاسبه مصلحت امت اسلامی؛ با وجود بحرانی بودن اوضاع و نبود افقی روشن برای پیروزی، امام حسن تصمیم گرفت از خون‌ریزی‌های بیشتر جلوگیری کند، حتی اگر این به معنی واگذاری قدرت به معاویه بود، تا آینده‌ای مبهم اما امیدوارکننده برای امت اسلامی باقی بماند.

وی ادامه داد: بر اساس این سه تحلیل، امام مجتبی فهمید که جنگ در شرایط فعلی به سود امت اسلامی نخواهد بود و مصالح امت را در نظر گرفت.

آیت الله محلاتی درباره تفاوت امام علی(ع با امام حسن (ع)در مدیریت بحران گفت: امام علی(ع) هنگام بحران‌های خود با وجود آمادگی نیروها، جنگ را با وجود پیروزی‌های بالقوه ادامه داد تا منتهی به نتیجه‌ای مشخص شود؛ اما امام حسن (ع)با وجود وجود اصحاب وفادار و شخصیت‌های برجسته کوفه، تصمیم به مصالحه گرفت تا از خونریزی‌های بی‌نتیجه جلوگیری کند. امام علی(ع) در برخی موارد به نتیجه‌ای روشن و پایدار نرسیده بود، در حالی که امام حسن(ع) برای حفظ امت و جلوگیری از فاجعه‌های بزرگ‌تر، مصالحه را اختیار کرد.

وی درباره نقش مردم، رضایت اجتماعی و مدیریت انتخاب رهبر گفت: پرسش مهمی که مطرح می‌شود این است که آیا رای و نظر مردم در تصمیمات جنگی نقش دارد یا خیر. در عصر غیبت، جایگاه رضایت عمومی برای حکومت از طریق نمایندگان یا به شکل مستقیم اهمیت می‌یابد. امام حسن (ع)با وجود قبول بیعت از اهل کوفه، به تصمیمی رسید که اثر آن فراتر از منافع فوری مردم بود و زمینه تأثیرگذاری برای آینده امت را فراهم می‌کرد. در مناظرات و مذاکرات، حجت‌های امام حسن برای قوام و پایداری تصمیمات، از جمله حفظ خون و جلوگیری از شهادت‌های بی‌هدف، مطرح شد.

آیت الله محلاتی درباره نکته‌ای پیرامون نقض پیمان و وضعیت آینده گفت: معاویه با نقض پیمان شروع به اعمال فشار کرد و جانشین تعیین کرد؛ امام حسن با دو احتمال روبه‌رو بود که بازگشت به جنگ یا حفظ مصالح امت با ادامه صلح بود. از منظر اسلامی، مصالح امت و جلوگیری از خونریزی بر هر دو رفتار ترجیح دارد مگر آنکه مصلحت روشن برای جنگ وجود داشته باشد.

وی افزود: برخی از سوالات تاریخی درباره اینکه آیا صلح از ابتدای کار پیشنهاد شده یا از طرف معاویه بوده است، مطرح است؛ اما نکته اصلی این است که هدف از صلح، جلوگیری از خونریزی و حفظ آینده اسلام بود.

آیت الله محلاتی تاکید کرد: صلح امام حسن(ع) نتیجه‌ای از محاسبه اخلاقی و عملی در مواجهه با بحران اسلام بود و عدم وجود افق روشن برای پیروزی، حفظ جان و اموال مسلمین، و جلوگیری از خون‌های بی‌گناه. تفاوت هدف و راه امام حسن با هدف و راه امام حسین در شدت حضور و تعهد به مردم و فشارهای اجتماعی و امنیتی است. محاسبه دقیق درباره اینکه خون‌ها چقدر ارزش دارد و چه مقدار از نیروها برای رسیدن به هدف صرف شود، کلید تصمیم امام حسن بود.
وی در پایان گفت: امام حسن، در وضعیتی بحرانی و با وجود امکانات محدود نظامی و فشارهای داخلی، تصمیم به توقف جنگ و پذیرش مصالحه گرفت تا از خونریزی بی‌دلیل جلوگیری کند و مصلحت امت اسلامی را مدنظر قرار دهد.این تصمیم، برخلاف رویکرد امیرالمومنین در برخی نبردها که پیروزی‌های نظامی مطلوب‌تر را ترجیح می‌داد، بر حفظ جان مسلمانان و آینده اسلام اولویت دارد. پرسش‌های تاریخی درباره نحوه آغاز و پایان صلح، رفتار معاویه در حفظ یا نقض پیمان و نقش رأی مردم در این فرآیند، همواره مطرح بوده و بحث‌های علمی درباره آن ادامه دارد.