عصر ایران - فایننشال تایمز فاش کرده است که کرملین پس از شهادت آیت‌الله خامنه‌ای، بخشی از شبکه نظارتی ویژه خود را قطع کرد؛ اقدامی که نگرانی عمیق روسیه از عصر جدید جاسوسی دیجیتال را آشکار می‌کند.

پس از ترور آیت‌الله خامنه‌ای، کرملین از دوربین‌های خودش هراس پیدا کرد

بعد از شهادت آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، سرویس‌های امنیتی روسیه به‌طور موقت بخشی از سامانه ویژه نظارت تصویری مورد استفاده برای حفاظت از ولادیمیر پوتین و حلقه نزدیکانش را از مدار خارج کردند.

ماجرا به شبکه نزدیک به ۳۰۰ هزار دوربین نظارتی مسکو ارتباطی نداشت. نگرانی‌ها متوجه یک شبکه کاملاً مجزا و محرمانه بود که مأموریت حفاظت از رئیس‌جمهور روسیه و مقامات ارشد این کشور را بر عهده دارد.

به گفته منابع آگاه، این سامانه تنها پس از انجام بررسی‌های گسترده امنیتی و اعمال تدابیر تازه برای جداسازی بیشتر از اینترنت دوباره فعال شد.

علت این اقدام، عملیاتی بود که دستگاه اطلاعاتی اسرائیل در ایران انجام داد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، تحلیلگران اسرائیلی با بهره‌گیری از حجم عظیمی از تصاویر دوربین‌های ترافیکی تهران، موفق شدند محل و زمان نشست با رهبر ایران با مشاورانش را در ۲۸ فوریه شناسایی کنند.

در جریان حمله‌ای که آغازگر عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی توصیف شده، شماری از مقام‌های ارشد امنیتی و نظامی ایران نیز جان خود را از دست دادند.

الکساندر بورتنیکوف، رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB)، روز ۲۶ مه در نشست مسئولان امنیتی مناطق مختلف روسیه نسبت به ظهور تهدیدی تازه هشدار داد.

به گزارش رسانه‌های دولتی روسیه، او ترور مقام‌های ایرانی را «هشداری آشکار» توصیف کرد و گفت بخشی از اطلاعات مربوط به محل حضور آن‌ها از طریق درهای پشتی نرم‌افزاری موجود در سامانه‌های نظارتی تهران به دست آمده است.

جهش بزرگ هوش مصنوعی در دنیای جاسوسی

به گفته منابع فایننشال تایمز، تحلیلگران اسرائیلی با کمک فناوری‌های نوین توانستند نقشه‌ای بسیار دقیق از تهران تهیه کنند، الگوهای رفتاری تیم‌های حفاظتی را زیر نظر بگیرند و از میان میلیون‌ها ساعت تصویر، اهداف موردنظر خود را شناسایی کنند.

این داده‌ها سپس با سایر اطلاعات، از جمله گزارش‌های میدانی و منابع انسانی، تلفیق شد. تحولی اساسی در این حوزه حدود سال ۲۰۲۳ رخ داد؛ زمانی که مدل‌های تجاری هوش مصنوعی توانایی تولید ویدئو از طریق دستورات متنی را پیدا کردند. مدت کوتاهی بعد، فناوری معکوس این فرایند نیز توسعه یافت؛ یعنی امکان جست‌وجوی ویدئوها از طریق توصیف متنی، همین قابلیت، شیوه تحلیل تصاویر نظارتی را دگرگون کرد.

به گفته منابع آگاه، حدود یک سال پیش نسل تازه‌ای از این ابزارها وارد میدان شد که قدرت آن‌ها بسیار فراتر از سامانه‌های سنتی تشخیص چهره، پلاک خودرو یا سلاح است. در گذشته، اپراتورها تنها می‌توانستند جست‌وجوهای از پیش تعریف‌شده انجام دهند؛ اما اکنون سامانه‌ها قادرند رفتارها و الگوهای پیچیده را شناسایی کنند.

برای مثال، سیستم می‌تواند دو فرد را که در حال تبادل یک کیف هستند پیدا کند؛ شخصی را که چند بار در طول روز لباس یا ظاهر خود را تغییر داده شناسایی کند؛ خودرویی را که به‌تازگی رنگ شده ردیابی کند یا ماشینی را که بارها از یک مسیر مشخص عبور کرده تشخیص دهد.«این سرویس و کارایی‌اش ادعای فایننشال تایمز است و تاکنون ایران یا اسراییل واکنش رسمی نسبت به آن نداشته اند، آن چیزی که مشخص است، اسراییل و آمریکا از هوش مصنوعی در جنگ علیه ایران استفاده کرده اند اما در مورد میزان و شکل آن گزارش رسمی حداقل تا الان وجود ندارد.»

دوربین‌ها چگونه به سلاح اطلاعاتی تبدیل شدند؟

فایننشال تایمز به نقل از مقام‌های اطلاعاتی کنونی و سابق در چهار کشور می‌نویسد که پیشرفت‌های اخیر هوش مصنوعی نگرانی گسترده‌ای در میان سرویس‌های امنیتی ایجاد کرده است.

دولت‌ها میلیاردها دلار صرف ایجاد شبکه‌های نظارتی کرده‌اند، اما همان سامانه‌ها اکنون می‌توانند به ابزاری در اختیار دشمنانشان تبدیل شوند. این خطر به‌ویژه درباره دوربین‌های ترافیکی اهمیت دارد؛ زیرا چنین شبکه‌هایی عملاً امکان مطالعه زندگی روزمره یک شهر کامل و حتی مراکز حساس امنیتی را فراهم می‌کنند.

پس از شناسایی یک فرد، این سامانه‌ها قادرند ظرف مدت کوتاهی پرونده‌ای کامل از چند ماه زندگی او تهیه کنند؛ از مسیرهای رفت‌وآمد و عادت‌های روزانه گرفته تا ارتباطات و حلقه اطرافیان.
علاوه بر این، فناوری‌های جدید تنها به تصاویر دوربین‌ها محدود نیستند و داده‌های شبکه‌های اجتماعی، پیام‌های رهگیری‌شده، دستگاه‌های هوشمند و سوابق مکانی را نیز با یکدیگر ترکیب می‌کنند.

نگرانی روسیه؛ وقتی دوربین‌های امنیتی به نقطه ضعف تبدیل می‌شوند

بیشترین نگرانی را تحولات اخیر در روسیه ایجاد کرده است. پیش از این نیز مقام‌های امنیتی روسیه نسبت به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های نظارتی کشور هشدار داده بودند. دلیل این نگرانی، سابقه نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی اوکراین به برخی سامانه‌های نظارتی و دسترسی آن‌ها به داده‌های دیجیتال مورد استفاده در عملیات علیه فرماندهان ارشد نظامی روسیه بوده است.

منابع آگاه می‌گویند نگرانی‌های کرملین پس از عملیات اسرائیل در ایران شدت گرفت. به همین دلیل، سرویس‌های امنیتی روسیه بخشی از شبکه ویژه نظارت تصویری مورد استفاده برای حفاظت از ولادیمیر پوتین و نزدیکانش را به‌طور موقت از مدار خارج کردند. مقام‌های روسی بیم داشتند همان فناوری‌هایی که برای حفاظت از رهبران این کشور طراحی شده‌اند، در صورت نفوذ مهاجمان به ابزاری برای ردیابی و شناسایی آن‌ها تبدیل شوند.

بر اساس این گزارش، یک هکر مستقل اوکراینی مدعی شده است که دوربین‌های نظارتی در مسکو و حتی مناطق اطراف کرملین همچنان هدف نفوذهای سایبری قرار می‌گیرند. او جزئیاتی درباره ابعاد این دسترسی‌ها ارائه نکرده، اما تأکید کرده است تلاش برای نفوذ به شبکه‌های نظارتی روسیه همچنان ادامه دارد.

کارشناسان امنیتی معتقدند مشکل اصلی تنها هک شدن دوربین‌ها نیست. چالش واقعی زمانی آغاز می‌شود که هوش مصنوعی بتواند میلیون‌ها ساعت تصویر را در زمانی کوتاه تحلیل کند، الگوهای رفت‌وآمد را تشخیص دهد و از میان انبوه داده‌ها مسیر حرکت، عادت‌های روزمره و شبکه ارتباطی افراد را استخراج کند. در چنین شرایطی، حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌های حفاظتی نیز می‌توانند به منبعی ارزشمند برای دشمنان تبدیل شوند.

گزارش فایننشال تایمز تصویری از آغاز دوره‌ای تازه در رقابت‌های اطلاعاتی جهان ارائه می‌دهد؛ دوره‌ای که در آن دوربین‌های نظارتی دیگر تنها ابزار کنترل و حفاظت نیستند، بلکه می‌توانند به نقطه ضعف راهبردی دولت‌ها تبدیل شوند. پیشرفت سریع هوش مصنوعی امکان جست‌وجو و تحلیل رفتار انسان‌ها را در مقیاسی بی‌سابقه فراهم کرده و مرز میان امنیت و آسیب‌پذیری را بیش از هر زمان دیگری کمرنگ ساخته است.

اگر در گذشته ارزش اطلاعات به میزان دسترسی به داده‌ها وابسته بود، اکنون توانایی تحلیل داده‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. تجربه ایران و نگرانی روسیه نشان می‌دهد در عصر هوش مصنوعی، هر دوربینی که برای زیر نظر گرفتن دیگران نصب می‌شود، ممکن است روزی به ابزاری برای رصد صاحبان همان دوربین‌ها تبدیل شود.