عصر ایران - در حالی که ایران و آمریکا برای بار سوم در هفته های اخیر به مذاکره پرداختند ولی هنوز توافقی بین دو کشور برقرار نشده است و مشخص هم نیست که آیا اساساً توافقی در کار خواهد بود یا کار به جنگ می کشد؟

در این مطلب، به طور خیلی مختصر و ساده، می گوییم که نقاط اصلی اختلاف ایران و آمریکا چیستند و چرا توافق به سختی میسر است؟

1 - غنی سازی

ایران می گوید "غنی سازی" در چارچوب مقررات آژانس بین المللی انرژی اتمی، حق همه کشورهای عضو این آژانس است. با این حال 2 چیز را می پذیرد:
الف) تعلیق غنی سازی برای  مدت محدودی مثلاً 3 سال
ب) کاهش غنای غنی سازی به حدود 3 درصد

آمریکا اما از ایران می خواهد تأسیسات اصلی هسته‌ای خود شامل مجتمع غنی‌سازی تأسیسات هسته‌ای فوردو، سایت هسته‌ای نطنز و مرکز هسته‌ای اصفهان را تعطیل کند و برای همیشه با صنعت غنی سازی اورانیوم خداحافظی کند. یعنی محدودیت زمانی را نمی پذیرد.

منتقدان آمریکایی برجام، همیشه می گفتند یکی از نقاط ضعف برجام این بوده که این حق را برای ایران قائل شده بوده که بتواند بعد از چند سال، فعالیت هسته ای اش را از سر بگیرد؛ حالا که همان منتقدان در آمریکا در رأس کارند، می خواهند توافقی با ایران داشته باشند که این حق را به طور کامل و برای همیشه از بین ببرد.

2 - اورانیوم 60 درصد 

برخی منابع چنین برآورد کرده اند که ایران حدود 400 کیلوگرم اورانیوم غنی شده 60 درصدی دارد. منتقدان برنامه هسته ای ایران می گویند این میزان اورانیوم 60 درصد می تواند با ارتقاء به 90 درصد، در ساخت 10 کلاهک هسته ای به کار برود.

آمریکا از ایران می خواهد همه این اورانیوم را به او تحویل دهد.
 البته قبلاً مذاکره کنندگان آمریکایی گفته بودند اورانیوم 60 درصد را از ایران خارج کند و حتی روسیه هم برای پذیرش آن، اعلام آمادگی کرده بود ولی در مذاکرات اخیر، خواستار انتقال آن به خود آمریکا شده اند.

ایران پذیرفته است که دیگر این 60 درصد را نداشته باشد ولی می گوید به جای انتقال به خارج، آن را رقیق می کنیم و در داخل نگه می داریم تا به عنوان سوخت نیروگاهی از آن استفاده کنیم.
البته امروز برخی منابع خبری گفتند که ایران با انتقال نیمی از این میزان موافقت کرده است ولی تا این لحظه خبر رسمی در این باره نداریم.

آمریکا این را نمی پذیرد و چنین می گوید که اگر اورانیوم 60 درصدی حتی بعد از رقیق سازی در اختیار ایران بماند، بعدها می تواند دوباره آن را به غنای کنونی یا حتی 90 درصد برساند و برای تحقق این کار، فقط زمان و اراده سیاسی لازم است.
ایران در پاسخ می گوید همه این فرایند تحت نظر بازرسان آژانس خواهد بود تا اطمینان حاصل شود که انحرافی به سمت تولید سلاح هسته ای وجود ندارد.

3 - نظام بازرسی

آمریکا می گوید همه نقاط ایران ، حتی تاسیسات نظامی، باید به روی بازرسان گشوده  باشد تا اطمینان حاصل شود که ایران در هیچ جایی، فعالیت هسته ای غیرمجاز ندارد. 
ایران اما باز کردن نامحدود درهای کشور به روی بازرسان خارجی را مغایر با امنیت ملی و استقلال خود می داند و در عین حال می گوید حاضریم در چارچوب مقررات آژانس هسته ای، تمام تاسیسات هسته ای مان را تحت کنترل کامل بازرسان قرار دهیم. اگر هم جایی فعالیت هسته ای کشف و اثبات شد، آنجا را هم می توانند بازرسی کنند.

4 - تحریم ها

آمریکا در قبال توقف "کامل" و "دائمی" غنی سازی و انتقال اورانیوم 60 درصد، حاضر شده بخشی از تحریم های ایران را بردارد.
ایران اما می گوید برداشتن بخشی از تحریم ها کافی نیست و مشکلات اقتصادی مان را حل نمی کند. اگر ایران به خواسته های آمریکا تن دهد و تنها بخشی از تحریم ها برداشته شوند، ناگزیر خواهیم بود برای لغو بقیه تحریم ها، امتیازات جدیدتر و بیشتری به آمریکا دهیم.

به همین دلیل ایران می گوید هر گونه توافقی باید شامل لغو همه تحریم ها باشد. همچنین ایران بر خلاف دوره برجام که مانع از ورود شرکت های آمریکایی شد، این بار خودش پبشقدم شده و به طرف آمریکایی گفته است که بخش های سودآور زیادی در بازار تشنه ایران وجود دارد که می تواند برای شرکت های آمریکایی جذاب باشد.

ایران یک نگرانی مهم هم دارد و آن این که اگر همه تعهداتش را انجام داد ولی آمریکا زیر قولش زد و تحریم ها را بازگرداند چه؟ بنابراین، خواستار ساز و کاری جدی برای جلوگیری از این رویداد محتمل است.

5 - موشک و اسرائیل

 هر چند مذاکرات کنونی، صرفاً روی پرونده هسته ای متمرکز است ولی ایران نگران آن است که بعد از هر گونه توافق احتمالی در مقطع کنونی، آمریکایی ها بحث موشکی را جدی تر از قبل علم کنند و عملاً دستاوردهای توافق هسته ای را از بین ببرند.

آمریکایی ها بارها گفته اند که از ایران می خواهند برد موشک های خود را تقلیل دهد (برخی منابع تا 300 کیلومتر را بیان کرده اند) و ذخایر موشکی کنونی اش را از بین ببرد. ایران این موضوع را به طور کامل رد کرده  است زیرا دکترین دفاعی اش بر پایه موشک است، آن هم در میان کشورهای منطقه که اکثرشان از نیروی هوایی بروز برخوردارند و دست ایران در این زمینه خالی است و خلأش را با موشک پر کرده است.

ایران همچنین نگران این تهدید اسرائیل است که برخی مقاماتش گفته اند اگر توافق ایران و آمریکا، محدود کننده توان موشکی ایران نباشد، خودشان رأساً به ایران حمله خواهند کرد. ایران در مذاکره با آمریکا این موضوع را مطرح کرده و خواستار تضمین عدم حمله شده است و حتی برخی منابع می گویند اعلام کرده که خودش هم حاضر به تضمین عدم حمله پیشدستانه به اسرائیل است.

6- نیابتی ها و حقوق بشر

بحث های مربوط به نیروهای نبابتی در منطقه (مشخصاً در عراق، لبنان و یمن) و نیز مسائل سیاسی و حقوق بشری، هر چند از نقاط  اختلافی ایران و آمریکا هستند ولی در حال حاضر روی آنها مانور چندانی داده نمی شود. احتمالاً یکی از دغدغه های ایران در مذاکرات فعلی که به طرف آمریکایی منتقل کرده باشد همین است که بعد از حصول هر گونه توافق هسته ای، نه تنها بحث موشکی پیش کشیده نشود، بلکه این موارد هم از سوی آمریکا دنبال نشود و آمریکا در امور داخلی ایران، مداخله نکند.