حسین علایی در گفت‌وگو با خبرنگار جماران، در تشریح ماهیت اعتراضات اخیر اظهار کرد: اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ از جمله اعتراضاتی است که هرازچندگاهی در ایران رخ می‌دهد. ریشه این اعتراضات را باید در چند عامل مهم جست‌وجو کرد. شاید بتوان مهم‌ترین عامل را در وجود نارضایتی‌های گوناگون در بخش‌های زیادی از جامعه از جمله در بین جوانان دانست؛ نارضایتی از وضعیت معیشتی، عقب افتادن از توسعه اقتصادی، مشکلات اجتماعی، وجود مقرراتی که موجب کاهش حضور مردم در انتخابات می‌شود، عدم آزا‌دی فضای مجازی و مسدود بودن بسیاری از بسترهای ارتباطی نوین، نرخ بالای بیکاری به ویژه در بین جوانان و تحصیل‌کردگان، جرم‌انگاری بسیاری از تخلفات و حضور بسیاری از افراد در زندان‌ها و همچنین وجود برخی فسادهای اداری و رانت‌خواری‌های اقتصادی و سیاسی، همگی موجب ناخرسندی جامعه از وضع موجود کشور شده است. 

وی با بیان اینکه به علاوه، عدم امید به بهبود وضعیت کشور در آینده و نبود چشم‌انداز روشن برای داشتن زندگی مناسب و همچنین افزایش مستمر فقر و نابرابری‌ها نیز از بسترهای دیگر بروز اعتراضات است، افزود: از سوی دیگر، وجود تحریم‌های ظالمانه آمریکا و اروپا علیه مردم ایران، هر روز اوضاع اقتصادی کشور را بدتر و معیشت مردم را ضعیف‌تر می‌کند. طبیعی است که یکی از اهداف مهم آمریکا و اسرائیل از افزایش فشارهای تحریم‌های هوشمندانه، فروپاشاندن اقتصاد ایران است که این امر موجب نارضایتی مردم می‌شود. 

وی با بیان اینکه شیوه حکمرانی در حوزه‌های مختلف نیز موجب تولید نارضایتی سیستماتیک در بین مردم شده است، عنوان کرد: برای مثال، نظارت استصوابی باعث شده اکثر فعالین سیاسی کشور از شیوه تأییدصلاحیت‌ها و نحوه برگزاری انتخابات‌های مختلف ناراضی باشند. همچنین سازوکارهای اقتصاد دولتی، موجب ایجاد نارضایتی برای اکثر فعالین حوزه اقتصاد و صنعت در بخش خصوصی شده است. ایجاد محدودیت‌های پیوسته در اینترنت نیز صدمات اساسی به کسب‌وکارهای نوین زده که موجب نارضایتی عمیق صاحبان کسب‌وکارهای دیجیتالی و نیز دانشگاهیان، فرهیختگان و دانشجویان شده است.    

علایی با بیان اینکه از طرفی عدم ارتباط مناسب و مراودات بخش‌های اقتصادی و علمی ایران با کشورهای پیشرفته جهان نیز موجب عقب‌ماندگی ایران در حوزه‌های مختلف تجاری و فناوری شده است، گفت: با وجود چنین وضعیتی، برنامه‌ریزی آمریکا و اسرائیل برای بهره‌برداری از نارضایتی مردم ایران به منظور سوار شدن بر خواسته‌ها و اعتراضات آنان و اعلام رسمی مبنی بر کمک‌رسانی به معترضین جهت به خشونت کشاندن اعتراضات و دعوت رسمی برای حمله به مراکز دولتی و نهادهای انتظامی، امنیتی و نظامی نیز از جمله عوامل موثر در انحراف اعتراضات مسالمت‌آمیز به رفتار خشونت‌آمیز و ایجاد ناامنی در جامعه بوده است. 

وی ادامه داد: بنابراین، می‌توان گفت افزایش فشارهای مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، روانی و امنیتی، موجب شده تا تاب‌آوری جامعه تا حد زیادی از دست برود و جوانان در این جامعه ناآرام با حضور در خیابان‌ها، به تخلیه احساسات خود و بیان ناخرسندی‌ها بپردازند. همچنین عدم پاسخگویی مناسب و به‌موقع به خواسته‌های معترضین و ناکارآمدی در مدیریت بحران، موجب کشتارهای تأسف‌بار در صحنه‌های خیابانی می‌شود که این نیز به نوبه خود زمینه را برای ناآرامی‌های بعدی فراهم می‌کند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه عوامل خارجی نیز در ایجاد نارضایتی‌های اقتصادی در ایران نقشی اساسی دارند، اظهار کرد: این عوامل بهترین استفاده را از وجود نارضایتی‌ها جهت افزایش گسل‌های داخلی می‌کنند و تلاش زیادی برای خیابانی کردن ابراز نارضایتی‌های مردم در جامعه انجام می‌دهند. در اعتراضات اخیر نیز آمریکا و اسرائیل تا حدّ زیادی در بروز آن و نیز به خشونت کشاندن رفتار معترضین در شهرهای مختلف و حمله به مساجد، بازارها، امام‌زاده‌ها، کلانتری‌ها و سایر مراکز دولتی نقش داشتند. از سوی دیگر، عوامل داخلی هم با عدم تغییر در شیوه‌های شکست‌خورده حکمرانی در حوزه‌های مختلف و نیز تلاش برای حفظ قدرت با بگیروببندها و با تکیه بر نهادهای امنیتی و انتظامی، موجبات استمرار نارضایتی ها را فراهم می‌آورند.

علایی با بیان انتقاد از عدم توجه به احزاب و نهادهای مدنی، گفت: وقتی بیش از یک هفته از اعتراضات گذشت، اسرائیل، رضا پهلوی را فعال کرد تا او هم به صحنه بیاید و پیام بدهد و نقش جلودار را ایفا کند، زیرا سال‌ها برای خانواده شاه هزینه کرده بود تا از آنان در زمان مناسب برای ضربه به ایران استفاده کند. فراخوان «رضا اسرائیلی» در واقع تلاشی برنامه‌ریزی‌شده توسط رژیم صهیونیستی بود تا مسیر اعتراضات را به سوی مداخله خارجی سوق دهد. اعلام ترامپ مبنی بر اینکه مردم در خیابان‌ها بمانند تا کمک های آمریکا برسد، عملاً توطئه‌ای خطرناک برای به خشونت کشاندن اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم بود که متأسفانه تا حد زیادی موفق هم شد. نبود رهبری جریانات مخالف در داخل کشور برای هدایت اعتراضات مردم و عدم امکان فعالیت احزاب قانونی در چنین شرایطی، عملاً موجب شده تا خارج‌نشینان وابسته و مزدور بتوانند خود را به عنوان رهبران مخالفین برای مردم مطرح کنند و اهداف خود را به عنوان اهداف معترضین جلوه دهند.

وی با اشاره به عدم حمله نظامی ترامپ به ایران در ایام اعتراضات علی‌رغم تهدیدات مکرر، بیان کرد: شاید تصور ترامپ بر آن بود که اعتراضات و نا‌آرامی‌ هفته‌ها به طول خواهد انجامید و فرصت کافی برای مداخله نظامی آمریکا فراهم می‌آید. اسرائیل هم اسب پیر کودک شاه را زین کرده بود تا او را به ایران بازگرداند و مزدور خود را بر مردم کشور تحمیل کند. اما خاتمه یافتن اعتراضات در ۲۰ دی‌ماه و حضور گسترده مردم در راهپیمایی ۲۲ دی‌ماه در سراسر کشور، موجب شد تا آمریکا و اسرائیل سرخورده و مأیوس شوند و نتوانند به وعده های خود در حمایت از آشوب و خشونت در ایران جامه عمل بپوشانند. 

علایی با بیان اینکه اکنون آمریکا اهداف دیگری را از اعزام ناوهای خود به سوی آب‌های اطراف ایران دنبال می‌کند، افزود: هدف آمریکا در گسیل کشتی‌های جنگی به سوی ایران، تلاش برای تسلیم کردن کشورمان در حوزه هسته‌ای است. ترامپ می‌خواهد با بهره‌گیری از قدرت نظامی و زور عریان، ایران را وادار کند تا به صورت رسمی دست از غنی‌سازی اورانیوم بردارد و صنعت هسته‌ای خود را به طور کامل تعطیل کند تا اسرائیل به آرامش برسد. البته هدف دیگر آمریکا، روحیه دادن به عوامل اسرائیل در داخل ایران است تا شاید بتواند دوباره اعتراضات را شعله‌ور کند و آنگاه اگر شرایط را فراهم دید، دست به مداخله نظامی و کشتار در ایران بزند.

اقدامات لازم برای کاهش التهابات در جامعه 

علایی با بیان اینکه اکنون حاکمیت باید تلاش خود را برای تولید رضایت در مردم از طریق اتخاذ سیاست مهربانی قرار دهد، تأکید کرد: حاکمیت باید بتواند سرمایه اجتماعی خود را افزایش دهد و نگران بروز نا‌آرامی‌ها نشود. به این منظور، هم در بعد سیاست خارجی و هم در بعد سیاست داخلی، باید اقداماتی اساسی انجام شود. واگذاری سیاست خارجی به دولت و اجازه به آن برای مدیریت خصومت آمریکا و اسرائیل با ایران و همچنین انجام مذاکره مستقیم با آمریکا به منظور کنار زدن سایه جنگ از سر کشور و تلاش برای رفع تحریم‌ها و  توسعه روابط با کشورهای مختلف به جز اسرائیل، از اهمّ اقدامات لازم در بعد سیاست خارجی است. همچنین بهره‌گیری از سیاست خارجی متوازن و بازگشت به سیاست «نه شرقی، نه غربی» به منظور افزایش قدرت دیپلماسی ایران و تلاش برای ایفای نقش فعال در زنجیره تأمین و زنجیره ارزش جهانی نیز از دیگر اقدامات لازم در این زمینه است.

وی همچنین در تشریح اقدامات لازم در بعد سیاست داخلی، عنوان کرد: در دستور کار قرار دادن اجرای سند چشم‌انداز ۲۰ ساله که بر اساس آن ایران بایستی امسال جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری را در منطقه پیدا می‌کرد، توجه جدی و عملی به توسعه اقتصادی کشور و همسو‌سازی تمام سیاست‌های کشور از جمله سیاست خارجی، اقتصادی، داخلی، امنیتی و قضایی کشور جهت افزایش حداقل سه برابری حجم اقتصاد کشور، برگزاری انتخابات آزاد، سالم و رقابتی با حذف قوانین و مقررات مخلّ آزادی مردم در انتخابات، بازنگری در قوانین و مقررات قضایی به منظور کاهش فاحش تعداد زندانیان جرائم مختلف و آزادی تمامی زندانیان سیاسی و محصورین، بررسی علل میل ایرانیان به ویژه جوانان، دانشجویان و تحصیل‌کردگان به مهاجرت از ایران و همچنین ایجاد زمینه و اعلام عفو عمومی برای بازگشت ایرانیان خارج از کشور از اقداماتی است که هر چه سریع‌تر باید در دستور کار قرار گیرد. 

این تحلیلگر مسائل سیاسی اضافه کرد: به علاوه، کنار گذاشتن سیاست مسدودسازی فضای مجازی و توسعه بهره‌گیری از فناوری‌های نوین ارتباطی و اطلاعاتی، تغییر شیوه‌های حکمرانی در همه حوزه‌ها از جمله تغییر نگاه امنیتی به اداره کشور به نگاه اقتصادی و توسعه‌ای و افزایش سعه‌صدر حکمرانان بر اساس آیات نورانی قرآن از جمله آیات «ربِّ اشْرَحْ لی صَدری و یَسِّرْ لی أمری» و «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ»، اصلاح قوانین و مقررات کشور به منظور تسهیل آزادی عمل مردم در حوزه‌های مختلف و کاهش تعداد قوانین و مقررات توسط مجلس و دولت، تغییر اساسی در رویکرد صداوسیما از رویکرد ایجاد واگرایی و تقابل در جامعه به رویکرد همگرایی و تحمل دیدگاه‌های متنوع و نهایتا قرار گرفتن همه دستگاه‌های حاکمیتی در جای خود و عدم مداخله نمایندگان مجلس و قوه قضائیه در امور اجرایی و کاهش دستگاه‌های موازی و انسجام‌بخشی به امور اداری و اجرایی کشور نیز از دیگر اقدامات لازم به منظور کاهش التهابات جامعه است‌.