سرطان روده بزرگ دیگر بیماری مختص سالمندان نیست؛ تغییر سبک زندگی، تغذیه ناسالم، کمتحرکی و بیتوجهی به علائم هشداردهنده، سن ابتلا را کاهش داده و پزشکان را به تأکید دوباره بر غربالگری و تشخیص زودهنگام واداشته است؛ موضوعی که میتواند مرز میان درمان موفق و پیشرفت بیماری باشد.
خبرگزاری فارس– خراسان جنوبی؛ بعضی بیماریها آرام میآیند؛ نه با دردهای شدید، نه با علائم عجیب و غریب. فقط گاهی نظم زندگی را کمی به هم میریزند؛ یک روز یبوست، روز دیگر اسهال، گاهی خونریزی خفیف، گاهی احساس تخلیه ناقص روده و گاهی هم درد مبهمی که هر بار به چیزی نسبت داده میشود.بیشتر آدمها همینجا اشتباه میکنند.یک قرص معده، یک شربت گیاهی، توصیه دوستان و آشنایان یا جستوجویی کوتاه در فضای مجازی، جای مراجعه به پزشک را میگیرد و همین تعلل، گاهی زمان طلایی درمان را از بیمار میگیرد.سرطان روده بزرگ دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود؛ بیماریای که شاید سالها در سکوت رشد کند، اما اگر بهموقع شناسایی شود، یکی از موفقترین سرطانها از نظر درمان است.امروز دیگر پزشکان درباره بیماریای صحبت میکنند که تا چند سال قبل بیشتر سالمندان را درگیر میکرد، اما اکنون رد پای آن در دهههای سوم و چهارم زندگی نیز دیده میشود؛ موضوعی که متخصصان، تغییر سبک زندگی، تغذیه ناسالم، چاقی، کمتحرکی و عوامل ژنتیکی را از مهمترین دلایل آن میدانند.
سرطانی که از یک پولیپ ساده آغاز میشود
دکتر فرشاد قهرمانی، متخصص جراحی عمومی و جراحی لاپاراسکوپی، معتقد است بسیاری از سرطانهای روده بزرگ، از پولیپهایی آغاز میشوند که در ابتدا کاملاً خوشخیم هستند.به گفته وی، این پولیپها ممکن است سالها بدون ایجاد علامت در روده باقی بمانند، اما به مرور زمان و بر اثر تغییرات سلولی، مسیر بدخیمی را طی کنند؛ مسیری که اگر در همان مراحل ابتدایی متوقف شود، بیمار هرگز با سرطان روبهرو نخواهد شد.همین نکته اهمیت غربالگری را چند برابر میکند؛ زیرا پزشک میتواند پیش از آنکه پولیپ به سرطان تبدیل شود، آن را شناسایی و خارج کند.یک تصور اشتباه که هنوز قربانی میگیردهنوز هم بسیاری تصور میکنند سرطان روده بزرگ، بیماری دوران سالمندی است؛ تصوری که به گفته متخصصان، دیگر با واقعیتهای پزشکی همخوانی ندارد.دکتر قهرمانی میگوید در سالهای اخیر، بیماران ۲۵، ۳۰ و ۳۵ سالهای را نیز دیده است که به سرطان روده بزرگ مبتلا بودهاند.اگرچه بیشترین شیوع بیماری همچنان در دهه پنجم زندگی دیده میشود، اما پایین آمدن سن ابتلا باعث شده دستورالعملهای علمی نیز تغییر کند.سالها توصیه میشد نخستین کولونوسکوپی در ۵۰ سالگی انجام شود، اما امروز بسیاری از راهنماهای علمی، آغاز غربالگری را به ۴۵ سالگی و در برخی شرایط حتی ۴۰ سالگی رساندهاند.در افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ دارند، ماجرا جدیتر است.پزشکان توصیه میکنند این افراد، غربالگری را ۱۰ سال زودتر از سنی که بیماری در جوانترین عضو خانواده تشخیص داده شده آغاز کنند؛ موضوعی که میتواند جان بسیاری را نجات دهد.
بدن قبل از سرطان هشدار میدهد
تقریباً هیچ بیماری بدخیمی بدون علامت نیست؛ اما مشکل اینجاست که بسیاری از علائم سرطان روده بزرگ، آنقدر ساده به نظر میرسند که بیمار آنها را جدی نمیگیرد.تغییر در عادت اجابت مزاج، یبوست یا اسهال طولانیمدت، احساس تخلیه ناقص روده، دردهای مکرر شکمی، خونریزی از دستگاه گوارش، تغییر رنگ مدفوع، کاهش وزن بدون علت مشخص، ضعف، کمخونی و حتی خستگیهای طولانی، همگی میتوانند زنگ خطر باشند.نکته مهم اینجاست که هیچکدام از این علائم به معنای قطعی ابتلا به سرطان نیست، اما بیتوجهی به آنها نیز میتواند هزینه سنگینی داشته باشد.بسیاری از بیماران، ماهها و حتی سالها با همین علائم زندگی کردهاند؛ برخی فقط یک سونوگرافی انجام دادهاند، برخی داروهای معده مصرف کردهاند و برخی دیگر همه چیز را به استرس نسبت دادهاند؛ غافل از اینکه روده، مدتها پیش از رسیدن بیماری به مراحل پیشرفته، هشدارهای خود را ارسال کرده بود.از آزمایش ساده تا کولونوسکوپی؛ چرا نباید منتظر درد شدید ماند؟یکی از مهمترین پیامهای پزشکان این است که غربالگری، زمانی معنا پیدا میکند که هنوز بیماری علامت جدی ایجاد نکرده باشد؛ یعنی درست در همان زمانی که فرد احساس میکند کاملاً سالم است.دکتر فرشاد قهرمانی میگوید در افرادی که هیچ عامل خطر ویژهای ندارند، کولونوسکوپی بهعنوان مؤثرترین روش غربالگری، بر اساس دستورالعملهای جدید از حدود ۴۵ سالگی و در برخی منابع از ۵۰ سالگی توصیه میشود. اگر نتیجه طبیعی باشد، معمولاً تا ۱۰ سال نیازی به تکرار آن نیست.
خون در مدفوع؛ علامتی که نباید به بواسیر نسبت داده شود
اما این نسخه برای همه یکسان نیست.اگر پدر، مادر، خواهر یا برادر فرد سابقه ابتلا به سرطان روده بزرگ داشته باشند، دیگر نباید منتظر رسیدن به ۴۵ یا ۵۰ سالگی ماند. در چنین شرایطی، غربالگری باید زودتر آغاز شود؛ گاهی حتی یک دهه پیش از سنی که بیماری در یکی از اعضای خانواده تشخیص داده شده است.این یعنی سابقه خانوادگی، زنگ هشداری است که نباید نادیده گرفته شود.بسیاری از مردم با دیدن خون در مدفوع، نخستین احتمالی که به ذهنشان میرسد بواسیر است؛ موضوعی که باعث میشود مراجعه به پزشک را هفتهها و حتی ماهها به تعویق بیندازند.دکتر قهرمانی تأکید میکند هر نوع خونریزی گوارشی باید بررسی شود.البته همه خونریزیها نشانه سرطان نیست. گاهی یبوست، شقاق یا بواسیر علت خونریزی است، اما تشخیص این تفاوت بر عهده پزشک است، نه خود بیمار.به گفته این متخصص جراحی، حتی اگر خون با چشم دیده نشود، ممکن است در آزمایش مدفوع، خون مخفی تشخیص داده شود؛ موضوعی که میتواند سرنخ مهمی برای آغاز بررسیهای تخصصی باشد.سرطان با درد شروع نمیشود؛ با بیتوجهی پیشرفت میکندشاید بزرگترین اشتباه بیماران این باشد که تصور میکنند اگر درد شدیدی ندارند، پس بیماری مهمی هم وجود ندارد.در حالی که بسیاری از مبتلایان به سرطان روده بزرگ، تا مراحل نسبتاً پیشرفته، درد قابل توجهی احساس نمیکنند.بیماری معمولاً با تغییرات کوچک آغاز میشود؛ تغییر در نظم دفع، احساس باقی ماندن مدفوع در روده، کاهش وزن، ضعف، کمخونی یا تغییر قطر مدفوع.همین نشانههای به ظاهر ساده، همان فرصت طلایی درمان هستند؛ فرصتی که اگر از دست برود، مسیر درمان نیز دشوارتر خواهد شد.
فستفود؛ مهمان دائمی سفرهها، دشمن خاموش روده
وقتی صحبت از عوامل خطر سرطان روده بزرگ میشود، پزشکان بیش از هر چیز از تغییر سبک زندگی سخن میگویند.زندگی کمتحرک، اضافهوزن، چاقی، مصرف فراوان غذاهای پرچرب، روغنهای حیوانی، فستفود، مصرف کم میوه و سبزیجات و دریافت ناکافی فیبر، همگی از عواملی هستند که احتمال ابتلا به این سرطان را افزایش میدهند.دکتر قهرمانی معتقد است تغییر ذائقه کودکان از همان سالهای نخست زندگی آغاز میشود و خانوادهها نقش تعیینکنندهای در این زمینه دارند.کودکی که هر هفته چند وعده فستفود مصرف میکند، شاید امروز مشکلی نداشته باشد، اما سالها بعد ممکن است بهای این عادت غذایی را با بیماریهای مزمن بپردازد.به همین دلیل، اصلاح الگوی تغذیه باید از سفره خانواده آغاز شود؛ جایی که میوه، سبزیجات، غلات کامل و غذاهای خانگی، جایگزین خوراکیهای پرچرب و فرآوریشده شوند.ورزش؛ دارویی که نسخه نمیخواهدپزشکان سالهاست یک توصیه مشترک دارند؛ تحرک داشته باشید.دکتر قهرمانی میگوید فعالیت بدنی منظم، تنها برای کاهش وزن نیست؛ ورزش با کاهش التهاب عمومی بدن، عملکرد دستگاه گوارش را نیز بهبود میبخشد و یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از سرطان روده بزرگ به شمار میرود.در مقابل، کمتحرکی، چاقی و نشستنهای طولانیمدت، زمینه بروز بسیاری از بیماریهای مزمن از جمله سرطانهای دستگاه گوارش را فراهم میکنند.
باورهای غلطی که هنوز در جامعه زندهاند
در کنار عوامل خطر، باورهای اشتباه نیز گاهی بیماران را از مسیر درست دور میکنند.اینکه «سرطان روده فقط مخصوص سالمندان است»، «هر خونریزی نشانه بواسیر است»، «اگر درد نداشته باشم، بیمار نیستم» یا «هرچه کولونوسکوپی بیشتر انجام دهم، خیال خودم راحتتر است» از جمله تصورات نادرستی است که دکتر قهرمانی به آنها پاسخ میدهد.او تأکید میکند کولونوسکوپی یک اقدام پزشکی تخصصی است و مانند هر روش تشخیصی دیگری، باید تنها در صورت نیاز و با تشخیص پزشک انجام شود؛ نه صرفاً برای رفع نگرانی یا اصرار بیمار.از سوی دیگر، خوددرمانی نیز یکی دیگر از آسیبهای جدی است؛ از مصرف خودسرانه داروهای گیاهی گرفته تا روشهای خطرناکی مانند استفاده از فشار آب برای تخلیه روده که میتواند حتی به پارگی روده و تهدید جان بیمار منجر شود.این هشدارها نشان میدهد گاهی خطرناکترین بیماری، نه سرطان، بلکه اعتماد به توصیههای غیرعلمی و به تأخیر انداختن مراجعه به پزشک است.وقتی درمان از اتاق عمل آغاز میشود؛ اما همه چیز به زمان بستگی داردشاید شنیدن نام سرطان، برای بسیاری از افراد مترادف با نگرانی، درمانهای دشوار و آیندهای نامعلوم باشد؛ اما درباره سرطان روده بزرگ، پزشکان یک جمله را بارها تکرار میکنند؛ اگر زود تشخیص داده شود، یکی از درمانپذیرترین سرطانهاست.دکتر فرشاد قهرمانی میگوید نخستین اقدام پس از تشخیص بیماری، تعیین مرحله سرطان است. به همین منظور، بیمار تحت بررسیهای تکمیلی از جمله سیتیاسکن قفسه سینه، شکم و لگن قرار میگیرد تا مشخص شود بیماری محدود به روده است یا به سایر اندامها نیز گسترش یافته است.
متاستاز؛ وقتی فرصت طلایی از دست میرود
اگر سرطان در مراحل اولیه تشخیص داده شود، جراحی مهمترین و مؤثرترین روش درمان است. پس از آن نیز، براساس نتیجه آسیبشناسی، ممکن است بیمار به شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا در برخی موارد ایمنیدرمانی نیاز پیدا کند.به گفته این جراح عمومی، هرچه بیماری در مراحل پایینتر شناسایی شود، احتمال درمان کامل و بازگشت بیمار به زندگی عادی بیشتر خواهد بود.سرطان روده بزرگ معمولاً یکشبه پیشرفت نمیکند؛ سالها زمان نیاز دارد تا از یک پولیپ کوچک به تودهای بدخیم تبدیل شود.اما اگر این فرصت نادیده گرفته شود، بیماری میتواند از دیواره روده عبور کرده و راه خود را به سایر اندامهای بدن باز کند.کبد، نخستین مقصد سلولهای سرطانی است؛ پس از آن ریه و در مراحل پیشرفتهتر حتی مغز نیز ممکن است درگیر شود.همین موضوع است که پزشکان را وادار میکند بارها بر یک جمله تأکید کنند؛ منتظر شدید شدن علائم نمانید.یبوست را عادی ندانیم؛ خونریزی را پشت گوش نیندازیمدر طول برنامه، پرسشهای متعددی از سوی مردم مطرح شد؛ پرسشهایی که نشان میداد هنوز ابهامهای فراوانی درباره بیماریهای روده وجود دارد.آیا یبوست مزمن خطرناک است؟آیا کاهش وزن ناگهانی اهمیت دارد؟آیا نگه داشتن مدفوع آسیب میزند؟آیا مصرف زیاد فستفود، سیگار و الکل خطر را افزایش میدهد؟پاسخ پزشک به بسیاری از این پرسشها یک پیام مشترک داشت؛ هیچ علامت پایداری را نباید بیاهمیت تلقی کرد.البته این به معنای ابتلای هر فرد دارای یبوست یا درد شکم به سرطان نیست، اما تداوم علائم، خونریزی، تغییر عادات دفع، کمخونی بدون علت مشخص یا کاهش وزن غیرمنتظره، زنگ خطرهایی هستند که باید بررسی شوند.
سلامت از سفره ی خانه آغاز میشود
در میان توصیههای پزشکی، یک نکته بیش از همه تکرار شد؛ پیشگیری، بسیار سادهتر از درمان است.فعالیت بدنی منظم، مصرف میوه و سبزیجات، غذاهای پرفیبر، نوشیدن آب کافی، حفظ وزن مناسب، خواب منظم و دوری از دخانیات و الکل، مجموعهای از عادتهای سادهای هستند که میتوانند احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.در مقابل، زندگی کمتحرک، مصرف مداوم غذاهای فرآوریشده و فستفود، چاقی و بیتوجهی به سلامت دستگاه گوارش، آرامآرام زمینه را برای بروز بیماری فراهم میکنند.اصلاح سبک زندگی، نه از مطب پزشک، بلکه از آشپزخانه خانهها آغاز میشود؛ از همان جایی که ذائقه کودکان شکل میگیرد و عادتهای غذایی یک عمر ساخته میشود.پیامی که باید جدی گرفتشاید مهمترین بخش سخنان دکتر فرشاد قهرمانی، نه توضیح درباره روشهای جراحی بود و نه تشریح مراحل درمان؛ بلکه تأکید مکرر او بر ارزش «زمان» بود.زمانی که اگر از دست برود، بیماری فرصت پیشروی پیدا میکند و اگر بهموقع استفاده شود، میتواند مسیر درمان را بهطور کامل تغییر دهد.به گفته او، هرگونه خونریزی از دستگاه گوارش، دردهای شکمی ماندگار، یبوست یا اسهال طولانیمدت، احساس تخلیه ناقص روده، کاهش وزن بدون علت و کمخونی، باید جدی گرفته شود و بررسی آن را به آینده موکول نکرد.
روایت پایانی؛ گوش دادن به زبان بدنبدن انسان پیش از آنکه فریاد بزند، نجوا میکند.پیش از آنکه بیماری به مرحله خطر برسد، با نشانههایی کوچک خبر میدهد که چیزی سر جای خودش نیست.سرطان روده بزرگ نیز از همین قاعده پیروی میکند؛ بیماریای که معمولاً بیصدا آغاز میشود، اما اگر صدای آرام هشدارهایش شنیده شود، در بسیاری از موارد میتوان پیش از آنکه دیر شود، راه را بر آن بست.شاید مهمترین دستاورد آگاهی همین باشد؛ اینکه بدانیم خونریزی را نباید عادی دانست، یبوستهای طولانی را نباید به حساب کمآبی گذاشت، کاهش وزن بیدلیل را نباید نادیده گرفت و مراجعه به پزشک را نباید به فردا موکول کرد.در روزگاری که پیشرفت پزشکی، ابزارهای تشخیصی و درمانی مؤثری را در اختیار نظام سلامت قرار داده است، هنوز هم مهمترین حلقه نجات بیماران، یک تصمیم ساده است؛ جدی گرفتن هشدارهای بدن.
