ساری- ایرنا- برپایی روضه خانگی اباعبدالله الحسین (ع) از زمان های دور تاکنون زینتبخش خانههای مردم مازندران در ماههای محرم و صفر بود و برپایی آن برای مازندرانیها آنقدر اهمیت داشت که گاهی از سفر، مهمانی و خورد و خوراکشان میگذشتند تا مبادا از برکت برپایی روضه خانگی محروم شوند.
روضه خانگی به دلیل سادگی ظاهری در این سالها رواج بسیاری پیدا کرد و بانی مجلس در تاریخی تعیین شده که معمولا در ایام محرم هر روزه است منزل خود را برای برگزاری روضه اباعبدالله وقف میکند.
اگر چه آمار دقیقی از این روضههای خانگی در مازندران وجود ندارد، اما به گفته رئیس شورای هیئات مذهبی استان در دهه اول ماه محرم بیش از ۵۰ هزار مراسم روضه خانگی در مازندران برگزار میشود و در دهه دوم محرم و ماه صفر هم استمرار دارد.
با این حال عشق و ارادت مردم مازندران به امام حسین(ع) و تلاش بر برگزاری مراسم باشکوه عزاداری این امام همام تنها به چند روزه ابتدای ماه محرم خلاصه نمیشود و پیشتر و ماهها قبل از این ایام، برنامهریزیها برای مهیا کردن وسایل به جای آوردن ارادت در جای جای این استان انجام میشود.
مردم دیار علوی و ولایتمدار مازندران مانند دیگر استانهای کشور، هر ساله در ماه محرم به شیوههای گوناگون، در سالگرد شهادت سرور و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (ع) و یاران با وفایش به سوگواری مینشینند.
آنچه در عزاداری مردم این دیار در ماه محرم بیشتر نمود دارد پایبندی به آداب و رسومی است که از گذشتگانشان به ارث مانده است و با گام برداشتن در مسیر همان اصول مجالس عزاداری را برگزار می کنند.
آداب و سنت های قدیمی مازندرانی ها که در ماه محرم برگزار می شود در آنها دلدادگی و ارادت خاص مردم این دیار دلباخته به امام حسین به نمایش گذاشته می شود از شستن علم های تکایا و نوشیدن آن آب به نیت شفای بیماران و سلامتی، گوسفندهایی که نذر اطعام دهی مجالس امام حسین (ع) شدند در ماه محرم از ییلاقات آورده می شود تا در روستاها ذبح و پخت شود، از کشاورزانی که در زمان کشت برنج بخشی از محصول شالیزارهای خود را نذر اطعام دهی مجالس محرم می کند تا آن روستایی که با وجود نداشتن زمین از نیروی جسمی خود برای خدمتگزاری در این ماه استفاده می کند و در اجرای رسم "گَرد دیه " در غبار روبی از مساجد و تکایا شرکت می کند.
آئین تشت گذاری از جمله سنتهایی است که میان آذری زبانان مقیم مازندران رواج داشته و در آستانه ماه محرم در نقاط مختلفی که آذری زبانان سکونت دارند، با برنامه ریزی و سوز و گداز خاصی برگزار میشود.
اگر چه به طور کلی سنت تشت گذاری آذریها قدمتی ۶۰۰ ساله دارد، اما در مازندران قدمت آن در مناطق مختلف متفاوت بوده به طوری که در شهرستان بهشهر این مراسم حدود ۱۰۰ و در شهرستان قائم شهر حدود ۵۰ سال پیشینه دارد.
فلسفه برگزاری آئین تشت گذاری به واقعه کربلا باز میگردد، به زمانی که کاروان امام حسین (ع) با کاروان یزید بن معاویه به فرماندهی حر ابن یزید ریاحی برخورد میکند.
به دلیل درخواست لشکر حر از لشکر امام حسین (ع) برای آب، امام دستور میدهند تا در تشتهای مختلف آب ریخته تا لشکریان و اسبهای دشمن سیراب شوند.
آذریهای مازندران با برگزاری این آیین، یاد وفاداری آن امام بزرگوار را گرامی داشته و عزاداری حسینی را به طور رسمی چند روز قبل از ماه محرم آغاز میکنند.
مَجمَعه گُذاری از جمله همین رسم های اطعام دهی همگانی در مازندران است با قدمت ۲۰۰ ساله در مناطق شرقی مازندران اجرا می شود. این آئین بیشتر در روستاهای مناطق کوهستانی و ییلاقی مازندران برگزار شده، اما مشهورترین و جا افتادهترین شیوه مجمع گذاری استان، مربوط به روستای "کوهستان" ازتوابع شهرستان بهشهر است.
در این آیین، خانمهای روستائی غذاهای مختلفی برای پذیرائی از عزاداران حسینی در روزهای تاسوعا و عاشورا تدارک دیده، و سپس غذاها را داخل سینی بزرگی به نام "مجمعه" قرار داده و در حسینیه و محل عزاداری، از عزاداران پذیرایی میکنند.
مجمعه های حاوی غذا، ابتدا در آشپزخانه حسینیه یا مسجد جمع آوری و پس از عزاداری و اقامه نماز ظهر، هر مجمع میان ۲ تا ۴ نفر از عزاداران قرار داده میشود.
البته به غیر از این رسم در برخی مناطق مازندران در روز تاسوعا اطعام دهی به شیوه خاص خودش اجرا می شود به طوریکه در این روز اهالی روستا با باز گذاشتن درب منازل خود میزبان عزاداران حسینی هستند و اطعام دهی را در منزل خود انجام می دهند.
در روستای لاریم جویبار، سورک در ساری و ارطه در قائمشهر این رسم از سوی اهالی این مناطق اجرا می شود و همیشه در روز تاسوعا این مناطق مملو از عزاداران حسینی از اقصی نقاط مازندران و حتی استان های دیگر است.
مردم مازندران پیش از آغاز ماه محرم علم هایی را که در پشت بام تکایا قرار داده اند به حیاط تکیه یا مساجد می آورند و علم ها را با پارچه سفید می پوشانند و بدین صورت رسم علم رخت دِکاردن (دکاردن در گویش مازندران به معنی پوشیدن است) را بجا می آورند.
این علم ها از روز هفتم به حلات مختلف و درب منازل روستاییان برده می شود و از آبی که برو روی علم ریخته شده به افراد داده می شود. براساس باور مردم این آب شفابخش و درمان درد و بیماری افراد است.
گردگیری و پاک کردن سیاهی های ناشی از دود وسایل گرمایشی در تکایا و روستاهای مازندران از دیگر فعالیت هایی است که مردم مازندران پیش از آغاز ماه محرم برای پیشوازی از این ماه عزیز انجام می دهند و برای همین با پاک کردو رفت و روب این مکان ها رسم دیرین گرد دیه (دیه در گویش مازندران به معنی دود یا دوده است) را اجرا می کنند.
مورخ و پژوهشگر فرهنگ عامه مازندران از مردم این دیار به عنوان علاقمندان راستین ائمه اطهار بویژه امام حسین (ع) نام برد و گفت : ماه محرم را می توان جلوه گاه و نمایشگاهی از بروز و ظهور سنت های ریشه دار مردم این دیار دانست چرا که رسومی در این ماه اجرا می شود که ریشه در سالهای دور دارد.
علی رمضانی پاچی افزود : مردم مازندران مراسم ماه محرم را تنها به آغاز این ماه خلاصه نمی کنند و پیش از شروع ماه با انجام رسومی همچون تشت گذاری، گرد دیه و علم رخت دَکاران مقدمات برگزاری عزاداری پرشور و هیجان را در استان ایجاد می کنند.
وی ادامه داد : حتی این فراهم کردن مقدمات پیش از ماه محرم و در طول سال هم می باشد بطوریکه افراد براساس مشاغلی که در آن مشغول هستند دامدار یا کشاورز به نیت این ماه تعدادی از دامها و یا برنج تولیدی خود را برای اطعام دهی در این ماه نذر می کنند.
این پژوهشگر فرهنگ مازندران اظهار داشت: در ویژگی مردم مازندران برای برگزاری مراسم ماه محرم می توان به این بخش اشاره کرد که هر کسی براساس وسع وتوان مالی که دارد در این مراسم شرکت می کند حتی افرادی که وسع مالی پایینی دارند با همان حداقل هایی که در اختیار دارند در این مراسم شرکت می کنند.
وی توضیح داد : این نوع رفتار مردم مازندران نشان دهنده علاقه و ارادت خاص مردم این دیار به امام حسین (ع) و ماه محرم است که اینگونه آنها هرآنچه دارند در طبق اخلاص می گذارند.
به گفته این کارشناس البته در این میان افراد متمول و آنهایی که از نظر اموال و دارایی در وضعیت مناسبی قرار دارند قول دادن برنج و دام برای اطعام دهی در این ایام را می دهند که بدینگونه هزینه مجالس تامین می شود.
رمضانی پاچی در تعریف ویژگی های سنت های ماه محرم در مازندران گفت : آدابی که در این ماه اجرا می شود بیشتر نماد دلبستگی و حرمت دادن مردم دیار علویان به این ماه است.
