خبرگزاری شبستان،گروه زنان و خانواده، «معصومه سادات میرهادی»، محقق و پژوهشگر در پژوهشی با عنوان «نقش مدیریت هیجانات در حفظ ادب و عفت در تعاملات لفظی» به بررسی ارتباط میان تنظیم هیجانی و رعایت اصول اخلاقی در گفت‌وگوهای انسانی پرداخته است.

 مشروح این یادداشت و پژوهشی علمی به شرح زیر است:

این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع علمی و متون اخلاقی انجام شده و بر این موضوع تمرکز دارد که هیجانات کنترل‌نشده، به‌ویژه خشم و کینه، چگونه می‌توانند زمینه‌ساز واکنش‌های تکانشگرانه و خروج از چارچوب ادب و عفت در گفتار شوند.

در این پژوهش آمده است که تعاملات انسانی تحت تأثیر جریان‌های روانی و هیجانی قرار دارند و کلمات می‌توانند هم در ساخت و تقویت روابط اجتماعی نقش داشته باشند و هم زمینه تخریب روابط و خدشه‌دار شدن کرامت انسانی را فراهم کنند.

بر اساس یافته‌های این تحقیق، بسیاری از لغزش‌های کلامی الزاماً ناشی از سوءنیت نیستند، بلکه ممکن است در نتیجه ناتوانی فرد در مدیریت هیجانات ناگهانی و کنترل واکنش‌های خود بروز کنند. از این منظر، مدیریت هیجان یکی از پیش‌نیازهای مهم برای انتخاب آگاهانه کلمات و حفظ ادب در تعاملات اجتماعی است.

در بخش نظری پژوهش، با استناد به نظریه تنظیم هیجان جیمز گراس، نظریه هوش هیجانی دانیل گلمن و مباحث مربوط به کنترل تکانشگری، توضیح داده شده است که خودتنظیمی می‌تواند به‌عنوان حلقه واسط میان احساس درونی و رفتار بیرونی عمل کند.

بر این اساس، هنگامی که فرد با موقعیتی تحریک‌کننده مانند توهین یا رفتار نامناسب مواجه می‌شود، توانایی تنظیم هیجان به او فرصت می‌دهد میان «احساس» و «عمل» فاصله ایجاد کند و به جای واکنش فوری، پاسخی متناسب با ارزش‌ها و اصول اخلاقی خود انتخاب کند.

این پژوهش دو مسیر متفاوت را در تعامل میان هیجان و گفتار ترسیم می‌کند؛ در مسیر نخست، هیجان کنترل‌نشده موجب تضعیف پاسخ‌دهی آگاهانه و شکل‌گیری واکنش‌های تکانشگرانه مانند فحاشی، تحقیر و تکبر می‌شود و در نهایت ادب و عفت کلامی را خدشه‌دار می‌کند.

در مسیر دوم، مدیریت هیجان با ایجاد فاصله زمانی و ذهنی میان محرک و پاسخ، زمینه انتخاب آگاهانه کلام را فراهم می‌کند و به حفظ کرامت، ادب و عفت در گفتار می‌انجامد.

در ادامه پژوهش، «بازارزیابی شناختی» به‌عنوان یکی از سازوکارهای مهم مدیریت هیجان مورد توجه قرار گرفته است. در این فرایند، فرد با تغییر زاویه نگاه خود به یک موقعیت تنش‌زا، می‌تواند شدت خشم و واکنش منفی را کاهش داده و از پاسخ توهین‌آمیز جلوگیری کند.

همچنین مفهوم خودکنترلی و توانایی بازداری از واکنش‌های فوری، از دیگر عوامل مؤثر در حفظ عفت کلامی معرفی شده است. بر این اساس، فرد پیش از بیان یک کلمه تند یا نامناسب، فرصت ارزیابی واکنش خود را پیدا می‌کند.

این پژوهش همچنین نقش مؤلفه‌های هوش هیجانی از جمله خودآگاهی، خودتنظیمی، همدلی و مهارت‌های اجتماعی را در مدیریت تعارضات لفظی مورد بررسی قرار داده است. خودآگاهی به فرد کمک می‌کند نشانه‌های اولیه خشم و تحریک‌پذیری را شناسایی کند، خودتنظیمی مانع تبدیل فوری هیجان به کلام شود و همدلی نیز امکان درک دیدگاه و احساس طرف مقابل را افزایش می‌دهد.

در بخش دیگری از این پژوهش، به تعاملات در فضای مجازی و اهمیت مدیریت هیجان در این فضا پرداخته شده است. بر اساس این بررسی، به دلیل امکان پاسخ‌گویی فوری و نبود بسیاری از نشانه‌های غیرکلامی، کنترل تکانشگری در فضای مجازی اهمیت بیشتری دارد و مکث پیش از ارسال یک پیام تند می‌تواند فرصت لازم برای بازبینی و اصلاح واکنش هیجانی را فراهم کند.

در تعاملات نزدیک و خانوادگی نیز مدیریت هیجان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه شدت عاطفی روابط می‌تواند احتمال واکنش‌های فوری و استفاده از کلمات آسیب‌رسان را افزایش دهد. بر این اساس، توانایی کنترل هیجان می‌تواند به کاهش پرخاشگری کلامی و حفظ احترام متقابل کمک کند.

بر اساس نتیجه‌گیری این پژوهش، حفظ ادب و عفت در کلام صرفاً به آگاهی از قواعد اخلاقی محدود نمی‌شود، بلکه به مهارت‌های روان‌شناختی مانند خودآگاهی، خودتنظیمی و کنترل تکانشگری نیز نیاز دارد.

این پژوهش تأکید می‌کند که مدیریت هیجان با ایجاد فاصله میان محرک و پاسخ، به فرد امکان می‌دهد به جای واکنش غریزی، کلام خود را آگاهانه و متناسب با ارزش‌های اخلاقی انتخاب کند؛ فرایندی که می‌تواند در حفظ کرامت انسانی و ارتقای کیفیت تعاملات اجتماعی مؤثر باشد.