به گزارش ایرنا، اگر این شب‌ها به سختی خوابتان می‌برد، نیمه‌شب چند بار از خواب بیدار می‌شوید یا با وجود ساعت‌ها خواب، صبح احساس می‌کنید که اصلاً استراحت نکرده‌اید، تنها نیستید چون بسیاری، این روزها از بی خوابی شاکی‌ و در طول روز مدام خسته، بی‌حال و خواب‌آلود هستند و می‌گویند تمرکز و انرژی گذشته را ندارند.

حالا زمان آن رسیده که اختلال خواب را جدی بگیرید، اختلالی که این روزها همزمان با افزایش استرس‌های ناشی از جنگ، فشارهای اقتصادی و دغدغه‌های روزمره، افراد بیشتری را درگیر کرده و مسوول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا(س) این موضوع را زنگ خطری جدی برای سلامت جسم و روان جامعه می‌داند.

میلاد مسائلی روز یکشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا ضمن بیان اینکه خواب یک فرآیند ساده و منفعل نیست، اظهار داشت: بسیاری تصور می‌کنند خواب فقط زمانی است که بدن استراحت می‌کند در حالی که خواب یک فرآیند پیچیده فیزیولوژیک است و بخش عمده‌ای از عملکرد مغز و بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن در زمان خواب تنظیم می‌شود.

وی افزود: رشته پزشکی خواب یا «اسلیپ مدیسین» اگرچه در دنیا سابقه طولانی‌تری دارد اما در ایران حدود ۲۰ سال است که فعالیت خود را آغاز کرده و چند سالی است که به عنوان یک رشته فوق‌تخصصی به تشخیص و درمان اختلالات خواب می‌پردازد.

مسائلی با اشاره به گستردگی بیماری‌های مرتبط با خواب گفت: در گذشته تصور می‌شد اختلال خواب، تنها به بی‌خوابی محدود می‌شود اما امروز مشخص شده است که طیف وسیعی از بیماری‌ها در این حوزه قرار می‌گیرند.

وی افزود: بی‌خوابی، خواب‌آلودگی و خستگی مزمن روزانه، پرخوابی، خواب‌آلودگی هنگام مطالعه، تماشای تلویزیون، جلسات کاری یا رانندگی، اختلالات ناشی از شیفت‌های کاری، اختلالات اعصاب و روان مرتبط با خواب، دندان‌قروچه، راه رفتن در خواب، غذا خوردن هنگام خواب، حرکات غیرطبیعی اندام‌ها، اختلالات خواب کودکان و همچنین اختلالات تنفسی هنگام خواب مانند خروپف و وقفه تنفسی از مهم‌ترین بیماری‌هایی هستند که در کلینیک‌های خواب بررسی و درمان می‌شوند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ادامه داد: برخی از اختلالات خواب حتی ممکن است با تشنج اشتباه گرفته شوند و برخی دیگر در کودکان با اختلال تمرکز و بیش‌فعالی همراه باشند.

جنگ، تورم و اضطراب؛ عوامل تشدید کننده بی‌خوابی

مسائلی درباره تأثیر شرایط روانی جامعه بر کیفیت خواب گفت: هر عاملی که اضطراب و تنش افراد را افزایش دهد، چه اضطراب‌های مزمن ناشی از مشکلات اقتصادی و معیشتی و چه اضطراب‌های حاد ناشی از جنگ و بحران‌ها، می‌تواند به شکل مستقیم موجب بروز اختلالات خواب شود.

وی افزود: این اختلالات ممکن است به صورت دشواری در شروع خواب، اشتغال ذهنی، افکار مزاحم، نگرانی درباره آینده، خواب‌های ترسناک، سبک شدن خواب، بیدار شدن‌های مکرر شبانه، بیدار شدن زودهنگام یا احساس خستگی پس از خواب بروز کند.

وی توضیح داد: گاهی فرد از نظر اطرافیان ساعت کافی خوابیده است اما صبح که از خواب بیدار می‌شود، همچنان احساس خستگی دارد و تصور می‌کند اصلاً استراحت نکرده است که اگر این علائم بیش از یک ماه ادامه پیدا کند از نظر پزشکی بی‌خوابی محسوب می‌شود و لازم است فرد برای بررسی و درمان به پزشک مراجعه کند.

مسوول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا(س) با اشاره به افزایش مراجعات بیماران اظهار داشت: در دوران جنگ ۱۲ روزه و همچنین در ماه‌های اخیر، مراجعه بیماران مبتلا به اختلالات خواب، به‌ویژه افرادی که زمینه اضطراب داشتند به طور محسوسی افزایش یافته است و بسیاری از این افراد از کاهش کیفیت خواب، بی‌خوابی، خستگی روزانه و مشکلات ناشی از اضطراب شکایت داشتند و این موضوع در مراجعات کلینیک به خوبی قابل مشاهده بود.

اختلال خواب چگونه زندگی را مختل می‌کند؟

مسائلی گفت: زمانی که فرد خواب باکیفیتی نداشته باشد، شاید چند روز بتواند این کمبود را تحمل کند اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، کم‌کم خستگی، بی‌حوصلگی، خواب‌آلودگی، کاهش تمرکز و افت عملکرد روزانه ظاهر می‌شود.

وی افزود: فرد دیگر حوصله بازی با فرزندش را ندارد، روابط خانوادگی و اجتماعی او دچار مشکل می‌شود، توان انجام کارهای روزمره کاهش پیدا می‌کند و در محیط کار یا تحصیل نیز عملکرد مطلوبی نخواهد داشت و به مرور زمان پرخاشگری، اختلال حافظه، کاهش تمرکز، نارضایتی از زندگی و مشکلات روحی و روانی نیز به این مشکلات اضافه می‌شود.

چه زمانی اختلال خواب نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

فلوشیپ پزشکی خواب دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه بسیاری از افراد علائم اختلال خواب را طبیعی تلقی می‌کنند، گفت: مهم‌ترین علامتی که نشان می‌دهد اختلال خواب از حالت طبیعی خارج شده، احساس خستگی و خواب‌آلودگی در طول روز است و اگر فردی متوجه شود هنگام حضور در محل کار، کلاس درس، دانشگاه، جلسات، مطالعه یا حتی تماشای تلویزیون به طور مکرر خوابش می‌برد، این وضعیت طبیعی نیست و باید مورد بررسی قرار گیرد.

مسائلی ادامه داد: برخی افراد هنگام رانندگی دچار خواب‌های چندثانیه‌ای می‌شوند؛ حتی ممکن است چشم‌هایشان باز یا در حال صحبت با سرنشین خودرو باشند اما برای چند ثانیه ارتباط با محیط قطع می‌شود و کنترل خودرو را از دست بدهند که این وضعیت می‌تواند حوادث رانندگی جبران‌ناپذیری ایجاد کند.

وی اظهار داشت: گاهی نیز افراد هنگام خندیدن، غذا خوردن یا هیجان‌های مثبت دچار شل شدن ناگهانی بخشی از بدن می‌شوند یا اطرافیان متوجه می‌شوند برای چند لحظه ارتباط آن‌ها با محیط قطع شده است؛ این موارد نیز از علائمی است که باید هرچه سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود.

خروپف را ساده نگیرید

مسوول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا(س) گفت: افرادی که خروپف شدید دارند، هنگام خواب دچار وقفه تنفسی می‌شوند، نفس آن‌ها برای چند ثانیه قطع می‌شود یا اطرافیان متوجه می‌شوند که تنفس آنها مرتب متوقف و دوباره برقرار می‌شود، باید به پزشک مراجعه کنند.

وی افزود: همچنین افرادی که هنگام خواب دندان‌قروچه دارند، راه می‌روند، حرکات غیرارادی انجام می‌دهند یا دچار بی‌قراری پاها هستند و پیش از خواب احساس درد، کشش، گزگز یا مورمور شدن اندام‌ها را تجربه می‌کنند نیز نباید این علائم را نادیده بگیرند.

اختلال خواب فقط بی‌خوابی نیست

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اینکه مردم تصور می‌کنند اختلال خواب فقط به معنای چند شب بی‌خوابی است و عارضه مهمی ندارد را یکی از باورهای اشتباه دانست و افزود: مطالعات علمی ارتباط مستقیم اختلالات خواب، به‌ویژه وقفه تنفسی حین خواب را با فشار خون بالا، دیابت، بیماری‌های قلبی، سکته مغزی و حتی برخی سرطان‌ها نشان داده است و افرادی که دچار بی‌خوابی مزمن هستند یا به دلیل شیفت‌های کاری خواب منظمی ندارند به مرور زمان با مشکلات متعدد جسمی، روحی و اجتماعی روبه‌رو می‌شوند.

مسائلی با تاکید براینکه اختلال خواب، روابط خانوادگی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد تصریح کرد: بی‌خوابی تنها سلامت جسم را تهدید نمی‌کند، بلکه روابط خانوادگی و اجتماعی افراد را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد، این افراد به تدریج دچار کاهش تحمل، پرخاشگری، افت حافظه، اختلال تمرکز، کاهش توان انجام فعالیت‌های روزانه و کاهش کیفیت ارتباط با همسر، فرزندان و اطرافیان می‌شوند.

وی افزود: افرادی که به صورت شیفتی کار می‌کنند نیز بیشتر در معرض اختلالات گوارشی، مشکلات حافظه، کاهش تمرکز و انزوای اجتماعی قرار دارند.

خوددرمانی؛ اشتباهی که درمان را سخت‌تر می‌کند

مسوول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا(س) با ابراز نگرانی از رواج خوددرمانی در این خصوص گفت: متأسفانه بسیاری از افراد به جای مراجعه به پزشک از داروهای خواب‌آور، توصیه اطرافیان یا مطالب منتشر شده در فضای مجازی استفاده می‌کنند و برخی بیماران نیز تصور می‌کنند بی‌خوابی نشانه ضعف شخصیت یا ناتوانی آن‌ها در مقابله با مشکلات است و همین احساس، اضطراب و اشتغال ذهنی آن‌ها را بیشتر می‌کند. در چنین شرایطی، اتاق خواب که باید محل آرامش باشد به محیطی برای فکر کردن، نگرانی و مرور اتفاقات ناخوشایند روز تبدیل می‌شود و فرد هر شب با اضطراب به استقبال خواب می‌رود.

وی ادامه داد: متأسفانه بسیاری از بیماران زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که مدت‌ها از داروهای خواب‌آور استفاده کرده یا به آن‌ها وابسته شده‌اند و همین موضوع روند درمان را دشوارتر می‌کند.

مسائلی با تأکید براینکه درمان اختلال خواب فقط دارو نیست تصریح کرد: برخلاف تصور عموم، بسیاری از اختلالات خواب نیازی به درمان دارویی ندارند و درمان اصلی در بسیاری از بیماران، اصلاح رفتار، آموزش بهداشت خواب و درمان‌های شناختی ـ رفتاری است و در این روش‌ها تلاش می‌شود نگرش فرد نسبت به خواب اصلاح شود و عادت‌های نادرست خواب که در طول زمان ایجاد شده‌اند، تغییر کند.

بهداشت خواب؛ نخستین گام درمان بی‌خوابی

مسائلی با بیان اینکه رعایت بهداشت خواب، مهم‌ترین راهکار پیشگیری و درمان بسیاری از اختلالات خواب است، گفت: بسیاری از مراجعه‌کنندگان نگران مصرف داروهای خواب‌آور هستند در حالی که بخش قابل توجهی از بیماران بدون نیاز به دارو و تنها با اصلاح سبک زندگی و رعایت اصول بهداشت خواب بهبود پیدا می‌کنند. درمان‌های شناختی ـ رفتاری، بخش مهمی از درمان اختلالات خواب را تشکیل می‌دهد و در این جلسات، نگرش افراد نسبت به خواب اصلاح می‌شود و رفتارهای نادرستی که موجب بی‌خوابی شده‌اند، تغییر می‌کند.

وی با اشاره به مهم‌ترین اصول بهداشت خواب اظهار داشت: اتاق خواب و رختخواب باید فقط برای خواب و استراحت باشد و افراد نباید در رختخواب به تماشای تلویزیون، استفاده از تلفن همراه، غذا خوردن، کار کردن، مطالعه اخبار یا فکر کردن به مشکلات روزمره بپردازند.

وی افزود: اگر فرد پس از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه خوابش نبرد، نباید در رختخواب بماند، بلکه بهتر است از تخت خارج شود و در محیطی آرام با نور ملایم فعالیتی آرامش‌بخش مانند مطالعه، گوش دادن به قرآن، موسیقی آرام یا هر فعالیتی که اضطراب او را کاهش می‌دهد انجام دهد و پس از احساس خواب‌آلودگی دوباره به رختخواب بازگردد.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، مصرف مواد محرک مانند قهوه، چای پررنگ، سیگار، قلیان و نیکوتین را از عوامل مهم اختلال خواب دانست و گفت: بر اساس مطالعات جدید، حتی مصرف قهوه پس از ساعت ۲ بعدازظهر نیز می‌تواند کیفیت خواب شبانه را کاهش دهد.

وی همچنین منظم بودن ساعت خواب و بیداری، کاهش نورهای سفید و آبی پیش از خواب، پرهیز از گفت‌وگوهای تنش‌زا در ساعات پایانی شب و ایجاد محیطی آرام را از دیگر اصول مهم بهداشت خواب دانست و با اشاره به شیوع اختلالات خواب در کودکان و نوجوانان گفت: استفاده طولانی‌مغدت از تلفن همراه، بازی‌های رایانه‌ای، تماشای فیلم و تصاویر هیجان‌انگیز تا نیمه‌شب موجب برهم خوردن ساعت طبیعی خواب می‌شود.

مسائلی افزود: این کودکان و نوجوانان صبح‌ها به سختی بیدار می‌شوند و در ادامه با کاهش تمرکز، افت تحصیلی و مشکلات رفتاری روبه‌رو خواهند شد و حتی در برخی موارد، کودکانی که با برچسب بیش‌فعالی شناخته می‌شوند در واقع از کمبود خواب یا اختلالات خواب رنج می‌برند و با اصلاح خواب می‌توان بخشی از مشکلات آن‌ها را برطرف کرد.

داروهای خواب‌آور را خودسرانه مصرف نکنید

مسوول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا(س) با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه داروهای خواب‌آور گفت: استفاده از این داروها بدون تجویز پزشک، یکی از شایع‌ترین اشتباهاتی است که بیماران انجام می‌دهند.

وی افزود: این داروها اگرچه در برخی بیماران و برای دوره‌ای مشخص تجویز می‌شوند اما درمان اصلی بسیاری از اختلالات خواب نیستند و مصرف طولانی‌مدت آن‌ها می‌تواند وابستگی ایجاد کند.

مسائلی درباره مصرف خودسرانه ملاتونین نیز اظهار داشت: ملاتونین، برخلاف تصور بسیاری از مردم که یک داروی خواب‌آور بی‌خطر است، داروی خواب‌آور نیست، این دارو در واقع تنظیم‌کننده زمان خواب است که تنها در برخی بیماران و با تشخیص پزشک تجویز می‌شود و مطالعات جدید نشان داده است که مصرف خودسرانه ملاتونین نیز می‌تواند در برخی گروه‌های سنی و حتی در بیماران مبتلا به دیابت با عوارض همراه باشد.

زنان بیشتر از مردان به بی‌خوابی مبتلا می‌شوند

وی با اشاره به الگوی مراجعه بیماران گفت: حدود ۶۰ درصد مراجعه‌کنندگان به کلینیک اختلالات خواب را مبتلایان به بی‌خوابی تشکیل می‌دهند و این اختلال در زنان، به‌ویژه پس از نزدیک شدن به دوران یائسگی و به دلیل تغییرات هورمونی، شیوع بیشتری دارد و در مردان نیز اختلالات تنفسی خواب، خروپف و وقفه تنفسی که ارتباط مستقیمی با اضافه وزن و سبک زندگی دارند از شایع‌ترین علل مراجعه به کلینیک‌های خواب است.

مسائلی از مردم خواست اختلالات خواب را موضوعی ساده تلقی نکنند و اگر بی‌خوابی، خواب‌آلودگی روزانه، خروپف شدید، وقفه تنفسی، کاهش تمرکز، اختلال حافظه یا سایر علائم غیرطبیعی خواب بیش از چند هفته ادامه پیدا کرد، باید برای تشخیص و درمان به پزشک یا کلینیک‌های تخصصی خواب مراجعه شود.

وی تأکید کرد: خوددرمانی، استفاده از داروهای خواب‌آور یا داروهای گیاهی بدون نظر پزشک، نه تنها مشکل را برطرف نمی‌کند، بلکه می‌تواند روند درمان را دشوارتر و عوارض جبران‌ناپذیری برای بیمار ایجاد کند.