خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: شیراز را بسیاری با نام شاهچراغ(ع)، حافظیه و سعدیه می‌شناسند؛ شهری که در طول قرن‌ها همواره یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی، مذهبی و تاریخی ایران بوده است.

با این حال در میان ده‌ها بقعه متبرکه و بنای ارزشمند این شهر، مکان‌هایی وجود دارند که با وجود برخورداری از پیشینه تاریخی و مذهبی قابل توجه، کمتر مورد توجه گردشگران و حتی شهروندان قرار گرفته‌اند. حرم مطهر حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) یکی از همین مکان‌هاست؛ بقعه‌ای آرام و معنوی که در قلب بافت تاریخی شیراز قرار گرفته و بخشی از هویت مذهبی و فرهنگی این شهر را در خود حفظ کرده است.

این بقعه در محله تاریخی سنگ سیاه، یکی از قدیمی‌ترین محله‌های شیراز واقع شده است. محله‌ای که کوچه‌های باریک، خانه‌های تاریخی، مساجد قدیمی و بقاع متبرکه آن روایتگر بخشی از تاریخ چند صد ساله شیراز هستند. قرار گرفتن حرم حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) در چنین محدوده‌ای سبب شده است که این مکان علاوه بر جایگاه زیارتی، ارزش تاریخی و گردشگری ویژه‌ای نیز پیدا کند.

براساس منابع تاریخی، حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) از سادات جلیل‌القدر و از نوادگان حضرت ابوالفضل العباس(ع) به شمار می‌رود.

مردم شیراز از گذشته تاکنون ارادت ویژه‌ای به این امامزاده داشته‌اند و بسیاری از اهالی محلات قدیمی شهر، این بقعه را با نام «سید حاج غریب» می‌شناسند.

روایت‌های محلی از حضور زائرانی حکایت دارد که برای طلب حاجت، ادای نذر و راز و نیاز به این مکان مراجعه می‌کنند.

اگرچه اصل بنای بقعه در طول تاریخ دستخوش تغییرات و بازسازی‌های متعددی شده، اما ساختمان فعلی آن عمدتاً متعلق به دوره قاجار است.

این اثر به دلیل ارزش‌های تاریخی، معماری و مذهبی خود در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. همین موضوع نشان می‌دهد که بقعه سید تاج‌الدین غریب(ع) صرفاً یک مکان زیارتی نیست، بلکه بخشی از میراث فرهنگی کشور نیز محسوب می‌شود.

ورود به حرم با عبور از سردری آراسته به کاشی‌کاری‌های سنتی آغاز می‌شود. نقش‌های اسلیمی، خطوط قرآنی و طرح‌های رنگارنگ، نخستین جلوه‌ای است که نگاه زائران را به خود جلب می‌کند. درب چوبی قدیمی بقعه که با هنر منبت‌کاری تزئین شده، یادآور هنر اصیل ایرانی در دوره‌های گذشته است. فضای داخلی حرم نیز با آینه‌کاری‌ها و تزئینات مذهبی، محیطی آرام و روحانی را برای زائران فراهم کرده است.

یکی از ویژگی‌های شاخص این بقعه، قرار گرفتن آن در مجموعه‌ای از آثار تاریخی و مذهبی شیراز است. در فاصله‌ای نه‌چندان دور از این مکان، خانه‌های تاریخی، مساجد قدیمی و سایر بقاع متبرکه قرار دارند که می‌توانند در قالب یک مسیر گردشگری مذهبی و فرهنگی معرفی شوند. کارشناسان معتقدند توسعه چنین مسیرهایی می‌تواند به رونق گردشگری در بافت تاریخی شیراز کمک کند و زمینه آشنایی بیشتر گردشگران با ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده شهر را فراهم آورد.

بافت تاریخی سنگ سیاه در سال‌های اخیر مورد توجه فعالان میراث فرهنگی قرار گرفته است. بسیاری از خانه‌های تاریخی این محدوده مرمت شده‌اند و طرح‌های مختلفی برای احیای هویت فرهنگی این بخش از شهر در دست اجراست. در این میان، حرم حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) می‌تواند به عنوان یکی از نقاط کانونی این بافت نقش‌آفرینی کند و در کنار کارکرد مذهبی خود، به مقصدی برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شود.

زائرانی که به این مکان مراجعه می‌کنند، از آرامش خاص فضای حرم سخن می‌گویند. برخلاف برخی اماکن زیارتی پرتردد، این بقعه هنوز فضایی دنج و معنوی خود را حفظ کرده است.

همین ویژگی سبب شده است که بسیاری از مردم محلی، این مکان را برای عبادت، خلوت معنوی و زیارت انتخاب کنند.

تقوا، علم، درایت و مردم‌داری سید تاج‌الدین غریب(ع)

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعباس موسوی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه فارس، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه تاریخی و مذهبی حرم حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) گفت: امامزاده سید تاج‌الدین غریب(ع) که در برخی منابع با نام سید جعفر نیز شناخته می‌شود، با یک واسطه از نوادگان حضرت ابوالفضل العباس(ع) است و از شخصیت‌های برجسته علمی و دینی شیعه به شمار می‌رود.

وی افزود: مورخان از فرزندان و نوادگان حضرت ابوالفضل(ع) به عنوان عالمان و بزرگان برجسته شیعه یاد کرده‌اند. یکی از این چهره‌ها فضل بن عباس است که بنا بر قرائن تاریخی، برای زعامت دینی و هدایت مردم به شیراز سفر می‌کند و در این شهر به فعالیت‌های علمی و فرهنگی می‌پردازد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه فارس ادامه داد: تقوا، علم، درایت و مردم‌داری سید تاج‌الدین غریب(ع) به اندازه‌ای مورد توجه مردم قرار می‌گیرد که محل حضور ایشان به مرکزی برای آموزش علوم دینی تبدیل می‌شود. بر اساس برخی روایات تاریخی، حضور ایشان در شیراز حتی به پیش از ورود حضرت احمد بن موسی شاهچراغ(ع) بازمی‌گردد.

موسوی با اشاره به دیگر شخصیت‌های مدفون در این بقعه اظهار کرد: در جوار حرم سید تاج‌الدین غریب(ع)، آرامگاه سید محمد، از نوادگان امام حسن مجتبی(ع)، قرار دارد. وی از همراهان حضرت شاهچراغ(ع) بوده که پس از ورود به فارس به شهادت رسیده و در کنار این امامزاده مدفون شده است.

وی درباره علت شهرت این امامزاده به «تاج‌الدین» گفت: جایگاه علمی، زعامت دینی، تربیت شاگردان و عالمان برجسته و نقش اثرگذار ایشان در گسترش معارف اهل بیت(ع) سبب شده است که لقب «تاج‌الدین» به معنای تاج و زینت دین به ایشان اطلاق شود.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه فارس بیان کرد: پس از رحلت و شهادت این عالم بزرگ شیعی، فعالیت‌های علمی در محل بقعه ادامه پیدا کرد و حجره‌هایی که امروز نیز بخشی از آنها باقی مانده‌اند، در دوره‌های بعد به عنوان مراکز آموزش علوم دینی و حوزه علمیه مورد استفاده قرار گرفتند.

احترام زیاد مردم شیراز به نواده حضرت عباس (ع)

موسوی درباره نحوه شهادت سید تاج‌الدین غریب(ع) گفت: اطلاعات دقیقی از چگونگی شهادت ایشان در دست نیست، اما این امامزاده در محدوده‌ای که در گذشته بخشی از قبرستان تاریخی شیراز بوده به خاک سپرده شده و از همان زمان به عنوان شخصیتی واجب‌التعظیم و مورد تکریم مردم شناخته می‌شده است.

وی افزود: بقعه متبرکه سید تاج‌الدین غریب(ع) طی دوره‌های مختلف تاریخی از جمله صفویه، زندیه و قاجاریه چندین بار بازسازی شده است. آثار ارزشمند معماری، کاشی‌کاری‌ها، نقوش اسلیمی و برخی تزئینات برجای‌مانده از ادوار گذشته همچنان در این مجموعه قابل مشاهده است و این بقعه را به یکی از بناهای شاخص مذهبی و تاریخی شیراز تبدیل کرده است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه فارس با بیان اینکه این بقعه همواره از جایگاه ویژه‌ای در میان مردم برخوردار بوده است، گفت: حرم سید تاج‌الدین غریب(ع) در طول سالیان متمادی علاوه بر کارکرد زیارتی، نقش فرهنگی و اجتماعی مهمی نیز ایفا کرده و یکی از سنت‌های دیرینه آن، برگزاری مراسم عقد و ازدواج در جوار این امامزاده بوده است.

موسوی خاطرنشان کرد: در گذشته حجره‌ای در این مجموعه به اجرای عقد زوج‌های جوان اختصاص داشت و خانواده‌ها برای تبرک و آغاز زندگی مشترک فرزندان خود به این مکان مراجعه می‌کردند. این سنت تا سال‌های اخیر نیز ادامه داشت و مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین شریعتی از آخرین افرادی بود که مسئولیت اجرای این مراسم را بر عهده داشت.

سه‌شنبه‌های مهدوی و روایتی از کرامت‌های منقول در حرم سید تاج‌الدین غریب(ع)

حجت‌الاسلام والمسلمین خدابخش سجادی، مدیر حرم مطهر حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع)، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه معنوی این بقعه متبرکه اظهار کرد: حرم سید تاج‌الدین غریب(ع) از گذشته‌های دور نه تنها محل زیارت و توسل مردم بوده، بلکه در میان اهالی شیراز به عنوان پناهگاهی معنوی برای حل اختلافات و رفع مشکلات نیز شناخته می‌شده است.

وی افزود: در گذشته زنجیری در این بقعه وجود داشت که مردم آن را نماد صداقت و عدالت می‌دانستند. هنگامی که میان افراد اختلافی پیش می‌آمد یا شخصی موضوعی را انکار می‌کرد، طرفین برای داوری معنوی به این مکان مراجعه می‌کردند و بسیاری پیش از آنکه به زنجیر برسند، به حقیقت ماجرا اعتراف می‌کردند.

مدیر حرم مطهر سید تاج‌الدین غریب(ع) با بیان اینکه سه‌شنبه‌ها روز زیارتی این امامزاده محسوب می‌شود، گفت: هر هفته زائرانی از نقاط مختلف کشور از جمله اصفهان، نائین، یزد، بندرعباس، گچساران و دیگر شهرها برای زیارت این بقعه راهی شیراز می‌شوند و برخی از آنان چند روز در جوار حرم اقامت می‌کنند.

سجادی ادامه داد: برنامه «سه‌شنبه‌های مهدوی» از مهم‌ترین برنامه‌های فرهنگی و مذهبی این آستان است و بسیاری از زائران با نیت توسل، طلب حاجت و آرامش روحی در این مراسم حضور پیدا می‌کنند.

وی با اشاره به کرامت‌های منقول از این امامزاده گفت: روایت‌های فراوانی از زائران درباره توسل به حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) نقل شده که بخشی از آنها در حال گردآوری و تدوین است تا در قالب یک مجموعه مکتوب منتشر شود.

مدیر حرم مطهر سید تاج‌الدین غریب(ع) افزود: یکی از روایت‌هایی که از سوی زائران نقل شده مربوط به خانواده‌ای ایرانی مقیم آمریکا است که پس از مفقود شدن فرزندشان به این امامزاده متوسل شده بودند. به گفته این خانواده، فرزند آنان پس از ماه‌ها بی‌خبری به شکل غیرمنتظره‌ای آزاد شده و به خانواده بازگشته است. آنان نیز برای ادای نذر خود، کمک مالی قابل توجهی به حرم اهدا کردند.

از زعامت دینی تا شکل‌گیری دارالعلم شیراز

سجادی با اشاره به جایگاه تاریخی صاحب این بقعه متبرکه اظهار کرد: براساس روایات تاریخی، حضرت سید تاج‌الدین غریب(ع) که با نام سید جعفر نیز شناخته می‌شود، از نوادگان حضرت ابوالفضل العباس(ع) بوده و به عنوان یک عالم برجسته دینی برای هدایت مردم و ترویج معارف اهل بیت(ع) وارد شیراز شده است.

وی افزود: حضور این عالم بزرگ در شیراز نقش مهمی در گسترش علوم دینی، تربیت شاگردان و تقویت جریان علمی تشیع در این شهر داشته است. به اعتقاد بسیاری از پژوهشگران، یکی از عوامل شکل‌گیری جایگاه شیراز به عنوان «دارالعلم» حضور عالمان برجسته‌ای همچون سید تاج‌الدین غریب(ع) بوده است.

مدیر حرم مطهر سید تاج‌الدین غریب(ع) ادامه داد: ایشان تنها یک چهره مذهبی نبود، بلکه به عنوان مرجع علمی و اجتماعی مردم نیز شناخته می‌شد و در کنار اقامه نماز جماعت، پاسخگویی به مسائل دینی و تربیت شاگردان، نقش مهمی در هدایت جامعه ایفا می‌کرد.

چرا به ایشان «تاج‌الدین» می‌گویند؟

سجادی درباره علت شهرت این امامزاده به «تاج‌الدین» گفت: جایگاه علمی، نفوذ معنوی، زعامت دینی و نقش اثرگذار ایشان در تربیت عالمان و گسترش معارف اسلامی موجب شد که مردم لقب «تاج‌الدین» را برای ایشان برگزینند؛ لقبی که بیانگر جایگاه ممتاز وی در میان عالمان دین است.

وی افزود: همان‌گونه که در طول تاریخ به برخی بزرگان القابی مانند شیخ‌الاسلام، شیخ‌الشیعه یا قاضی‌القضات داده می‌شد، لقب تاج‌الدین نیز نشان‌دهنده جایگاه علمی و اجتماعی این شخصیت برجسته در میان مردم و عالمان عصر خود بوده است.

گنبدی فیروزه‌ای بر فراز تاریخ شیراز

مدیر حرم مطهر سید تاج‌الدین غریب(ع) با اشاره به ویژگی‌های معماری این بقعه اظهار کرد: این امامزاده از جمله بقاع شاخص شیراز به شمار می‌رود و معماری آن نمونه‌ای از هنر اصیل ایرانی ـ اسلامی است. گنبد فیروزه‌ای، کاشی‌کاری‌ها، مقرنس‌ها و تزئینات سنتی حرم بخشی از هویت تاریخی این مجموعه را شکل داده‌اند.

وی گفت: در گذشته بسیاری از مساجد تاریخی شیراز به احترام بقاع متبرکه فاقد گنبد بودند و همین موضوع موجب شده بود گنبدهای امامزادگان بیش از پیش در سیمای شهر جلوه‌گری کنند. حرم سید تاج‌الدین غریب(ع) نیز یکی از همین نشانه‌های هویتی شهر شیراز به شمار می‌رود.

سجادی در پایان با تأکید بر جایگاه معنوی این بقعه اظهار کرد: زائران بسیاری پس از حضور در این مکان از آرامش روحی و معنوی آن سخن می‌گویند. اعتقاد مردم به خاندان اهل بیت(ع) و ارادت به این امامزاده سبب شده است که حرم سید تاج‌الدین غریب(ع) همچنان یکی از مهم‌ترین مراکز مذهبی و فرهنگی شیراز باقی بماند.