به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، با گذشت چند روز از سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره) و رایگان شدن فیلم ماندگار «از کرخه تا راین»، بار دیگر بحثی قدیمی درباره این اثر مطرح شده است؛ موضوعی که اگرچه تازگی ندارد، اما این روزها بیش از گذشته مورد توجه رسانه‌ها و مخاطبان قرار گرفته است. ماجرای حذف سکانس مرتبط با ارتحال و تشییع امام خمینی(ره) از برخی نسخه‌های منتشرشده این فیلم، پرسش‌هایی را درباره نحوه نگهداری، بازسازی و انتشار آثار کلاسیک سینمای ایران ایجاد کرده است.

این ماجرا از جمله موضوعاتی است که در روزهای اخیر دوباره در کانون توجه رسانه‌ها قرار گرفته است؛ در حالی که پیش‌تر نیز در سال‌های گذشته مطرح شده بود، اما به‌تدریج و در میان انبوه رخدادهای خبری و تغییرات پی‌درپی فضای رسانه‌ای، تا حدی از حافظه عمومی و رسانه‌ای فاصله گرفت. با این حال، به نظر می‌رسد در مقطع کنونی و هم‌زمان با بازنشر دوباره این بحث در فضای مجازی و حتی برخی کانال‌ها و صفحات غیررسمی و حاشیه‌ساز، موضوع بار دیگر به جریان افتاده و رسانه‌های رسمی نیز ناگزیر به واکنش و پیگیری آن شده‌اند.

در صورتی که اگر این موضوع با نگاهی تاریخی، منسجم و پیوسته دنبال می‌شد، می‌توانست به جای شکل‌گیری مقطعی و واکنشی، به یک مطالبه جدی‌تر، فراگیرتر و شفاف در سطح عمومی تبدیل شود و ابعاد مختلف آن با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.

چرا که این اتفاق تنها به «از کرخه تا راین» محدود نمی‌شود و به نظر می‌رسد ضرورت دارد نهادهای مسئول، به‌ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان ناظر بر عرضه آثار سینمایی در شبکه نمایش‌خانگی و پلتفرم‌های آنلاین، حساسیت بیشتری نسبت به حفظ اصالت نسخه‌های منتشرشده داشته باشند. امروز بحث بر سر یکی از ماندگارترین آثار دفاع مقدس است و فردا ممکن است چنین مسئله‌ای برای دیگر آثار ارزشمند سینمای ایران نیز تکرار شود.

در این میان، اظهارنظرهای متفاوتی نیز درباره مالکیت و نسخه مورد استفاده برای انتشار فیلم مطرح شده است. برخی رسانه‌ها و حتی یکی از پلتفرم‌های نمایش‌‌خانگی در توضیحات خود، حوزه هنری را مالک یا تهیه‌کننده اثر معرفی کرده‌اند؛ در حالی که از سوی دیگر تأکید می‌شود مالکیت فیلم در اختیار منوچهر محمدی و ابراهیم حاتمی‌کیاست.

محمدرضا باقری، مدیر روابط عمومی حوزه هنری، در گفت‌وگویی با تسنیم توضیح داده است که «از کرخه تا راین» در حوزه هنری تولید نشده و تنها حق نمایش خانگی آن بر اساس قراردادی از سوی صاحبان اثر به مؤسسه هنرهای تصویری سوره واگذار شده است. به گفته او، نسخه‌ای که برای تبدیل از نگاتیو به دیجیتال در اختیار این مجموعه قرار گرفته، همان نسخه‌ای بوده که مالکان اثر ارائه کرده‌اند.

باقری همچنین عنوان کرده است که سکانس مورد بحث یا در نگاتیو موجود نبوده و یا دارای ایراد فنی بوده است. به همین دلیل، نسخه‌های موجود در برخی رسانه‌ها از جمله تلوبیون از روی نسخه‌های قدیمی VHS و با کیفیت پایین‌تر تهیه شده‌اند. او یادآور شده که این موضوع پیش‌تر نیز در سال 1401 مطرح شده و حتی منوچهر محمدی، تهیه‌کننده فیلم، درباره دلایل بروز این مشکل توضیحاتی ارائه کرده بود. بر اساس همان پیگیری‌ها نیز قرار بوده سکانس حذف‌شده به نسخه‌های در حال انتشار افزوده شود.

با این حال، آنچه از مجموعه این توضیحات برمی‌آید، ضرورت بازنگری و بررسی دقیق‌تر دیگر آثار قدیمی سینمای ایران است که طی سال‌های گذشته برای عرضه در شبکه نمایش‌خانگی دیجیتال‌سازی شده‌اند؛ آثاری که هرگونه نقص در فرآیند انتقال و بازسازی آن‌ها می‌تواند بخشی از هویت تاریخی و هنری‌شان را از بین ببرد.

این بار ماجرا به «از کرخه تا راین»؛ یکی از ماندگارترین آثار ابراهیم حاتمی‌کیا رسیده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد نسخه منتشرشده این فیلم در برخی پلتفرم‌ها با نسخه اصلی تفاوت‌هایی دارد؛ تفاوتی که مهم‌ترین بخش آن به حذف سکانس تأثیرگذار ارتحال و تشییع حضرت امام خمینی(ره) بازمی‌گردد.

این سکانس نه‌تنها از مهم‌ترین لحظات احساسی فیلم محسوب می‌شود، بلکه در روند تحول شخصیت اصلی داستان نیز نقشی کلیدی دارد و از منظر دراماتیک یکی از نقاط اوج روایت به شمار می‌رود. با این حال، در برخی نسخه‌های منتشرشده، این بخش به طور کامل حذف شده و حتی بخشی از زیرنویس‌های مرتبط با آن نیز در دسترس مخاطبان قرار نگرفته است.

نسخه اصلی «از کرخه تا راین» حدود 93 دقیقه زمان دارد، اما برخی نسخه‌های منتشرشده در پلتفرم‌ها حدود 88 دقیقه‌ای هستند؛ اختلافی که به‌خودی‌خود پرسش‌های متعددی را درباره منشأ این تغییرات و نحوه آماده‌سازی نسخه‌های عرضه‌شده ایجاد می‌کند.

در مقابل، علی سرتیپی، مدیرعامل فیلم‌نت، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم تأکید کرده بود که پلتفرم‌ها حق حذف حتی یک فریم از فیلم‌های ایرانی را ندارند و نسخه‌های منتشرشده همان نسخه‌هایی هستند که از سوی صاحبان آثار در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد. به گفته او، اصلاحات فنی و استانداردسازی تنها درباره برخی آثار خارجی انجام می‌شود و هرگونه حذف یا سانسور پس از تحویل نسخه دارای مجوز، تخلف محسوب خواهد شد.

اکنون و پس از مطرح شدن دوباره این موضوع، انتظار می‌رود مسئولان و صاحبان آثار با شفاف‌سازی بیشتر، تکلیف نسخه اصلی «از کرخه تا راین» و سرنوشت سکانس حذف‌شده آن را مشخص کنند؛ سکانسی که برای بسیاری از مخاطبان، بخشی جدایی‌ناپذیر از روایت یکی از ماندگارترین فیلم‌های تاریخ سینمای دفاع مقدس است.

در همین زمینه، محمدرضا باقری روابط‌عمومی حوزه هنری، در ادامه گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم تأکید کرده است که سکانس حذف‌شده «از کرخه تا راین» در روزهای آینده به نسخه در حال پخش این فیلم در شبکه نمایش‌خانگی الحاق خواهد شد.

البته چیزی که جای تعجب دارد این است که اگر قرار است این سکانس به فیلم اضافه شود، چرا بعد از 4 سال از این ماجرا هنوز هیچ اقدامی صورت نگرفته است؟ آیا این همه مدت برای الحاق این سکانس کافی نبوده است؟!

نویسنده: مجتبی برزگر/حمید صنیعی منش