نوری المالکی به پست تهدیدآمیز ترامپ واکنشی قاطع نشان داد که بیانگر یک دگردیسی در رفتار کشورهای مختلف مقابل رفتارهای یک جانبه گرایانه واشنگتن است  

 نوری المالکی رهبر ائتلاف «دولت القانون» و نخست‌وزیر پیشین عراق، در واکنش به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، دخالت آمریکا در امور داخلی عراق را به‌شدت محکوم کرد و آن را نقض آشکار حاکمیت ملی این کشور دانست. وی تصریح کرد: «دخالت ایالات متحده در مسائل داخلی عراق را نمی‌پذیریم و آن را تجاوزی به حق حاکمیت ملت عراق می‌دانیم».
المالکی که از سوی چارچوب هماهنگی شیعیان، به عنوان نامزد نخست‌وزیری این کشور، معرفی شده، تاکید کرد که زبان گفت‌وگو میان کشورها تنها مسیر سیاسی قابل‌قبول برای تعاملات بین‌المللی است نه توسل به دیکته و تهدید. رهبر ائتلاف دوله القانون همچنین تصریح کرد که انتخاب نخست وزیر یک تصمیم کاملاً حاکمیتی است و هیچ گونه دخالت خارجی در آن پذیرفته نیست. لذا وی نیز بر اساس تصمیم چارچوب هماهنگی، تا پایان برای دستیابی به منافع عالی مردم عراق به تلاش خود ادامه خواهد داد.
دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا شب گذشته، در پیامی در شبکه اجتماعی با دخالت در امور داخلی عراق، مخالفت خود با نخست وزیر شدن نوری المالکی را اعلام کرد. وی در این پیام نوشت: «شنیده‌ام که کشور بزرگ عراق ممکن است با بازگرداندن نوری المالکی به مقام نخست‌وزیری، تصمیمی بسیار بد بگیرد. آخرین باری که المالکی در قدرت بود، کشور به فقر و هرج‌ومرج کامل سقوط کرد. نباید اجازه داد چنین وضعیتی دوباره تکرار شود. به‌دلیل سیاست‌ها و ایدئولوژی‌های به‌نظر من افراطی او، در صورت انتخابش، ایالات متحده آمریکا دیگر به عراق کمک نخواهد کرد و اگر ما برای کمک حضور نداشته باشیم، عراق هیچ شانسی برای موفقیت، رفاه یا آزادی نخواهد داشت. عراق را دوباره بزرگ کنیم!»
مداخله در امور کشورها؛ الگوی تکراری واشنگتن
در مقطعی که فضای سیاسی عراق وارد مرحله‌ تعیین کننده انتخاب رییس جمهور و نخست وزیر شده است، موضع‌گیری ناگهانی ترامپ درباره احتمال نقش‌آفرینی دوباره نوری المالکی به عنوان نخست وزیر این کشور و عقب‌نشینی رسانه‌ای پس از واکنش قاطع او، بیش از هر چیز پرده از شیوه‌ای آشنا در رفتار خارجی ایالات متحده بر می دارد. شیوه‌ای که به جای احترام به سازوکارهای داخلی کشورها، بر مداخله مستقیم، فشار علنی و استفاده از ابزار تهدید برای جهت‌دهی به نتایج سیاسی متکی است. سخن گفتن یک رئیس‌جمهور خارجی از خطوط قرمز سیاست داخلی عراق و همزمان مشروط‌کردن حمایت‌های اقتصادی، نشانه یک اظهار نظر گذرا نیست، بلکه بیانگر نگرشی نهادینه در سیاست واشنگتن است. 
حذف پیام ترامپ از فضای مجازی هم ماهیت ماجرا را تغییر نمی‌دهد چون پیام اصلی پیش از این منتقل شده بود؛ آمریکا خود را در جایگاهی می‌بیند که بتواند در معادلات قدرت در بغداد اثرگذار باشد و در امور این کشور مداخله کند. این رویکرد نه محدود به یک چهره خاص است و نه صرفاً به عراق مربوط می‌شود. در بطن آن، نوعی بی‌اعتنایی عملی به اصل حاکمیت ملی نهفته است؛ نگاهی که انتخابات، قانون و اراده عمومی را به عواملی وابسته به تأیید یا عدم تأیید واشنگتن تقلیل می‌دهد. سیاستی که از دیرباز توسط آمریکا دنبال میشده و حتی در سند راهبرد امنیت ملی آمریکا که ماه گذشته منشر شد نیز این دخالت در امور داخلی کشور ها با استفاده از قدرت اقتصادی و نظامی توجیه شده است. در همین فضا، واکنش برخی چهره‌های سیاسی عراق معنادار بود. آنان هشدار دادند که فشارهای خارجی تنها متوجه یک نام یا یک جریان نیست، بلکه بنیان استقلال تصمیم‌گیری کشور را هدف گرفته است. از دید این گروه، تن دادن به چنین مداخلاتی می‌تواند به رویه‌ای خطرناک بدل شود؛ رویه‌ای که امروز با حذف یک گزینه سیاسی آغاز می‌شود و فردا هر انتخابی را که با منافع آمریکا هم‌خوانی نداشته باشد، نامطلوب معرفی خواهد کرد. حساسیت اصلی این واکنش‌ها، بیش از رقابت‌های جناحی، بر مفاهیمی چون حاکمیت، استقلال و شأن ملی متمرکز است. فراتر از نتایج کوتاه‌مدت، این نوع رفتارها آثار عمیق‌تری در سطح جامعه برجای می‌گذارد. وقتی یک قدرت خارجی آشکارا فرآیندهای دموکراتیک را بی‌اعتبار جلوه می‌دهد و مجازات اقتصادی را ابزار فشار قرار می‌دهد، پیامی تحقیرآمیز به افکار عمومی مخابره می‌شود: اینکه ملت‌ها صلاحیت تعیین سرنوشت خود را ندارند. حتی اگر چنین فشاری برخی نخبگان را به احتیاط وادارد، در سطح اجتماعی به انباشت خشم و بی‌اعتمادی پایدار نسبت به آمریکا منجر خواهد شد.
نمونه‌های مشابه در سال‌های اخیر کم نیست. در دوره ریاست‌جمهوری ترامپ، برخورد تند با شرکای اروپایی، تهدیدهای پی‌درپی علیه ناتو و تلاش برای تحمیل خواسته‌های اقتصادی و امنیتی، نه‌تنها انسجام غرب را تقویت نکرد، بلکه احساس فاصله و رنجش را در افکار عمومی اروپا افزایش داد. کانادا نیز تجربه‌ای مشابه داشت؛ جایی که فشارهای تجاری و ادبیات تحقیرآمیز، یک متحد نزدیک را به نماد ایستادگی در برابر یک جانبه‌گرایی آمریکا تبدیل کرد. در جنوب مرزهای آمریکا، سیاست‌های سختگیرانه مهاجرتی و تهدیدهای اقتصادی علیه مکزیک، به‌جای حل مسائل موجود، احساس بی‌عدالتی و توهین به کرامت ملی را تشدید کرد. در آمریکای لاتین نیز مداخلات آشکار در ونزوئلا و تداوم فشار بر کوبا نشان داد که تحمیل گزینه مطلوب از بیرون، نه موجب تغییر رفتار دولت‌ها می‌شود و نه ثبات می‌آورد؛ بلکه گفتمان مقاومت و بدبینی نسبت به واشنگتن را در جوامع تقویت می‌کند. حاصل این روند، فرسایش نفوذ نرم آمریکا و افزایش تردید نسبت به نیت‌های آن بوده است.
در چنین چارچوبی، دخالت مستقیم ترامپ و حتی تماس‌های دیپلماتیک مقامات آمریکایی با بغداد تحت عنوان مهار نفوذ ایران، بیش از آنکه از نگرانی برای ثبات عراق حکایت داشته باشد، تلاشی برای مهندسی سیاسی از خارج را بازتاب می‌دهد. نگاهی که عراق را نه یک کنشگر مستقل، بلکه صحنه‌ای برای رقابت قدرت‌های خارجی می‌بیند؛ نگاهی که در نهایت، به تضعیف نهادهای دولتی و تشدید شکاف‌های داخلی می‌انجامد. 
در مجموع، مداخله‌گری عریان در امور داخلی کشورها نشانه اقتدار نیست، بلکه بیانگر بحران مشروعیت در سیاست خارجی آمریکاست. سیاستی که بر تهدید، تحقیر و نادیده‌گرفتن اراده ملت‌ها بنا شود، دیر یا زود با واکنش اجتماعی و مقاومت سیاسی مواجه خواهد شد. عراق امروز تنها یکی از جلوه‌های این الگوست؛ الگویی که پیش‌تر در اروپا، آمریکای شمالی و آمریکای لاتین آزموده شده و پیامدهای پرهزینه آن به‌روشنی قابل مشاهده است.

فراخبر ، سونامی سیاسی در عراق؟
سیدرضا قزوینی- پیام مداخله جویانه ترامپ در مخالفت با نخست وزیری مالکی و تهدید عراق در صورت انتخاب مجدد او، از آن رخدادهای به شدت چالش برانگیز روزهای آینده عراق خواهد بود.چرا ترامپ مخالفت خود را با مالکی طی روزهای گذشته که نامزدی نهایی مالکی مشخص و مسجل شده بود اما هنوز رسما اعلام نشده بود بیان نکرد؟ یا حتی روزهای قبل تر از آن؟آیا این موضع مخالف به طور غیرآشکار به مقامات چارچوب اطلاع داده شده بود و علت عدم اجماع بر مالکی همین بوده است؟چرا موضع علنی آمریکا علیه مالکی، روز دوشنبه برای اولین بار طی نامه ای از سفارت آمریکا در بغداد به چارچوب، در جلسه رهبران چارچوب قرائت شد؟ تا پیش از آن نه تنها آمریکا موضع صریح و آشکاری اتخاذ نکرده بود، بلکه برخی آن را نشانه موافقت ضمنی با گزینه انتخابی دانسته بودند.آیا این پیام تهدید آمیز تند، یک بازی از سوی ترامپ برای امتیاز گیری از مالکی و دریافت تعهد از او برای انجام شروط آمریکایی هاست؟هنوز مشخص نیست.اما اگر موضوع جدی باشد، محتملا عمده قوای سیاسی و رسانه ای به چارچوب هماهنگی شیعی برای تغییر مالکی فشارخواهند آورد و چارچوب که در نامزدی مالکی، اجماع نظر نداشت نیز دچار تنش جدی شود. واکنش عملی خود مالکی چه خواهد بود؟ گزینه های آمریکا در صورت اصرار چارچوب یا شخص مالکی چه خواهد بود؟ آیا بازگردان داعش به زندان های عراق  توسط آمریکا در این روزها می تواند یک پیام به مالکی و پشتیبانان او برای یاداوری دوران عراق در دوره مالکی 2014 باشد؟

  تعداد بازديدها: 105

    نسخه قابل چاپ