در همچنان بر همان پاشنه می چرخد. اعضای طیف تندروی اصولگرایان همان حرف هایی را تکرار می کنند که سیاست خارجی در هشت سال گذشته هزینه اش را داده و حالا که وقت رفتن دولت رسیده، آتش حمله ها افزایش یافته است. در این نوبت اما ادامه یافتن مذاکرات هسته ای برای رفع تحریم ها در وین این بهانه را به خوبی به آنها داده تا از این زمینه استفاده کنند و باز تخریب جریان مذاکره را در دستور کار داشته باشند. مجتبی ذوالنوری، عضو کمیسیون امنیت ملی، روز گذشته بخش زیادی از آنچه را مدعی است پیش نویس توافق هسته ای در وین بوده، در قالب نطق میان دستور در جلسه علنی قرائت کرده است. اقدام او شبیه رفتارهای کریمی قدوسی در مجلس قبل بود؛ درحالی که خلاف امنیت ملی است که آنچه در جریان مذاکره می گذرد، به صحن علنی مجلس و نهایتا رسانه ها درز داده شود. اقدامی که حتی رسانه ها نیز از آن دوری می جویند و اخیرا در مواردی که رسانه های همسو با جریان اصولگرایی شبیه پرس تی‎ وی اقدام به این کار کردند، به واکنش سخنگوی وزارت خارجه و حتی در موردی به واکنش عباس عراقچی، رئیس تیم مذاکره کننده منجر شد. اما نکته مهم این است که آقای ذوالنوری توضیحی نمی دهد که منبع اطلاعات او از آنچه در وین گذشته کیست؟ تنها زمانی به اطلاعاتی می توان اعتماد کرد که منبع آن مشخص باشد؛ این یکی از بدیهی ترین اصول رسانه ای است.

 پاسخ حمله پاستور

اگرچه مذاکرات هسته ای فعلا متوقف شده و شاید با استقرار دولت جدید از سر گرفته شود، اما تاکنون نکته ای از محتوای توافق به رسانه ها راه نیافته و آنچه شنیده می شود، گمانه زنی رسانه ها و اظهارات منابع آگاه است. اما اظهارات حسن روحانی در ماه گذشته مبنی بر متهم کردن مجلس در عدم دستیابی به توافق با ۱+۴ و آمریکا، آتش جدیدی از سوی پاستور به بهارستان گشوده که به نظر می رسد اظهارات روز گذشته ذوالنوری نیز در همین راستا باشد. او در ابتدای صحبت هایش گفته است: «از روزها و ماه های تبلیغات انتخاباتی تاکنون راهبرد فرافکنی را پیش گرفته و امروز نیز ناکامی های خود را گردن قانون اقدام راهبردی مجلس می اندازد».

منظور او از قانون اقدام راهبردی مجلس قانونی است که مجلس یازدهم در ابتدای کار خود با ادعای لغو تحریم ها مصوب کرد و با گذاشتن ددلاین «زمان نهایی» برای همکاری با آژانس و عدم اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی، جریان مذاکرات را به شتابی انداخت که همکاری سازنده با آژانس را نیز تحت الشعاع قرار داد. همکاری ایران با آژانس بعد از ۱۲ سال التهاب بر سر مطالعات ادعایی «پی ام دی» در جریان توافق فنی برجام به روندی مثبت و سازنده درآمده بود و ادعاها علیه برنامه هسته ای ایران متوقف شده بود. اما در چند ماه گذشته بارها آژانس در گزارش هایش به گزارش ندادن و عدم اجازه دسترسی ایران به بازرسان آژانس پرداخته است؛ نکته ای که می تواند تاثیر مخربی داشته باشد.

 پیچیدگی های توافق جدید

مجتبی ذوالنوری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس که می خواهد یک تنه مقابل حسن روحانی و ادعاهایش در مقابل مجلس بایستد، خطاب به رئیس جمهوری گفته: «اعلام کردید که دولت یازدهم و دوازدهم وظایف خود در رفع تحریم ها را انجام داده است. اعلام کردید که اگر مصوبه مجلس نبود، اسفندماه تحریم ها برداشته می شد. اعلام کردید که اگر به عراقچی اختیار بدهند، فردا نه بلکه همین امروز تحریم ها را برمی دارد. اعلام کردید که آمریکا توبه کرده، با چه زبانی بگوید که توبه کرده است؟ آنچه را به مردم نگفتید به صورت تیتروار اشاره خواهم کرد».

ذوالنوری در ادامه نطقش به آنچه پرداخته که وضعیت فعلی و البته پیچیده ای است که برجام در آن گرفتار شده است. تغییر شرایط اکنون با تیرماه سال ۹۴، قانون های تحریم مصوب کنگره ازجمله آیسا و موضوع راستی آزمایی که به گرهی کور تبدیل شده است.

 مگر قرار است زیر توافق بزنید؟

ذوالنوری مدعی است که «از جزئیات مطالب توافق نامه وین آگاه هستم» و رئیس جمهور نیز این را می داند. او با توجه به این نکات گفت: به مردم نگفتید که آمریکا تنها به بخشی از برجام ۱۳۹۴ بر می گردد، ۵۱۷ تحریم را رفع نمی کند و امکان راستی آزمایی نیز نمی دهد. در متن مذاکرات به توافق رسیدید که به خاطر اختلاف افق تنها ۴۸ ساعت فرصت راستی آزمایی می دهد. کدام امکان اقتصادی را می شود در دو روز راستی آزمایی کرد؟ تیم مذاکره کننده می گوید برداشتن سوییفت دو تا سه ماه طول می کشد. چگونه راستی آزمایی کنیم؟ به مردم نگفتید که قطع نامه هایی که پزش را به مردم دادید، به علت عدم حضور آمریکا در برجام نتوانست آنها را با مکانیسم ماشه برگرداند اما با توافق ناقص، آمریکا امکان استفاده از snap back را پیدا می کند؛ یعنی می تواند سریعا قطع نامه ها را برگرداند و مردم را از چاله به چاه بیندازد».

نکته شایان توجه این ادعای آقای نماینده این است که دونالد ترامپ و تیم سرسختش در سازمان ملل ماه ها تلاش کردند تا مکانیسم ماشه را فعال کنند اما موفق نشدند و اکنون باز عدم موفقیت او به عنوان حربه اقدام بعدی بر سر دولت کوبانده می شود. ذوالنوری در حالی از گزینه snap back سخن می گوید که در صورت عدم اجرای تعهدات از سوی ایران قطع نامه ها قابل بازگشت است؛ گویی از همین اکنون او به نمایندگی از اصولگرایان می داند که نمی خواهند به توافقی که به دست می آید پایبند باشند. این اظهارات زمین سخت مذاکره و دفاع از توافق را به سنگلاخی عجیب تبدیل می کند که دودش در چشم همه ما می رود.

ذوالنوری اواخر تیرماه درباره برجام اظهارات متفاوتی داشت و گفته بود: «دولت مردمی معتقد است که برجام هزینه ها و سودهایی داشته، جمهوری اسلامی هزینه های برجام را داده و حالا باید سود آن را ببرد. دولت تدبیر به مردم بدهکار است؛ زیرا بهره برجامی را به آنها نرساند. طرف های غربی نیز باید بدهی خود را به ایران بپردازند». او تاکید کرده که دولت ابراهیم رئیسی با مدل وین مذاکرات را ادامه نخواهد داد، چون مدل وین تکرار بدتر برجام و از چاله درآمدن و در چاه افتادن بوده است. این نماینده تند و تیز جبهه پایداری غافل از این نکته است که تنها در صورتی دولت جدید در چیدن میوه برجام موفق خواهد بود که تن به مذاکره بدهد؛ یعنی قبول کند در ازای آنچه می دهد چیزی می ستاند. در دنیای فعلی کسی خود را بدهکار نمی داند و حتی آمریکا با همه آسیب اقتصادی که در سال های خروجش از برجام به اقتصاد ایران زد، بعید است زیر بار پرداخت هزینه برود؛ چه آنکه طرح چنین موضوعی در مذاکرات می تواند هر گونه توافق احتمالی را به زمانی دور پرتاب کند. البته این نکته زمانی برای ساکنان جدید پاستور و بهارستان نشین ها اهمیت پیدا می کند که اساسا معتقد باشند تحریم ها باید برداشته شود تا اقتصاد کشور بتواند نفس بکشد.

 شاخ غول راستی آزمایی

ذوالنوری در این نطق مدعی شده فقط ۴۸ ساعت امکان راستی آزمایی فراهم می شود و این را غیرممکن می داند. اگرچه او درست می گوید و چنین راستی آزمایی در دو روز شدنی نیست اما نکته اصلی اینجاست که برای چنین راستی آزمایی چه فرمولی وجود دارد؟ او به عنوان یک عضو کمیسیون امنیت ملی می تواند فرمولی جایگزین کند؟ این موضوع یکی از پیچیدگی های دور جدید مذاکرات است.

ادعاهای آقای نماینده البته به پایان نرسیده و او مدعی است که «آمریکا حاضر نیست محتوای برجام ۱۳۹۴ را بپذیرد. آمریکا حاضر نیست تحریم های تسلیحاتی را بر اساس قطع نامه ۲۲۳۱ لغو کند. رئیس جمهور به مردم نگفته است که آمریکا برای تعهد خود برجام حداقلی و برای تعهدات ما برجام پلاس و برجام موشکی و منطقه ای را در مذاکرات وین آورده است. آقای رئیس جمهور به مردم نگفته است که بیانیه پایانی وزرای ۱+۵ این است که ما باید در مناسبات امنیتی منطقه با آمریکا همکاری کنیم و این یعنی پذیرش برجام منطقه ای. به مردم نگفتید که شرطی که برایتان گذاشتند که اگر بیانیه را نپذیرید همه چیز منتفی است؛ یعنی باید با دغدغه ها و علایق اروپا و آمریکا در مورد کشورهای منطقه همکاری کنیم». بسیاری از کارشناسان از روز اولی که قرار شد مذاکرات بار دیگر برای احیای برجام آغاز شود این مسیر را بسیار صعب العبور توصیف کردند. لغو تحریم هایی که بعد از برجام و در قالب فشار حداکثری دونالد ترامپ وضع شد، کار بسیار سختی است، در حالی که مسئولان وزارت خارجه تاکید دارند که این توافق چیز جدیدی نیست و همان متن قبلی مورد بررسی است.

 چه اهمیتی دارد آمریکا نپذیرد؟

نکته دیگری از سخنان ذوالنوری که باید در آن تامل کرد، این است که قطع نامه تحریم تسلیحاتی ایران در اکتبر ۲۰۲۰ لغو شده و این جزء یکی از میوه های برجام بوده؛ اما او اکنون مدعی است آمریکا حاضر نیست آن را لغو کند. مشخص نیست منظور آقای نماینده چیست؟ آیا او معتقد است چون آمریکا به ایران سلاح نمی فروشد پس حاضر نیست که لغو تحریم تسلیحاتی ایران را بپذیرد؟ اساسا پذیرفتن آمریکا یا نپذیرفتن او چه اهمیتی دارد وقتی در این فقره ایران بیشترین خرید و همکاری را با روسیه و چین انجام می دهد.

ادعای آقای ذوالنور درباره بیانیه پایانی وزرا و برجام پلاس و همکاری منطقه ای با آمریکا و اروپا نیز از آن حرف هاست که بیشتر شنود از محل مذاکرات را به ذهن متبادر می کند تا مثلا شنیدن از عباس عراقچی. به راستی بهتر نبود آقای ذوالنور که مدعی این همه اطلاعات درباره متن پیش نویس توافق احتمالی است، منبع اطلاعات خود را هم اعلام می کرد؟ شنود از محل مذاکرات یا بازجویی از رئیس تیم مذاکره کننده ایران؟